Prakasa-Samhita 1.14

इति श्री प्रकाशसंहितायां प्रथमपरिच्छेदे त्रयोदशो ऽध्यायः श्रीहंस उवाच भूमेरधस्तादतलो वितलः सुतलस्ततः । अयुतोन्नाहविस्तारस्तलातलमहातलौ

iti śrī prakāśasaṃhitāyāṃ prathamaparicchede trayodaśo 'dhyāyaḥ śrīhaṃsa uvāca bhūmeradhastādatalo vitalaḥ sutalastataḥ / ayutonnāhavistārastalātalamahātalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसातलश्च पातालह्येतस्माद्युत्तरोह्यधः । द्विसहस्रोरु भूकन्दास्त्वन्तरन्तर्भिलोपमाः

rasātalaśca pātālahyetasmādyuttarohyadhaḥ / dvisahasroru bhūkandāstvantarantarbhilopamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामणिप्रकाशेता सूर्यादिग्रहवर्जिताः । मेरुरुत्तरस्तेषां मार्गः सर्वत्र संमतः

mahāmaṇiprakāśetā sūryādigrahavarjitāḥ / meruruttarasteṣāṃ mārgaḥ sarvatra saṃmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु सर्वेषु कल्परूहतुल्याश्च पादपाः । कामधेनुसमागावः चिन्तामणि समाः शिलाः

teṣu sarveṣu kalparūhatulyāśca pādapāḥ / kāmadhenusamāgāvaḥ cintāmaṇi samāḥ śilāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रत्यानां यथायोग्यं सतामप्यसतां फलम् । यच्छन्ति स्वच्छसलिलं चापि तत्तद्गतं शुभम्

tatratyānāṃ yathāyogyaṃ satāmapyasatāṃ phalam / yacchanti svacchasalilaṃ cāpi tattadgataṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत्रायासतः सौख्यम् अनायासात् सुखावहः । भुज्योपयुक्तानन्तोरु वस्तुजालसमाकुलः

na tatrāyāsataḥ saukhyam anāyāsāt sukhāvahaḥ / bhujyopayuktānantoru vastujālasamākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्काम्य शुभन्तावदायुषष्यमसतामधः । भूमौ भारतगा ये च कृते लक्षायुषः स्मृताः

yāvatkāmya śubhantāvadāyuṣaṣyamasatāmadhaḥ / bhūmau bhāratagā ye ca kṛte lakṣāyuṣaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रेतादिषु त्रिषु दशांशन्यूनायुर्मितानराः । आधिव्याधिजरावार्धिक्यायासेत्यभिधादयः

tretādiṣu triṣu daśāṃśanyūnāyurmitānarāḥ / ādhivyādhijarāvārdhikyāyāsetyabhidhādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगायुर्नियमात् कालमृत्यवस्तत्र नैव हि । तत्रस्थयोः सदसतोर्भक्तिद्वेषौ विना क्वचित्

yugāyurniyamāt kālamṛtyavastatra naiva hi / tatrasthayoḥ sadasatorbhaktidveṣau vinā kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा विधिनिषेधौ च न च वर्णाश्रमादयः । न तत्र कर्मज्ञानादिः पूर्वकर्मभुजो ऽ(जौ)खिलाः

tathā vidhiniṣedhau ca na ca varṇāśramādayaḥ / na tatra karmajñānādiḥ pūrvakarmabhujo '(jau)khilāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायस्यांशास्तदुत्पन्नाः भूमौ जाता विधीशयोः । वरैःसुरद्विषो विष्णुवायुभ्यामवतारकैः

prāyasyāṃśāstadutpannāḥ bhūmau jātā vidhīśayoḥ / varaiḥsuradviṣo viṣṇuvāyubhyāmavatārakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर्मृताः पुनः पूर्वस्थाने प्रारब्धकाम्यके । शुभं भुञ्जन्ति निष्काम्यशुभं तेषां न वै क्वचित्

tayormṛtāḥ punaḥ pūrvasthāne prārabdhakāmyake / śubhaṃ bhuñjanti niṣkāmyaśubhaṃ teṣāṃ na vai kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम्यपापान्नारकिनो निष्कामाशुभतस्तनूः । इच्छन्तोन्तश्चरादैत्यानिरंशाभारतार्जितान्

kāmyapāpānnārakino niṣkāmāśubhatastanūḥ / icchantontaścarādaityāniraṃśābhāratārjitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम्यात्तेषु वसन्ति स्म दानवाश्रयभूतयः । सदा शेषादिकस्तत्र वसन्ति सति कारणे

