Library·Prakasa-Samhita·2·2.3
इति श्री प्रकाशसंहितायां द्वितीयपरिच्छेदे द्वितीयो ऽध्यायः हरिः ॐ तदा मेरौ तु सुज्येष्ठः कामधुक्कल्पवृक्षकौ । चिन्तामणिं रूपभेदैः स्वर्गोपस्वर्गगान् व्यधात्
iti śrī prakāśasaṃhitāyāṃ dvitīyaparicchede dvitīyo 'dhyāyaḥ hariḥ oṃ tadā merau tu sujyeṣṭhaḥ kāmadhukkalpavṛkṣakau / cintāmaṇiṃ rūpabhedaiḥ svargopasvargagān vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाविधिः सर्वजीवबिम्बरूपाण्यचिन्तयत् । स्वयं तथा तथाभूत्वा सृजत्ता(वछ)दृक्शरीरिणः
tadāvidhiḥ sarvajīvabimbarūpāṇyacintayat / svayaṃ tathā tathābhūtvā sṛjattā(vacha)dṛkśarīriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गस्थानां पदस्थानां सर्वमन्वन्तरेष्वपि । भूमौ हर्यावतारे तु तदाज्ञामकरोद्विधिः
svargasthānāṃ padasthānāṃ sarvamanvantareṣvapi / bhūmau haryāvatāre tu tadājñāmakarodvidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्प्रारब्धस्य भोगायागामि सत्साधनाय च । सुराणां हरिसेवार्थम् अवताराण्यनुक्रमात्
duṣprārabdhasya bhogāyāgāmi satsādhanāya ca / surāṇāṃ harisevārtham avatārāṇyanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनस्तत्तन्मूलरूपैरेकीभावं स सर्वदा । भुवं स्पृशन्त्विति तथा ते च कुर्वन्त्यजाज्ञया
punastattanmūlarūpairekībhāvaṃ sa sarvadā / bhuvaṃ spṛśantviti tathā te ca kurvantyajājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एधमानद्विडेषां हि सर्वदा भारतास्थितिम् । नाज्ञापयधरिस्तेन तथा चक्रे सतां(तान्) विधिः
edhamānadviḍeṣāṃ hi sarvadā bhāratāsthitim / nājñāpayadharistena tathā cakre satāṃ(tān) vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो धातात्मदेहस्थतत्वान्युच्चावचानि च । संसृष्टानि तदीशांश्च मेरुस्थः सव्यचिन्तयत्
tato dhātātmadehasthatatvānyuccāvacāni ca / saṃsṛṣṭāni tadīśāṃśca merusthaḥ savyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहमध्येत्वधोनाभेर्मूलाधारं स पुष्करम् । चतुर्दलं(शं) स्वर्णनिभं मायाद्यादलदेवताः
dehamadhyetvadhonābhermūlādhāraṃ sa puṣkaram / caturdalaṃ(śaṃ) svarṇanibhaṃ māyādyādaladevatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिरुद्धमुदानं च सुषुम्ना (दि)हि त्रिकाश्रयम् । तन्मध्यसम्भवा नाडी सुषुम्ना सूक्ष्मरूपिणी
aniruddhamudānaṃ ca suṣumnā (di)hi trikāśrayam / tanmadhyasambhavā nāḍī suṣumnā sūkṣmarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एका शाखादिरहिता स्वर्णवर्णा पराश्रया । भूम्या स्वायम्भवेनापि रक्षितेब्जे समुत्थिता
ekā śākhādirahitā svarṇavarṇā parāśrayā / bhūmyā svāyambhavenāpi rakṣitebje samutthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च्छिद्रान्विता च सा सप्तप्राणादि मरुदाश्रया । मध्ये ज्वलन्ती तत्पार्श्वजातयोः पिङ्गलेल(ड)योः
cchidrānvitā ca sā saptaprāṇādi marudāśrayā / madhye jvalantī tatpārśvajātayoḥ piṅgalela(ḍa)yoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्धां ता नाभिकञ्जादि षट्पद्मानां समाश्रया । षट्दलं नाभिकमलं नीलाद्यास्तद्दलाधिपाः
