Prakasa-Samhita 1.11

इति श्री प्रकाशसंहितायां प्रथमपरिच्छेदे दशमो ऽध्यायः श्रीहंस उवाच पुरुषेषु ब्रह्मवायू विपादिषु रमापतिः । पुं रूपेण विशेषावेशादिकं सर्वदा हरिः

iti śrī prakāśasaṃhitāyāṃ prathamaparicchede daśamo 'dhyāyaḥ śrīhaṃsa uvāca puruṣeṣu brahmavāyū vipādiṣu ramāpatiḥ / puṃ rūpeṇa viśeṣāveśādikaṃ sarvadā hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति स्त्रीषु मा वागीर्वायुस्त्री(षु)स्वरूपतः । विशेषावेशकृद्विष्णुः योग्यतायानुयोगतः

karoti strīṣu mā vāgīrvāyustrī(ṣu)svarūpataḥ / viśeṣāveśakṛdviṣṇuḥ yogyatāyānuyogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविष्टस्तूत्तमेष्वेकः विशेषात्मा तु तैः सुरैः(स्वकैः) । जीवैरसाध्य सुमहत्कर्मकार यतीश्वरः

āviṣṭastūttameṣvekaḥ viśeṣātmā tu taiḥ suraiḥ(svakaiḥ) / jīvairasādhya sumahatkarmakāra yatīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमोत्तमजीवेषु आवे(दे)शो यादृगिष्यते । न तथा नीचजीवेषु तस्मात्तेह्यल्पशक्तयः

uttamottamajīveṣu āve(de)śo yādṛgiṣyate / na tathā nīcajīveṣu tasmāttehyalpaśaktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदस्थेषु सुरेष्वेवमावेशो नैव मुक्तिगः । न निरंशेषु चावेशाः सांशेष्वाजानजेष्वपि

padastheṣu sureṣvevamāveśo naiva muktigaḥ / na niraṃśeṣu cāveśāḥ sāṃśeṣvājānajeṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायोः सर्वावतारेषु विशेषावेश एव हि । स्वरूपलिङ्गसूक्ष्मेषु स्थूलदेहेषु सर्वदा

vāyoḥ sarvāvatāreṣu viśeṣāveśa eva hi / svarūpaliṅgasūkṣmeṣu sthūladeheṣu sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षार्थं सर्वतत्वेषु सर्वदा वसतीश्वरः । आवेशो(थ) न तथा विष्णोर्विशेषाख्यः सुरेष्वपि

rakṣārthaṃ sarvatatveṣu sarvadā vasatīśvaraḥ / āveśo(tha) na tathā viṣṇorviśeṣākhyaḥ sureṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद्व्यक्तिं क्वचिद्रासं सप्तावेशोण्डजेष्वपि । अण्डादूर्ध्वं सदादे(से)वेष्वन्तः ऋजुषु चेष्यते

kvacidvyaktiṃ kvacidrāsaṃ saptāveśoṇḍajeṣvapi / aṇḍādūrdhvaṃ sadāde(se)veṣvantaḥ ṛjuṣu ceṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीचेषूत्तमदेवानाम् आवेशः क्वचिदिष्यते । बलार्थमसुरेष्वेव(ष्वीरः) आवेशं कुर्वति प्रभुः

nīceṣūttamadevānām āveśaḥ kvacidiṣyate / balārthamasureṣveva(ṣvīraḥ) āveśaṃ kurvati prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदादाज्ञा तेन दृप्ता सुरैर्नष्टा हरीच्छया । भवन्ति नित्यदा विष्णुः सुरेष्वन्तर्हितो हि सः

ādādājñā tena dṛptā surairnaṣṭā harīcchayā / bhavanti nityadā viṣṇuḥ sureṣvantarhito hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानानन्दबलाद्याये गुणाः साधारणा मताः । तृणादि ब्रह्मपर्यन्तेष्वपि माया हरावपि

jñānānandabalādyāye guṇāḥ sādhāraṇā matāḥ / tṛṇādi brahmaparyanteṣvapi māyā harāvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि नीचनीचेषु गुणादीपौपमाश्रिताः । साधरणाः सजातीयाः विजातीया विलक्षणाः

tathāpi nīcanīceṣu guṇādīpaupamāśritāḥ / sādharaṇāḥ sajātīyāḥ vijātīyā vilakṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वन्तन्त्रत्वं स्वरमणत्वं सुगुणव्याप्तिता तथा । परापेक्षादि शून्यत्वं(राहित्यं) नियन्तृत्वं जगद्गुरौ