kāmyātteṣu vasanti sma dānavāśrayabhūtayaḥ / sadā śeṣādikastatra vasanti sati kāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरीच्छया सुरास्तत्र वसन्तः कर्मतो न हि । एते हि लक्षभूकन्दमध्ये लोकास्ततोह्यधः

harīcchayā surāstatra vasantaḥ karmato na hi / ete hi lakṣabhūkandamadhye lokāstatohyadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाताले नरकाश्चाष्टाविंशत्संख्या हरेः कृताः । तदधस्तात् पञ्चविंशत्कोटिगर्भाम्बुनिर्मलम्

pātāle narakāścāṣṭāviṃśatsaṃkhyā hareḥ kṛtāḥ / tadadhastāt pañcaviṃśatkoṭigarbhāmbunirmalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षोनं यत्र लक्ष्मीशो यादोरूपी विराजते । सहस्रमूर्ध्नः फणिनस्त्वेकस्मिन् मस्तके तदा

lakṣonaṃ yatra lakṣmīśo yādorūpī virājate / sahasramūrdhnaḥ phaṇinastvekasmin mastake tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्षपायति वै विश्वं निखिलं वारुणीपतेः । धराखिलेयं सद्वीपा स सागरकुलाचला

sarṣapāyati vai viśvaṃ nikhilaṃ vāruṇīpateḥ / dharākhileyaṃ sadvīpā sa sāgarakulācalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश्रयोवायुकूर्मः तस्य कूर्माकृतिर्हरिः ॥ तं धत्ते जलमध्यस्था शक्तिराधाररूपिणी

tasyāśrayovāyukūrmaḥ tasya kūrmākṛtirhariḥ // taṃ dhatte jalamadhyasthā śaktirādhārarūpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कर्षणनृसिंहात्मा सहस्रा(संहर्ता)नन्त नामकः । तदधस्ताच्चमण्डूको वराहस्तदधस्तटी

saṅkarṣaṇanṛsiṃhātmā sahasrā(saṃhartā)nanta nāmakaḥ / tadadhastāccamaṇḍūko varāhastadadhastaṭī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमण्डखर्परस्पृष्टा पादमाहुरधस्तले । तेषामुपरि भूलोकस्तन्मध्ये मेरुभूधरः

tamaṇḍakharparaspṛṣṭā pādamāhuradhastale / teṣāmupari bhūlokastanmadhye merubhūdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कञ्जनाभनाभ्युत्थ पद्मनाभबिसाकृतिः । मेरुमध्योत्थनालोयमूर्ध्वषट्कञ्जसंश्रयः

sa kañjanābhanābhyuttha padmanābhabisākṛtiḥ / merumadhyotthanāloyamūrdhvaṣaṭkañjasaṃśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतयोजनविस्तीर्णं सत्यलोकान्तदीर्घवान् । वज्रातिसुधृढो गर्भछिद्रं तेने प्रकाशवान्

śatayojanavistīrṇaṃ satyalokāntadīrghavān / vajrātisudhṛḍho garbhachidraṃ tene prakāśavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षोन्नतस्थलो भूम्याः भुवर्लोकस्तदाश्रयः । मणिहेमामयो लक्षभूकनन्दो लोकसुन्दरः

lakṣonnatasthalo bhūmyāḥ bhuvarlokastadāśrayaḥ / maṇihemāmayo lakṣabhūkanando lokasundaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तप्राकारकलितः नाना भोगोरुयोगिभिः । जडैरर्थेःसत्वगुणप्राचुर्यैः विशदालयैः

saptaprākārakalitaḥ nānā bhogoruyogibhiḥ / jaḍairartheḥsatvaguṇaprācuryaiḥ viśadālayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमेः कोट्युन्नतस्वर्गलोकोरम्यो ऽतिवर्तुलः । कोटियोजनविस्तारे भुवर्लोकवदेव सः

bhūmeḥ koṭyunnatasvargalokoramyo 'tivartulaḥ / koṭiyojanavistāre bhuvarlokavadeva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विलक्षभूकन्दयुक्तो मेरुनालमुपागतः । मणिहेममयोत्तुङ्ग सप्तप्राकारभासुरः

dvilakṣabhūkandayukto merunālamupāgataḥ / maṇihemamayottuṅga saptaprākārabhāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशयोजनविस्ताराः चतुरस्रासुवीथयः । यत्रानेकपताकाश्च दर्पणानेकसङ्कुलाः

daśayojanavistārāḥ caturasrāsuvīthayaḥ / yatrānekapatākāśca darpaṇānekasaṅkulāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिशय्यासनानन्तसात्विकोचितसाधनैः । पूर्वपुण्यसुवर्णश्रीराज(न्म)मन्दिरमण्डिताः