mūrdhāṃ tā nābhikañjādi ṣaṭpadmānāṃ samāśrayā / ṣaṭdalaṃ nābhikamalaṃ nīlādyāstaddalādhipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुतः प्रवहादींश्च सप्ततद्गान् व्यचिन्तयेत् । ते द्वे ऊर्ध्वमुखे हृद्गकञ्जमाहरधोमुखम्
marutaḥ pravahādīṃśca saptatadgān vyacintayet / te dve ūrdhvamukhe hṛdgakañjamāharadhomukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभे द्व्यष्टाङ्गुलोर्ध्वस्थ सुषुम्नाष्टदिगुत्थितैः । दलैरधोमुखैरुद्यद्भानुवर्णैस्थाष्टभिः
nābhe dvyaṣṭāṅgulordhvastha suṣumnāṣṭadigutthitaiḥ / dalairadhomukhairudyadbhānuvarṇaisthāṣṭabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाङ्गुलिमितान्तर्(ग)द्गर्(भा)भावकोशावहैः शुभैः । परस्परं दृढाश्लिष्टसंयुक्ताग्राङ्गुलं भवेत्
daśāṅgulimitāntar(ga)dgar(bhā)bhāvakośāvahaiḥ śubhaiḥ / parasparaṃ dṛḍhāśliṣṭasaṃyuktāgrāṅgulaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृत्कजं तत्रगीर्देवी भारत्या सहमानिनी । प्राणाः कूर्मात्मकस्तत्र वसवो दलदेवताः
hṛtkajaṃ tatragīrdevī bhāratyā sahamāninī / prāṇāḥ kūrmātmakastatra vasavo daladevatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानेशो हि तदन्तस्थो दशाङ्गुलमितो हरिः । तदीय हृदयाकाशमण्टपं श्रीस्वरूपकम्
sthāneśo hi tadantastho daśāṅgulamito hariḥ / tadīya hṛdayākāśamaṇṭapaṃ śrīsvarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गाभूश्रीभागभेदैर्भागत्रयसमन्विता । दुर्गाकन्दात्मिका चैव भूर्मध्ये नालरूपिणी
durgābhūśrībhāgabhedairbhāgatrayasamanvitā / durgākandātmikā caiva bhūrmadhye nālarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदूर्ध्वगे तु श्रीभागे रमाकञ्जस्वरूपिणी । वेदिका तु त्रिभागस्था सार्धाङ्गुलि दृढा मता
tadūrdhvage tu śrībhāge ramākañjasvarūpiṇī / vedikā tu tribhāgasthā sārdhāṅguli dṛḍhā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मण्टपं मणिमयं चतुर्द्वारं शुभास्पदम् । सुगन्धैर्मणिदीपैश्च रम्भास्तम्भैर्मनोरमम्
tanmaṇṭapaṃ maṇimayaṃ caturdvāraṃ śubhāspadam / sugandhairmaṇidīpaiśca rambhāstambhairmanoramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोरणैः पूर्णकुम्भैश्च पताकछत्रमण्डितम् । मणिस्तम्भैमौक्तहारैः नाना श्वेताङ्कुरैरपि
toraṇaiḥ pūrṇakumbhaiśca patākachatramaṇḍitam / maṇistambhaimauktahāraiḥ nānā śvetāṅkurairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभागं कञ्जसंमानः मूलेशाख्यो हरिस्वयम् । कञ्जोपरीन्दुसूर्याग्निमण्डलान्युपरिस्फुटम्
śrībhāgaṃ kañjasaṃmānaḥ mūleśākhyo harisvayam / kañjoparīndusūryāgnimaṇḍalānyuparisphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रम्यैव दिव्यशय्याभूत्कमनीयोपबर्हणा । तस्मिन् स्वरूपशेषाभ हरिरूर्ध्वफणोन्नतः
ramyaiva divyaśayyābhūtkamanīyopabarhaṇā / tasmin svarūpaśeṣābha harirūrdhvaphaṇonnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योपरि रमाचित्रासनरूपा तदूर्ध्वगा । प्राज्ञात्मा स तु जीवेशो जीवोयद्वशगः सदा
tasyopari ramācitrāsanarūpā tadūrdhvagā / prājñātmā sa tu jīveśo jīvoyadvaśagaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रशङ्खगदापद्महस्तः स तु चतुर्भुजः । किरीटकुण्डललसन् नूपुराङ्गदभूषणः