svantantratvaṃ svaramaṇatvaṃ suguṇavyāptitā tathā / parāpekṣādi śūnyatvaṃ(rāhityaṃ) niyantṛtvaṃ jagadgurau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृष्ट्यादि कर्तृताद्यास्तु विजातीया हरौ मताः । अक्ष(र)त्वादयो मायां नैव ते ब्रह्मणि स्फुटम्

sṛṣṭyādi kartṛtādyāstu vijātīyā harau matāḥ / akṣa(ra)tvādayo māyāṃ naiva te brahmaṇi sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋजुत्वं प्राकृतोच्चत्वं नित्यार्थेष्वभिमानिता । सर्वाधिपत्यता लिङ्गदेहे कार्यवशीत्वता

ṛjutvaṃ prākṛtoccatvaṃ nityārtheṣvabhimānitā / sarvādhipatyatā liṅgadehe kāryavaśītvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्काम्ययोग्यतापूर्वाः विजातीया इतिस्मृताः । एते हरीरयोः प्रोक्ताः नैव ते विपशेषयोः

niṣkāmyayogyatāpūrvāḥ vijātīyā itismṛtāḥ / ete harīrayoḥ proktāḥ naiva te vipaśeṣayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेषूत्तमेषूक्ताः विजातीया न नीचगाः । सत्यनन्तत्वतस्त्वेषामुक्तिर्नैव हि शक्यते

evameṣūttameṣūktāḥ vijātīyā na nīcagāḥ / satyanantatvatastveṣāmuktirnaiva hi śakyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मदेवान् समारभ्य ब्रह्मा तेषु शरीरिषु । चक्रशङ्खादयोरेखाः शरशक्त्यङ्कुशादयः

karmadevān samārabhya brahmā teṣu śarīriṣu / cakraśaṅkhādayorekhāḥ śaraśaktyaṅkuśādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासतोमरतिर्यङ्कहलभाग्योमृतादयः । गोविन्द्यातिलगोधूमछत्रचामरतोरणाः

prāsatomaratiryaṅkahalabhāgyomṛtādayaḥ / govindyātilagodhūmachatracāmaratoraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजोर्ध्वव्यजनाकारा आन्दोलागतवानिनः । मच्छकच्छपसिंहाद्याः वृषरत्नधरादयः

dhvajordhvavyajanākārā āndolāgatavāninaḥ / macchakacchapasiṃhādyāḥ vṛṣaratnadharādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गरुत्मच्छेषमुखरा रेखा दक्षके पदे । पुंसान्तु दक्षिणेपादे स्त्रीणां वामे वसन्ति हि

garutmaccheṣamukharā rekhā dakṣake pade / puṃsāntu dakṣiṇepāde strīṇāṃ vāme vasanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धेनुशङ्खगदारेखाः वामे पुंसां शुभा मताः । नीचेष्वङ्गन्यूनरूपाः उत्तमेषूच्चरूपकाः

dhenuśaṅkhagadārekhāḥ vāme puṃsāṃ śubhā matāḥ / nīceṣvaṅganyūnarūpāḥ uttameṣūccarūpakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पूर्णाः सर्वदारेखाः प्राणे मायां हरावपि । तत्राप्युच्चक्रमोच्चास्ति रेखाः चोच्चत्वहेतवः

sampūrṇāḥ sarvadārekhāḥ prāṇe māyāṃ harāvapi / tatrāpyuccakramoccāsti rekhāḥ coccatvahetavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षण्णवत्यङ्गुलो यस्तु न्यग्रोधपरिमण्डलः । सप्तपाद चतुर्हस्तो द्वात्रिंशल्लक्षणैर्युतः

ṣaṇṇavatyaṅgulo yastu nyagrodhaparimaṇḍalaḥ / saptapāda caturhasto dvātriṃśallakṣaṇairyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीराङ्गेषु साधूनां पञ्चस्थानेषु दीर्घताम् । हृस्वत्वं पञ्चसु तथा सप्तस्थानेषु रक्तिमा

śarīrāṅgeṣu sādhūnāṃ pañcasthāneṣu dīrghatām / hṛsvatvaṃ pañcasu tathā saptasthāneṣu raktimā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडौन्नत्यं यस्य सम्यक् पृथुता त्रिषु यस्य तु । गम्भीरता च लघुता त्रिषु स्थानेषु भाति वै