maṇiśayyāsanānantasātvikocitasādhanaiḥ / pūrvapuṇyasuvarṇaśrīrāja(nma)mandiramaṇḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानोद्यानाष्टदिक्पालनिलयाष्टकभासुराः । मध्येमणिगणभ्राजद्विष्णुमन्दिरमण्डपः

nānodyānāṣṭadikpālanilayāṣṭakabhāsurāḥ / madhyemaṇigaṇabhrājadviṣṇumandiramaṇḍapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वायुधरथाकीर्णचिन्तामण्यादि सङ्कुलैः । मुक्तामणिसृजोपेत सर्वाभरणसन्तताः

sarvāyudharathākīrṇacintāmaṇyādi saṅkulaiḥ / muktāmaṇisṛjopeta sarvābharaṇasantatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यवस्त्रान्नदानेकपारिजातादि सङ्कुलाः । अष्टाविंशत्पुरद्वारतोरणाट्टालगोपुराः

divyavastrānnadānekapārijātādi saṅkulāḥ / aṣṭāviṃśatpuradvāratoraṇāṭṭālagopurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्म्यायुतवृतानेकगृहद्वर्याश्रितापगाः । । मन्दाकिनी मणिमया(त्कल्प)तुल्यरूपाम्बुजाश्रया

harmyāyutavṛtānekagṛhadvaryāśritāpagāḥ / / mandākinī maṇimayā(tkalpa)tulyarūpāmbujāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिघारूपतो यत्र भाति यादोगणान्विता । सुशब्दस्पर्शरूपेतः सुरसो(स्ये)ति सुगन्धवान्

parighārūpato yatra bhāti yādogaṇānvitā / suśabdasparśarūpetaḥ suraso(sye)ti sugandhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्त्यदेवासुरैर्भोग्य पृथगर्थ समाकुलाः । भुवर्लोकस्त्वधोलोकः गुणैःशतगणोत्तरः

martyadevāsurairbhogya pṛthagartha samākulāḥ / bhuvarlokastvadholokaḥ guṇaiḥśatagaṇottaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः दशगुणोद्रिक्ताः लोकाः स्वर्गादयः क्रमात् । तथा च तत्तलोकस्थं सुरोपसुरसन्ततः

tataḥ daśaguṇodriktāḥ lokāḥ svargādayaḥ kramāt / tathā ca tattalokasthaṃ suropasurasantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकारिकसन्मर्त्यगन्धर्वाद्यल्पचेतसाम् । यथायोग्य फलं तेषाम् आधारा(माधास्यद्वि)विष्णुरव्ययः

adhikārikasanmartyagandharvādyalpacetasām / yathāyogya phalaṃ teṣām ādhārā(mādhāsyadvi)viṣṇuravyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्च सार्धकोट्युच्चो महर्लोकस्त्वकर्मकः । ततः कोटिद्वयोच्चस्थ जनोलोकः सुपूजितः

tataśca sārdhakoṭyucco maharlokastvakarmakaḥ / tataḥ koṭidvayoccastha janolokaḥ supūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो सार्धद्विकोट्युच्चस्तपोलोकः सुचिद्गमः । ततः कोट्युन्नतोयं सत्यलोकोति भासुरः

tato sārdhadvikoṭyuccastapolokaḥ sucidgamaḥ / tataḥ koṭyunnatoyaṃ satyalokoti bhāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिचतुः पञ्चषल्लक्षभूकन्दाज्ञानगोचरः । नाभ्युत्थित महानालस्याग्रस्थे सत्यलोकगे(के)

tricatuḥ pañcaṣallakṣabhūkandājñānagocaraḥ / nābhyutthita mahānālasyāgrasthe satyalokage(ke)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मा चतुर्मुखो जातो विष्णुना सर्वलोकसृट् । स्वर्लोकसविशेषार्थाः महरादिषु सन्तताः

brahmā caturmukho jāto viṣṇunā sarvalokasṛṭ / svarlokasaviśeṣārthāḥ maharādiṣu santatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजरोत्पत्समानोरु नानामर्त्यगणाश्रयाः । एतादृशं लोकपदमाध्याजार्धायुषोन्तिमे

ajarotpatsamānoru nānāmartyagaṇāśrayāḥ / etādṛśaṃ lokapadamādhyājārdhāyuṣontime

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिने सृजद्धरिस्तत्र प्राकृतेनाभिमानिनी । लोको ऽजस्य भुवः कोटित्रयोदशमितो मतः

dine sṛjaddharistatra prākṛtenābhimāninī / loko 'jasya bhuvaḥ koṭitrayodaśamito mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.