cakraśaṅkhagadāpadmahastaḥ sa tu caturbhujaḥ / kirīṭakuṇḍalalasan nūpurāṅgadabhūṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हारश्रीवत्सकण्ठस्थ कौस्तुभादैरलङ्कृतः । रत्नाङ्गुलीयकटककटिसूत्रादि सत्कृतः
hāraśrīvatsakaṇṭhastha kaustubhādairalaṅkṛtaḥ / ratnāṅgulīyakaṭakakaṭisūtrādi satkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिताम्बरोति सर्वाङ्गसौन्दर्यसुभगोचितः । स विश्वतोमुखोप्येकमुखवद्भाति नीलदृक्
pitāmbaroti sarvāṅgasaundaryasubhagocitaḥ / sa viśvatomukhopyekamukhavadbhāti nīladṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानेश मूलेशयुक्तः समुपास्यो निरंशकैः । मण्टपाधः प्रदेशस्थशक्तिराधाररूपिणी
sthāneśa mūleśayuktaḥ samupāsyo niraṃśakaiḥ / maṇṭapādhaḥ pradeśasthaśaktirādhārarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूर्मशेषश्च भूः क्षौरवार्धिपाद्वीपरूपिणी । श्वेतां रमां संविचिन्त्य निरंशैरित्यचिन्तयत्
kūrmaśeṣaśca bhūḥ kṣauravārdhipādvīparūpiṇī / śvetāṃ ramāṃ saṃvicintya niraṃśairityacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उरुस्ताल्वोर्भ्रुवोर्मध्ये शिरस्यूर्ध्वमुखानि च । कञ्जानि श्वेतवर्णानि द्विषड्व्यष्टदलैस्तथा
urustālvorbhruvormadhye śirasyūrdhvamukhāni ca / kañjāni śvetavarṇāni dviṣaḍvyaṣṭadalaistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वाभ्यां सहस्रदलकैर्युक्तानि दलदेवताः । आदित्याः प्रथमे पद्मे इन्द्राद्यास्तत्रदेवताः
dvābhyāṃ sahasradalakairyuktāni daladevatāḥ / ādityāḥ prathame padme indrādyāstatradevatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतास्तु त्रृतीयेब्जे भारती च सरस्वती । मूर्ध्नैको बहुरूपेण वायुः सर्वदलाधिपः
devatāstu trṛtīyebje bhāratī ca sarasvatī / mūrdhnaiko bahurūpeṇa vāyuḥ sarvadalādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणो हरिः कृष्णो वासुदेवस्तदीश्वरः । कृकलो देवदत्ताख्यः सूत्रनामा मरुत्पतिः
nārāyaṇo hariḥ kṛṣṇo vāsudevastadīśvaraḥ / kṛkalo devadattākhyaḥ sūtranāmā marutpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुतः सप्तसप्तापि पञ्चस्वपि हदारिषु । सुषुम्ना नालजातानि पद्मान्येतानि सप्त च
marutaḥ saptasaptāpi pañcasvapi hadāriṣu / suṣumnā nālajātāni padmānyetāni sapta ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणत्रयात्मिकानाडी सुषुम्ना वेदपारगैः । स्यैका शाखादि रहिता गर्भेछिद्रान्वतापि च
guṇatrayātmikānāḍī suṣumnā vedapāragaiḥ / syaikā śākhādi rahitā garbhechidrānvatāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरस्वती तदन्तर्गा नदी वारिस्वरूपिणी । हैरण्मयी वैध्युतीति वज्रिका भास्वतीति सा
sarasvatī tadantargā nadī vārisvarūpiṇī / hairaṇmayī vaidhyutīti vajrikā bhāsvatīti sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामभिः संयुतालोकाः भूराद्याः तत्रसंस्थिताः । भूर्भुवस्वर्गलोकेशा महरादीश्वरः(श्चराः) क्रमात्
nāmabhiḥ saṃyutālokāḥ bhūrādyāḥ tatrasaṃsthitāḥ / bhūrbhuvasvargalokeśā maharādīśvaraḥ(ścarāḥ) kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूविघ्नेशेन्द्रानिरुद्धकामशेषाब्जजा मताः । कट्यूरुद्वितये जानुजङ्घगुल्पो भयाङ्घ्रिषु