ṣaḍaunnatyaṃ yasya samyak pṛthutā triṣu yasya tu / gambhīratā ca laghutā triṣu sthāneṣu bhāti vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सुलक्षणसम्पन्नः स तु ज्ञानप्रदो गुरूः । मर्त्योत्तमेषु वै विंशल्लक्षणानि भवन्ति हि

sa sulakṣaṇasampannaḥ sa tu jñānaprado gurūḥ / martyottameṣu vai viṃśallakṣaṇāni bhavanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेणैकैकशो वृद्धान्यपि सलक्षणानि च । सर्वाणि परिपूर्णानि लक्षणानि विधीरयोः

krameṇaikaikaśo vṛddhānyapi salakṣaṇāni ca / sarvāṇi paripūrṇāni lakṣaṇāni vidhīrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरे च स्वरूपे च सर्वसत्साधनेष्वलम् । अति(भि)व्यक्तानि (चो)वोच्चेषु अव्यक्तानीतरेषु च

śarīre ca svarūpe ca sarvasatsādhaneṣvalam / ati(bhi)vyaktāni (co)vocceṣu avyaktānītareṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सृष्टौ तारतम्यं शृणुष्व प्रागथोत्तरे । आत्मसूक्ष्मगुणस्थूलसृष्टयः प्रागुदीरिताः

atha sṛṣṭau tāratamyaṃ śṛṇuṣva prāgathottare / ātmasūkṣmaguṇasthūlasṛṣṭayaḥ prāgudīritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमात्राव्यक्तभूता वृत्तिपञ्चकतः क्रमात् । प्रागुक्त भावरूपाज्ञानपञ्चकमभूत्ततः

pañcamātrāvyaktabhūtā vṛttipañcakataḥ kramāt / prāgukta bhāvarūpājñānapañcakamabhūttataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तिर्भौतिकदेहानां व्यक्तायोनिष्वपि क्वचित् । अण्डादूर्ध्वमियं सृष्टि रसं सृष्टेति कीर्त्यते

bhrāntirbhautikadehānāṃ vyaktāyoniṣvapi kvacit / aṇḍādūrdhvamiyaṃ sṛṣṭi rasaṃ sṛṣṭeti kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महदाद्यण्डपर्यन्तः सर्ग इत्यभिधीयते । संसृष्टमण्डं तद्गञ्च समस्तं सम्प्रकीर्तितम्

mahadādyaṇḍaparyantaḥ sarga ityabhidhīyate / saṃsṛṣṭamaṇḍaṃ tadgañca samastaṃ samprakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुसर्गं जनाः प्राहुः अण्डान्तर्यदजोत्थितम् । महदाद्याः सुराः सर्वेप्यण्डसृष्टावशक्तयः

anusargaṃ janāḥ prāhuḥ aṇḍāntaryadajotthitam / mahadādyāḥ surāḥ sarvepyaṇḍasṛṣṭāvaśaktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तुवन्पुरुषं सार्धं सप्तत्रिंशच्छरन्मयम् । कालं ततो हरिः सर्वतत्वजातं तदन्तकैः

astuvanpuruṣaṃ sārdhaṃ saptatriṃśaccharanmayam / kālaṃ tato hariḥ sarvatatvajātaṃ tadantakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाग्यैरादाय संयोज्यैरेकीभूतं करोत्यजः । तच्च त्रेधा विभज्येशः तेष्वाद्यं भागमीश्वरः

bhāgyairādāya saṃyojyairekībhūtaṃ karotyajaḥ / tacca tredhā vibhajyeśaḥ teṣvādyaṃ bhāgamīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वा विष्णुनामेशस्तन्निगीर्य श्रियं स्वयम् । वीर्यं तदात्मकं तस्यामाधत्त पुरुषेश्वरः

gṛhītvā viṣṇunāmeśastannigīrya śriyaṃ svayam / vīryaṃ tadātmakaṃ tasyāmādhatta puruṣeśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यावृत्तिमध्ये तु सुषुवेण्डं विधेस्तनुम् । पञ्चाशत्कोटिविस्तारमण्डंसृष्ट्वा जगद्गुरुः

pṛthivyāvṛttimadhye tu suṣuveṇḍaṃ vidhestanum / pañcāśatkoṭivistāramaṇḍaṃsṛṣṭvā jagadguruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वचिच्चैत्यसहितो वीराणामण्डमाविशत् । ब्रह्माण्डे जलसम्पूर्णे सर्वलोकाश्रयो भवेत्