bhūvighneśendrāniruddhakāmaśeṣābjajā matāḥ / kaṭyūrudvitaye jānujaṅghagulpo bhayāṅghriṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतलाद्याश्रितादेवा देहे देवेश सेवकाः । मित्राग्न्यस्त्रपवारीशमयमन्दयमाः क्रमात्
atalādyāśritādevā dehe deveśa sevakāḥ / mitrāgnyastrapavārīśamayamandayamāḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहेप्येवं विराड्देहधारिणं तन्मितोवति । सुषुम्ना मूलदेशोत्थे गङ्गायामुनवार्धरे
dehepyevaṃ virāḍdehadhāriṇaṃ tanmitovati / suṣumnā mūladeśotthe gaṅgāyāmunavārdhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिङ्गलेले रक्तनीलवर्णे सव्यापसव्यगे । गर्भछिद्रान्विते षट्त्रिंशत्सहस्रप्रभेदिनी
piṅgalele raktanīlavarṇe savyāpasavyage / garbhachidrānvite ṣaṭtriṃśatsahasraprabhedinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथक् पृथक् सव्यनाड्यो महत्तत्वात्मिका मताः । त्रिधा विभक्ताः पादान्तं द्विषट्साहस्रसंमिताः
pṛthak pṛthak savyanāḍyo mahattatvātmikā matāḥ / tridhā vibhaktāḥ pādāntaṃ dviṣaṭsāhasrasaṃmitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणे दक्षपादान्तं नाड्यस्तावन्मिताः क्रमात् । पिङ्गला ऊर्ध्वदेहेषु व्याप्तास्तावन्मिताः शुभाः
dakṣiṇe dakṣapādāntaṃ nāḍyastāvanmitāḥ kramāt / piṅgalā ūrdhvadeheṣu vyāptāstāvanmitāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधोमध्योर्ध्वगास्तास्तु सप्तास्य पथमाश्रिताः । सप्तसन्त्येव विवराः घ्राणास्य श्रुति नेत्रगाः
adhomadhyordhvagāstāstu saptāsya pathamāśritāḥ / saptasantyeva vivarāḥ ghrāṇāsya śruti netragāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तास्यपथनामानो गोलकाः सप्तकीर्तिताः । सप्तोर्ध्वनाड्यो हृत्कञ्जाधस्थलाद्वामपार्श्वगाः
saptāsyapathanāmāno golakāḥ saptakīrtitāḥ / saptordhvanāḍyo hṛtkañjādhasthalādvāmapārśvagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्हृत्कं चोर्ध्वदेशात् सव्यमावृत्य पिङ्गलाः । सप्तास्य पथगाः तत्र(सूर्यो) वह्न्याद्या वत्सरेश्वराः
punarhṛtkaṃ cordhvadeśāt savyamāvṛtya piṅgalāḥ / saptāsya pathagāḥ tatra(sūryo) vahnyādyā vatsareśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरायणमासेशाः दिनेशाः शुक्लपक्षपाः । परशुक्लत्रयं ह्यस्मिन् ह्येत एवाभिमानिनः
uttarāyaṇamāseśāḥ dineśāḥ śuklapakṣapāḥ / paraśuklatrayaṃ hyasmin hyeta evābhimāninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यादि सर्वदेवानां नामवाच्यास्तु पिङ्गलाः । तस्यां ब्रह्माभिमानी गी ऋजवस्त्वपरोक्षिणः
sūryādi sarvadevānāṃ nāmavācyāstu piṅgalāḥ / tasyāṃ brahmābhimānī gī ṛjavastvaparokṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापाना विलायां च पिङ्गलायां च वर्ततः । रूपैः षड्विंशत्सहस्रैस्तासु तौ भारतीयुतौ
prāṇāpānā vilāyāṃ ca piṅgalāyāṃ ca vartataḥ / rūpaiḥ ṣaḍviṃśatsahasraistāsu tau bhāratīyutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथानिरुद्धप्रद्युम्नौ दक्षिणे पुं स्वरूपतः । स्त्रीस्वरूपेण वामे तु तावद्रूपैश्च तास्वलम्
tathāniruddhapradyumnau dakṣiṇe puṃ svarūpataḥ / strīsvarūpeṇa vāme tu tāvadrūpaiśca tāsvalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृक्पाणस्वरूपस्थौ ब्रह्मरुद्राद्युपासितौ । दक्षिणायनमासेशाः रात्रीशाश्चैव देवताः