sarvaciccaityasahito vīrāṇāmaṇḍamāviśat / brahmāṇḍe jalasampūrṇe sarvalokāśrayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विष्णुः पद्मनाभाख्यो भूदण्डसलिले शुभे । प्राकृतेः स्वस्वरूपेणात्यभिन्नो हीश्वरो हरिः

sa viṣṇuḥ padmanābhākhyo bhūdaṇḍasalile śubhe / prākṛteḥ svasvarūpeṇātyabhinno hīśvaro hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाभरणसम्पन्नः सहस्राङ्घ्र्यक्षिबाहुकः । प्राक्(प्रत्यक्)शिरास्तूर्ध्वमुखः शिश्ये पीताम्बरः समः

sarvābharaṇasampannaḥ sahasrāṅghryakṣibāhukaḥ / prāk(pratyak)śirāstūrdhvamukhaḥ śiśye pītāmbaraḥ samaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अण्डसृष्ट्यादिमेकाले तत्वजातात्त्रिधा कृतात् । अद्यादण्डमभूदन्यं पद्मनाभोग्रसद्विभुः

aṇḍasṛṣṭyādimekāle tatvajātāttridhā kṛtāt / adyādaṇḍamabhūdanyaṃ padmanābhograsadvibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सृष्टं भूप्रदानं नाभौ स्थाप्य हिरण्मयम् । पद्मं व्यजनयत्तस्य कन्दात् भूमिरथोभवत्

tatsṛṣṭaṃ bhūpradānaṃ nābhau sthāpya hiraṇmayam / padmaṃ vyajanayattasya kandāt bhūmirathobhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तद्वीपसमुद्रादि तमोघनजलान्विता । पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णाप्यण्डमध्यप्रदेशगा

saptadvīpasamudrādi tamoghanajalānvitā / pañcāśatkoṭivistīrṇāpyaṇḍamadhyapradeśagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षयोजनसंख्याकपृथुलातिधृढाश्रया । पञ्चविंशत्कोटिमितलक्षोनं गर्भवार्यधः

lakṣayojanasaṃkhyākapṛthulātidhṛḍhāśrayā / pañcaviṃśatkoṭimitalakṣonaṃ garbhavāryadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनानां तदुपरि स्थापिताभूरभूद्धरेः । भूनामा भूमिगो विष्णुगर्भवार्येस्तदाह्वयः

yojanānāṃ tadupari sthāpitābhūrabhūddhareḥ / bhūnāmā bhūmigo viṣṇugarbhavāryestadāhvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्ष्यमाणेषु चोक्तेषु जडचित्सु तदाह्वयः । आधारो रक्षकः सर्वनामा सर्वभृदीश्वरः

vakṣyamāṇeṣu cokteṣu jaḍacitsu tadāhvayaḥ / ādhāro rakṣakaḥ sarvanāmā sarvabhṛdīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरुस्तन्मध्यगो भूमेश्चतुरस्रो हिरण्मयः । योजनानां लक्षमितः उच्छ्रायाद्रत्नसानुकः

merustanmadhyago bhūmeścaturasro hiraṇmayaḥ / yojanānāṃ lakṣamitaḥ ucchrāyādratnasānukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ षोडशसाहस्रयोजनायामर् इरितः । तावता भूरिमानःसहमेकःसर्वसुरालयः

atha ṣoḍaśasāhasrayojanāyāmar iritaḥ / tāvatā bhūrimānaḥsahamekaḥsarvasurālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्धं तद्विगुणायामः सहस्राशीतियोजनैः । चतुर्भिरधिकैर्भूमेरुच्छ्रितः सर्वतः शुभम्