tādṛkpāṇasvarūpasthau brahmarudrādyupāsitau / dakṣiṇāyanamāseśāḥ rātrīśāścaiva devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णपक्षेश्वरारुद्रविपशेषाः सभार्यकाः । अहङ्कारात्मकेलायां देवाः सर्वेभिमानिनः
kṛṣṇapakṣeśvarārudravipaśeṣāḥ sabhāryakāḥ / ahaṅkārātmakelāyāṃ devāḥ sarvebhimāninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दविज्ञानमयौ पिङ्गलेलाधिपौ क्रमात् । व्यानात्मा सर्वसन्धिस्थः उदानोब्रह्मनाडिगः
ānandavijñānamayau piṅgalelādhipau kramāt / vyānātmā sarvasandhisthaḥ udānobrahmanāḍigaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुषुम्ना ब्रह्मनाडीति समानःसर्वदेहगः । अधो मध्योर्ध्वगाः सप्तसप्तेलानाडिका क्रमात्
suṣumnā brahmanāḍīti samānaḥsarvadehagaḥ / adho madhyordhvagāḥ saptasaptelānāḍikā kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ताश्वमार्गपथगाः ऊर्ध्वेलाः पिङ्गला यथा । हृत्कञ्जाधोभागतस्ताः सव्यं प्राप्य तदूर्ध्वतः
saptāśvamārgapathagāḥ ūrdhvelāḥ piṅgalā yathā / hṛtkañjādhobhāgatastāḥ savyaṃ prāpya tadūrdhvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपसव्यं पुनः प्राप्यसप्ताश्वपथगाः क्रमात् । भूम्या(धूमा)दि देवताशब्दैरिलावाच्यासमस्तशः
apasavyaṃ punaḥ prāpyasaptāśvapathagāḥ kramāt / bhūmyā(dhūmā)di devatāśabdairilāvācyāsamastaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋग्वेदसूक्तभागेषु बृहतीःऋक्सहस्रयुक् । सूत्रद्व्यष्टादशैकोनैः पूर्णरुक् प्रभविष्यति
ṛgvedasūktabhāgeṣu bṛhatīḥṛksahasrayuk / sūtradvyaṣṭādaśaikonaiḥ pūrṇaruk prabhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादस्तु नववर्णात्मा तादृक्पादचतुष्टयैः । रुक्तत्संयुक्ताक्षरेतावर्णाद्वासप्ततीरिताः
pādastu navavarṇātmā tādṛkpādacatuṣṭayaiḥ / ruktatsaṃyuktākṣaretāvarṇādvāsaptatīritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वासप्ततिसहस्राणि वर्णाः सर्वरुगाश्रिताः । द्वासप्ततिसहस्रेषु पिङ्गलेलाह्वयासु च
dvāsaptatisahasrāṇi varṇāḥ sarvarugāśritāḥ / dvāsaptatisahasreṣu piṅgalelāhvayāsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाडीषु तत्तद्वर्गेषु वाच्यरूपाण्यचिन्तयेत् । सुषुम्नायाश्चतुर्दिक्षु हृत्कञ्जाधः समाश्रितम्
nāḍīṣu tattadvargeṣu vācyarūpāṇyacintayet / suṣumnāyāścaturdikṣu hṛtkañjādhaḥ samāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तञ्चेति चतुर्विधम् । तत्रेन्द्रकामौ भार्यौ तौ तद्विशेषाभिमानिनौ
manobuddhirahaṅkāraścittañceti caturvidham / tatrendrakāmau bhāryau tau tadviśeṣābhimāninau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रे दिग्देवताश्चन्द्रस्त्वक्चाहं प्राणनामकः । नेत्रयोर्भास्करो जिह्वामानी वरुणर् इरितः
śrotre digdevatāścandrastvakcāhaṃ prāṇanāmakaḥ / netrayorbhāskaro jihvāmānī varuṇar iritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश्रौ घ्राणाश्रितावेते तद्विशेषाभिमानिनः । वक्त्रे(वाचि) वह्निः करेदक्षो जयन्तः पादयोर्ध्वयोः
daśrau ghrāṇāśritāvete tadviśeṣābhimāninaḥ / vaktre(vāci) vahniḥ karedakṣo jayantaḥ pādayordhvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रः स्वायंभुवौ पायूपस्थयोरभिमानिनौ । घ्रा(प्रा)णो मरुच्छब्दमानीत्वपानः स्पर्शगस्ततः
mitraḥ svāyaṃbhuvau pāyūpasthayorabhimāninau / ghrā(prā)ṇo marucchabdamānītvapānaḥ sparśagastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यानोरूपः रसमानी ह्युदानो गन्धसंस्थितः । समान एते मात्रासु विशेषादभिमानिनः
vyānorūpaḥ rasamānī hyudāno gandhasaṃsthitaḥ / samāna ete mātrāsu viśeṣādabhimāninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूदेवी मानिनी पृथ्वीः अबात्मा वरुणः स्मृतः । अग्निस्तेजोमयो वायौ प्रवहः प्रभुरीश्वरः
bhūdevī māninī pṛthvīḥ abātmā varuṇaḥ smṛtaḥ / agnistejomayo vāyau pravahaḥ prabhurīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशमानी विघ्नेशः भूतेष्वेते विशेषपाः । केशालि(स्थि)त्वङ्मांसनखरूपा भूर्देहगा मताः
ākāśamānī vighneśaḥ bhūteṣvete viśeṣapāḥ / keśāli(sthi)tvaṅmāṃsanakharūpā bhūrdehagā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारिरक्तात्मकं देह जठराग्निस्तु तैजसम् । वायुः श्वासात्मकः काये ह्यवकाशो नभस्तनौ
vāriraktātmakaṃ deha jaṭharāgnistu taijasam / vāyuḥ śvāsātmakaḥ kāye hyavakāśo nabhastanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यक्षसिद्धसर्वेषां सत्वं बा(बो)ध्यं न हि क्वचित् । सुदुर्गन्धौ घ्राणवेद्यौ देहे जिह्वेन्द्रियप्रियः
pratyakṣasiddhasarveṣāṃ satvaṃ bā(bo)dhyaṃ na hi kvacit / sudurgandhau ghrāṇavedyau dehe jihvendriyapriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभाशुभरसो रूपं चक्षुर्वेद्यं कलेवरे । शीतोष्णादिः त्वचावेद्यः स्पर्शः शब्दे(ब्दः) श्रुतिप्रिये(यः)
śubhāśubharaso rūpaṃ cakṣurvedyaṃ kalevare / śītoṣṇādiḥ tvacāvedyaḥ sparśaḥ śabde(bdaḥ) śrutipriye(yaḥ)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्राधृषीकविषयाः सत्याबाध्यान हीरिताः । वचनादानगमनोत्सर्गभोगादिसाधनम्
mātrādhṛṣīkaviṣayāḥ satyābādhyāna hīritāḥ / vacanādānagamanotsargabhogādisādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मेन्द्रियपञ्चचार्थक्रियाकारेति(रिण) (बा)बध्यते । सत्यं शृणोतिस्पृशतिपश्यत्यत्ति च जिघ्रति
karmendriyapañcacārthakriyākāreti(riṇa) (bā)badhyate / satyaṃ śṛṇotispṛśatipaśyatyatti ca jighrati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेत्रत्वङ्नेत्ररसनाघ्राणस्तत्वानि तान्यतः । अर्थक्रियाकराण्येव विबोध्यानीहवेदगम्
śretratvaṅnetrarasanāghrāṇastatvāni tānyataḥ / arthakriyākarāṇyeva vibodhyānīhavedagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनश्च श्रुतिहेतुत्वात् सप्तं(त्यं) च शरीरगाः । अहङ्कारापादकत्वात् पिङ्गला ममतास्पदा
manaśca śrutihetutvāt saptaṃ(tyaṃ) ca śarīragāḥ / ahaṅkārāpādakatvāt piṅgalā mamatāspadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाड्यो दौर्बल्यसमये भान्तिसव्यापसव्ययोः । पुंसांस्त्रीणामायादिव्यञ्जकाः प्रभवन्ति हि
nāḍyo daurbalyasamaye bhāntisavyāpasavyayoḥ / puṃsāṃstrīṇāmāyādivyañjakāḥ prabhavanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः सत्याच्च(श्च) बहुषु ज्ञानाज्ञानप्रवर्तकाः । गुणाः सत्वादि देहस्थाः सत्यास्तदभिमानिनः