ūrdhaṃ tadviguṇāyāmaḥ sahasrāśītiyojanaiḥ / caturbhiradhikairbhūmerucchritaḥ sarvataḥ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरोः पूर्वाद्यष्टदिक्षु लोकपाल सदांस्यलम् । सन्त्येवसर्वभद्राणि सार्धताद्विसहस्रकैः

meroḥ pūrvādyaṣṭadikṣu lokapāla sadāṃsyalam / santyevasarvabhadrāṇi sārdhatādvisahasrakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरस्राणि तन्मध्ये तच्चतुर्गुणविस्तरम् । ब्रह्मणस्तु सदस्यानि रत्नहेममयानि च

caturasrāṇi tanmadhye taccaturguṇavistaram / brahmaṇastu sadasyāni ratnahemamayāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेष्विन्द्रोग्निर्यमः क्रव्यात् वरुणानि लयक्षपः । शिवश्चेति सभार्यास्ते साङ्गाः सपरिवारकाः

teṣvindrogniryamaḥ kravyāt varuṇāni layakṣapaḥ / śivaśceti sabhāryāste sāṅgāḥ saparivārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मदध्ये मण्टपस्तस्य विधेराज्ञाकरास्तथा । तत्र वाणीश्वरोनन्त भुजगस्य सुशिरस्ककः

tanmadadhye maṇṭapastasya vidherājñākarāstathā / tatra vāṇīśvaronanta bhujagasya suśiraskakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकपालसदो मध्ये विन्ध्योदिक्षु चतुस्रुषु । समनाः सर्वतोभद्रा तारसार्धाष्टसहस्रकाः

lokapālasado madhye vindhyodikṣu catusruṣu / samanāḥ sarvatobhadrā tārasārdhāṣṭasahasrakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दारपारिजाताद्याः दिव्यपुष्पफलश्चदाः । सरित्सरोवराण्यत्र कञ्जादिसुमवन्त्यपि

mandārapārijātādyāḥ divyapuṣpaphalaścadāḥ / saritsarovarāṇyatra kañjādisumavantyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानानारीसेवितानि हंसादि द्विजवन्त्यपि । आजानजसमानैकजातीयपरिचारकैः

nānānārīsevitāni haṃsādi dvijavantyapi / ājānajasamānaikajātīyaparicārakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवितोद्रिवरोभास्वद्दीप्य दिव्यद्रिगोचरः । दिव्याभरणवस्त्राद्यैः अलङ्कृतसुराद(ल)यः

sevitodrivarobhāsvaddīpya divyadrigocaraḥ / divyābharaṇavastrādyaiḥ alaṅkṛtasurāda(la)yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पूर्वाद्यष्टदिक्षु मन्दरो मेरुमन्दरः । सुपार्श्वः कुमुदश्चेति अवषटम्भनगाः क्रमात्

tasya pūrvādyaṣṭadikṣu mandaro merumandaraḥ / supārśvaḥ kumudaśceti avaṣaṭambhanagāḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते सहस्रस्त्रिका यामाः सहस्रदशकोच्छ्रिताः । चूतजम्बूकदम्बाश्चन्यग्रोधस्तेषु भूरुहाः

te sahasrastrikā yāmāḥ sahasradaśakocchritāḥ / cūtajambūkadambāścanyagrodhasteṣu bhūruhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशशतोच्चास्ते गजोपमफलान्विताः । सुवर्णरत्नसंकाशाः शतशाखा समावृताः

ekādaśaśatoccāste gajopamaphalānvitāḥ / suvarṇaratnasaṃkāśāḥ śataśākhā samāvṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नाना पक्षिगणाः सगन्धकुसुमछदाः । तेषां तूपरितः स्वर्णरत्नमन्दारभूमिषु

tatra nānā pakṣigaṇāḥ sagandhakusumachadāḥ / teṣāṃ tūparitaḥ svarṇaratnamandārabhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दनं चैत्ररथकं वैभ्राजकमितीरितम् । वनान्यवर्णनीयानि सर्वतोभद्रसंज्ञकम्

nandanaṃ caitrarathakaṃ vaibhrājakamitīritam / vanānyavarṇanīyāni sarvatobhadrasaṃjñakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु वै कामिकाः सिद्धाः चरन्ति ललनान्विताः । तेषु सञ्चरतां सौख्यम् अधिकं न श्रमादयः

teṣu vai kāmikāḥ siddhāḥ caranti lalanānvitāḥ / teṣu sañcaratāṃ saukhyam adhikaṃ na śramādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां फलैर्निपतितैः विशीर्णैः शुभ्रसद्रसैः । निर्यद्रसमुद्भूताश्चतस्रश्च चतसृषु

eṣāṃ phalairnipatitaiḥ viśīrṇaiḥ śubhrasadrasaiḥ / niryadrasamudbhūtāścatasraśca catasṛṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विलक्षवृत्त दीर्घस्थाः जरा दुर्गन्ध दुःसहाः । नीलः श्वेतः शृङ्गवांश्च मेरोरुत्तरतो नगाः