ataḥ satyācca(śca) bahuṣu jñānājñānapravartakāḥ / guṇāḥ satvādi dehasthāḥ satyāstadabhimāninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाः सत्याः केवलस्य जडस्यस्थित्ययोगतः । देहानां च सदेहानां देहबन्धमतिकृताम्
devāḥ satyāḥ kevalasya jaḍasyasthityayogataḥ / dehānāṃ ca sadehānāṃ dehabandhamatikṛtām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखास्वदत्वाद्देहाप्तिकारणं सत्यमेव हि । कर्माणि द्विविधं वेदेषूक्तानुक्रमसच्चसत्
duḥkhāsvadatvāddehāptikāraṇaṃ satyameva hi / karmāṇi dvividhaṃ vedeṣūktānukramasaccasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखदुःखप्रदं तेन सत्यावेदाःसमस्तशः । देशे काले कृतङ्कर्म फलदत्त्वेन तौ वृतौ
sukhaduḥkhapradaṃ tena satyāvedāḥsamastaśaḥ / deśe kāle kṛtaṅkarma phaladattvena tau vṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कर्मफलभोक्तारो जीवाः सत्याः सलिङ्गकाः । भग्नलिङ्गा विमुक्ताश्च श्रुत्युक्ताश्च कृताः स्मृताः
tatkarmaphalabhoktāro jīvāḥ satyāḥ saliṅgakāḥ / bhagnaliṅgā vimuktāśca śrutyuktāśca kṛtāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहान्यत्राल्प बहुलज्ञानाज्ञानादि योगिभिः । सदसत्तारतम्यं च सप्त(त्य)मेते स्वतन्त्रकाः
ihānyatrālpa bahulajñānājñānādi yogibhiḥ / sadasattāratamyaṃ ca sapta(tya)mete svatantrakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिच्चेत्यरूपा एतेषां देहयोगविवर्जिताः । नियन्ता पुरुषश्रेष्ठः न च एतत् प्रयुज्यते
ciccetyarūpā eteṣāṃ dehayogavivarjitāḥ / niyantā puruṣaśreṣṭhaḥ na ca etat prayujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माल्लक्ष्मीपतिर्व्याप्तः स्वतन्त्रः श्रुतिचोदितः । निर्देषो नित्यसुगुणः सदा नारायणो हरिः
tasmāllakṣmīpatirvyāptaḥ svatantraḥ śruticoditaḥ / nirdeṣo nityasuguṇaḥ sadā nārāyaṇo hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाध्यात्मिकं सत्यम्(प्तम्) अधिभूतं बहिस्थितम् । सर्वाङ्कुरोत्पादकत्वात् भूःसत्वा(त्या)खिलकारणात्
evamādhyātmikaṃ satyam(ptam) adhibhūtaṃ bahisthitam / sarvāṅkurotpādakatvāt bhūḥsatvā(tyā)khilakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभस्मरनादि योग्यत्वात् पालकद्दाहादि साधनम् । वह्निश्च शोषको वायुरवकाशप्रदानियत्
abhasmaranādi yogyatvāt pālakaddāhādi sādhanam / vahniśca śoṣako vāyuravakāśapradāniyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कारणानि मात्राश्च तद्गतानीन्द्रियाणि च । सत्या(प्ता)न्येवं समस्तानि संसृष्टान्यण्डगानि च
tatkāraṇāni mātrāśca tadgatānīndriyāṇi ca / satyā(ptā)nyevaṃ samastāni saṃsṛṣṭānyaṇḍagāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्मूलान्यसंसृष्टान्यपि सत्यानि सर्वशः । सङ्गृह्येतद्विनिर्माया याति सत्यः सहत्यजः
etanmūlānyasaṃsṛṣṭānyapi satyāni sarvaśaḥ / saṅgṛhyetadvinirmāyā yāti satyaḥ sahatyajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिन्निरङ्गा निर्देहा ज्ञानादि गुणवर्जिताः । निरंशो खण्डरूपश्च सर्वादृश्योनिरूपिताः
kecinniraṅgā nirdehā jñānādi guṇavarjitāḥ / niraṃśo khaṇḍarūpaśca sarvādṛśyonirūpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनामरूपो फलदस्त्वनुपास्यो विचारितः । ब्रह्मैकन्तु जडं सर्वे ब्रह्मण्यारोपितं मृषा
anāmarūpo phaladastvanupāsyo vicāritaḥ / brahmaikantu jaḍaṃ sarve brahmaṇyāropitaṃ mṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्तौ रजतवद्रज्जौ सर्पवत्प्रतिभाति च । अज्ञानं कल्पितं तद्धि शुक्तिज्ञानाद्धि बाध्यते
śuktau rajatavadrajjau sarpavatpratibhāti ca / ajñānaṃ kalpitaṃ taddhi śuktijñānāddhi bādhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारिते सति हि सा शुक्तिर्नरजतं भवेत् । अतो बोध्यं मृषाभूतं मिथ्या तद्रजतं यथा
vicārite sati hi sā śuktirnarajataṃ bhavet / ato bodhyaṃ mṛṣābhūtaṃ mithyā tadrajataṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तुस्वरूपं ज्ञानेन कल्पितत्वाच्चतत्तथा । अज्ञानकल्पितं ब्रह्मण्येतद्विश्वं प्रकल्पितम्
vastusvarūpaṃ jñānena kalpitatvāccatattathā / ajñānakalpitaṃ brahmaṇyetadviśvaṃ prakalpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मण्यारोपकृज्जीवो ब्रह्मान्यो नैव वर्तते । निरंशमपि तद्ब्रह्मत्वज्ञानावृतमञ्जसा
brahmaṇyāropakṛjjīvo brahmānyo naiva vartate / niraṃśamapi tadbrahmatvajñānāvṛtamañjasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तरूपकं भुङ्क्ते नानायोनिसमुद्भवम् । तस्यज्ञानमुपाध्युत्थं सत्योपाधिर्न विद्यते
anantarūpakaṃ bhuṅkte nānāyonisamudbhavam / tasyajñānamupādhyutthaṃ satyopādhirna vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्या साज्ञानजतत्वान्नाज्ञानं सत्य(त्व)मुच्यते । तदाज्ञानेन जीवस्थं जीवस्याभावतः स्वतः
mithyā sājñānajatatvānnājñānaṃ satya(tva)mucyate / tadājñānena jīvasthaṃ jīvasyābhāvataḥ svataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्विशेषब्रह्मणि तु ज्ञानाज्ञानेन वर्ततः । अतो न ब्रह्मनिष्टं तत्तज्ञानतदुपाधिजम्
nirviśeṣabrahmaṇi tu jñānājñānena vartataḥ / ato na brahmaniṣṭaṃ tattajñānatadupādhijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मिथ्याभूतकालकर्मदेशागमादिभिः । भ्रमद्ब्रह्म च कल्पान्ते ब्रह्ममूल स्वरूपकम्
evaṃ mithyābhūtakālakarmadeśāgamādibhiḥ / bhramadbrahma ca kalpānte brahmamūla svarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा तत्रैक्यमापन्नो न पुनर्जायते भुवि । मुक्तस्यापि न चाज्ञानं नेन्द्रियाणि न क्वचित्
jñātvā tatraikyamāpanno na punarjāyate bhuvi / muktasyāpi na cājñānaṃ nendriyāṇi na kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्विशेषे परेब्रह्मण्यैक्यमेतादृशं खलु । तदज्ञानं न सन्नासत्सदसन्न च तर्हिकम्
nirviśeṣe parebrahmaṇyaikyametādṛśaṃ khalu / tadajñānaṃ na sannāsatsadasanna ca tarhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिर्वाच्यं तन्निवृत्तिर्मुक्तिरित्यभिधीयते । पूर्वापरेषु कालेषु सृष्टिन्मेत्यपि ते जगुः
anirvācyaṃ tannivṛttirmuktirityabhidhīyate / pūrvāpareṣu kāleṣu sṛṣṭinmetyapi te jaguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्धि दुर्मतं सन्तो नाङ्गीकुर्वन्तितात्विकाः
etaddhi durmataṃ santo nāṅgīkurvantitātvikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.