dvilakṣavṛtta dīrghasthāḥ jarā durgandha duḥsahāḥ / nīlaḥ śvetaḥ śṛṅgavāṃśca meroruttarato nagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनानां नवसहस्रायामाक्ष्मातलस्य च । मर्यादागिरयःसर्वे प्रत्यक्सागरदीर्घकाः

yojanānāṃ navasahasrāyāmākṣmātalasya ca / maryādāgirayaḥsarve pratyaksāgaradīrghakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उश्च्रयाद्धशसाहस्राः पृथुला द्विसहस्रकाः । निषधो हेमकूटश्च हिमवानिति दक्षिणे

uścrayāddhaśasāhasrāḥ pṛthulā dvisahasrakāḥ / niṣadho hemakūṭaśca himavāniti dakṣiṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वमानेनोक्तभुवः मर्यादा गिरयोमताः । विस्तारादुच्छ्रयाद्धैर्घ्यान्नीलादीनां समाः क्रमात्

pūrvamānenoktabhuvaḥ maryādā girayomatāḥ / vistārāducchrayāddhairghyānnīlādīnāṃ samāḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानासिद्धगणैः सेव्याः सर्वरत्न समाकुलाः । पूर्वस्यां दिशि मेरोस्तु गन्धमादनपर्वतः

nānāsiddhagaṇaiḥ sevyāḥ sarvaratna samākulāḥ / pūrvasyāṃ diśi merostu gandhamādanaparvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीच्यां दिशि मेरोस्तु माल्यवान्नाम भूधरः । आनीलनिषधायामौ पर्वतौ देवपूजितौ

pratīcyāṃ diśi merostu mālyavānnāma bhūdharaḥ / ānīlaniṣadhāyāmau parvatau devapūjitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ पूर्वसमितौ दिवौ सर्वसद्वृक्षशोभितौ । चतुर्दिक्ष्वपि मेरोस्तु नवसाहस्रयोजनैः

tau pūrvasamitau divau sarvasadvṛkṣaśobhitau / caturdikṣvapi merostu navasāhasrayojanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तृतं भूतलं चेलावृतवर्षं वदन्ति हि । रम्यको हिरण्मयश्चैव कुरुवर्षादयस्त्रयः

vistṛtaṃ bhūtalaṃ celāvṛtavarṣaṃ vadanti hi / ramyako hiraṇmayaścaiva kuruvarṣādayastrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षानीलाद्यद्रिभिस्ते विभक्ता स्वर्णभूमयः । गन्धमादनतः पूर्वभूमौ भद्राश्चवर्षके

varṣānīlādyadribhiste vibhaktā svarṇabhūmayaḥ / gandhamādanataḥ pūrvabhūmau bhadrāścavarṣake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माल्यवत्पश्चिमेकेतुमाल्यवर्षः प्रकीर्तितः । हरिकिंपुरुष भारतवर्षास्तु क्रमयोगतः

mālyavatpaścimeketumālyavarṣaḥ prakīrtitaḥ / harikiṃpuruṣa bhāratavarṣāstu kramayogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणे निषधाद्यद्रिविभक्तभूमयः क्रमात् । वैवस्वतो मनुर्मर्त्योपासको रम्यकेश्वरः

dakṣiṇe niṣadhādyadrivibhaktabhūmayaḥ kramāt / vaivasvato manurmartyopāsako ramyakeśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्यमाः पितृपः कूर्मोपासकस्तु हिरण्मये । भूमिरादिवराहस्य भार्या वै कुरुवर्षगा

aryamāḥ pitṛpaḥ kūrmopāsakastu hiraṇmaye / bhūmirādivarāhasya bhāryā vai kuruvarṣagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हयास्योपासको भद्रश्रवाः भद्राश्च वर्षके । रत्याकामेनार्चितौ द्वौ कृतिप्रद्युम्नसंज्ञकौ

hayāsyopāsako bhadraśravāḥ bhadrāśca varṣake / ratyākāmenārcitau dvau kṛtipradyumnasaṃjñakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केतुमाल्ये स्त्रीजनार्च्यो न जीवं भद्रके खलु । प्रह्लादोपासितो नारसिंह्मोपि हरिवर्षगः

ketumālye strījanārcyo na jīvaṃ bhadrake khalu / prahlādopāsito nārasiṃhmopi harivarṣagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हनुमत्पूजितो रामः नाथः किंपुरुषस्य तु । भद्राश्वाद्दक्षिणे वर्षे भारताख्यो गुणाधिकः

hanumatpūjito rāmaḥ nāthaḥ kiṃpuruṣasya tu / bhadrāśvāddakṣiṇe varṣe bhāratākhyo guṇādhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नराभिमानि शेषांश भारतस्यास्य चानुजः । नारायणो दक्षपुत्र्याः(त्र्यां) मूर्त्याधर्मसमुत्थितौ

narābhimāni śeṣāṃśa bhāratasyāsya cānujaḥ / nārāyaṇo dakṣaputryāḥ(tryāṃ) mūrtyādharmasamutthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ नारदस्य च ऋषेः ज्ञानदौ लोकपूजितः । इलावृत्ते मेरुपूर्वदिशि सव्यापसव्यगौ

tau nāradasya ca ṛṣeḥ jñānadau lokapūjitaḥ / ilāvṛtte merupūrvadiśi savyāpasavyagau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जठरो देवकूटश्च मेरुपृष्ठे च पूर्वतः । गन्धमादन संस्पृष्टौ स्वर्णरत्नमयौ समौ

jaṭharo devakūṭaśca merupṛṣṭhe ca pūrvataḥ / gandhamādana saṃspṛṣṭau svarṇaratnamayau samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारात्तूच्छ्रयाच्च योजना द्विसहस्रकौ । नवसाहस्रसद्भूमिमध्ये जठरनीलयोः

vistārāttūcchrayācca yojanā dvisahasrakau / navasāhasrasadbhūmimadhye jaṭharanīlayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर्देवकूटनिषधमध्यस्थात्तावती मता । षट्सहस्रान्तरभुवौ गन्धमादनमन्दरौ

bhūrdevakūṭaniṣadhamadhyasthāttāvatī matā / ṣaṭsahasrāntarabhuvau gandhamādanamandarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यक् तद्विगुणा भूमिः मेरुपूर्वस्थगोत्रयोः । कैलासकरवीरौ द्वावेवं मेरोस्तु दक्षिणे

tiryak tadviguṇā bhūmiḥ merupūrvasthagotrayoḥ / kailāsakaravīrau dvāvevaṃ merostu dakṣiṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पवनः परियात्रश्च द्वौ मेरोः पश्चिमाश्रयौ । शृङ्गश्च मकरश्चैव मेरोरुत्तरतस्तथा

pavanaḥ pariyātraśca dvau meroḥ paścimāśrayau / śṛṅgaśca makaraścaiva meroruttaratastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निषधान्तौ दक्षिणवुत्तरौ नीलसंमितौ । पाश्चात्यौ माल्यवत्सृष्टौ पूर्वगाद्रीवमानतः

niṣadhāntau dakṣiṇavuttarau nīlasaṃmitau / pāścātyau mālyavatsṛṣṭau pūrvagādrīvamānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतैरखिलावृतोवर्षो विभक्तश्चाष्वधामलः । सुकुमारं वनं रम्यं सर्वत्र्यैण्यैव तेष्वलम्

etairakhilāvṛtovarṣo vibhaktaścāṣvadhāmalaḥ / sukumāraṃ vanaṃ ramyaṃ sarvatryaiṇyaiva teṣvalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु चेवास्त्रियः पृष्टापूर्वाध्यष्टं दिगुन्मुखाः । अषटरूपैरादिशेषः सहस्रवदनः प्रभुः

teṣu cevāstriyaḥ pṛṣṭāpūrvādhyaṣṭaṃ digunmukhāḥ / aṣaṭarūpairādiśeṣaḥ sahasravadanaḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसत्यस्य महारुद्रः सांबश्चाष्टतनुः स्वयम् । सदोपास्त इति शेषं तद्गं सङ्कर्षणं परम्

vasatyasya mahārudraḥ sāṃbaścāṣṭatanuḥ svayam / sadopāsta iti śeṣaṃ tadgaṃ saṅkarṣaṇaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पनरष्टतनुः शम्भुः भवान्याभस्मगो भवः । तेष्वष्टभवनेष्वेव सदारमति शङ्करः

panaraṣṭatanuḥ śambhuḥ bhavānyābhasmago bhavaḥ / teṣvaṣṭabhavaneṣveva sadāramati śaṅkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारब्धकर्मणा सापि पतिं रमयति स्फुटम्

prārabdhakarmaṇā sāpi patiṃ ramayati sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.