Library·Prakasa-Samhita·2·2.6
इति श्री प्रकाशसंहितायां द्वितीयपरिच्छेदे पञ्चमो ऽध्यायः श्रीभगवानुवाच अतलाद्या सप्तलोकाः बिले स्वर्गाः प्रकीर्तिताः । मेरोरधस्तात्ते सर्वे प्रायशो ज्ञानि सङ्कुलाः
iti śrī prakāśasaṃhitāyāṃ dvitīyaparicchede pañcamo 'dhyāyaḥ śrībhagavānuvāca atalādyā saptalokāḥ bile svargāḥ prakīrtitāḥ / meroradhastātte sarve prāyaśo jñāni saṅkulāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषामुपरि भूलोकः सर्वलोकतमो मतः । तस्मिन् हि भारते वर्षे बर्हिष्मत्ताख्यपत्तने
eṣāmupari bhūlokaḥ sarvalokatamo mataḥ / tasmin hi bhārate varṣe barhiṣmattākhyapattane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतरूपापतिः पूर्वं मनुः स्वायंभुवो ऽभवत् । देवदासानेककोटिसेविताङ्घ्रिसरोरुहः
śatarūpāpatiḥ pūrvaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'bhavat / devadāsānekakoṭisevitāṅghrisaroruhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशास मेदिनीम् एतां प्रजाड्योरसवत्सदा । देवहूतिस्तु तत्पुत्री क्वचिद्धर्म्यगता भवत्
śaśāsa medinīm etāṃ prajāḍyorasavatsadā / devahūtistu tatputrī kvaciddharmyagatā bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां दृष्ट्वा संगनोभूमौ गन्धर्वाधीश्वरो ऽपतत्(भवत्) । रूपयौवनसम्पन्नां तामारोप्य रथे स्वयम्
tāṃ dṛṣṭvā saṃganobhūmau gandharvādhīśvaro 'patat(bhavat) / rūpayauvanasampannāṃ tāmāropya rathe svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्यया सह तत्रागात् सरस्वत्यां तटं प्रति । तत्र बिन्दुसरस्तीरे तपतः कर्दमस्यताम्
bhāryayā saha tatrāgāt sarasvatyāṃ taṭaṃ prati / tatra bindusarastīre tapataḥ kardamasyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्याश्रमं प्रदत्वात्तु मनुः कृछ्रात् स्वकं पुरम् । गते राजनि सा देवी वस्त्राभरणसञ्चयम्
puṇyāśramaṃ pradatvāttu manuḥ kṛchrāt svakaṃ puram / gate rājani sā devī vastrābharaṇasañcayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नद्यां प्रास्य विरक्तस्य चीर्णवेणाजिनाम्बरा । व्रतक्षामापर्यचरत्पतिं भक्त्या जटाधरा
nadyāṃ prāsya viraktasya cīrṇaveṇājināmbarā / vratakṣāmāparyacaratpatiṃ bhaktyā jaṭādharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं तया सेविताङ्घ्री राजपुत्रीमभाषत । हितं वदेति सा देवी(वव्रे) तं तु योगप्रभावतः
itthaṃ tayā sevitāṅghrī rājaputrīmabhāṣata / hitaṃ vadeti sā devī(vavre) taṃ tu yogaprabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयोजनायामुमुद्यद्रविरक्त(त्न)प्रभान्वितम् । सर्वोपस्करणोपेतं पक्षिवृक्षजला(समा)कुलम्
saṃyojanāyāmumudyadravirakta(tna)prabhānvitam / sarvopaskaraṇopetaṃ pakṣivṛkṣajalā(samā)kulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्णं कालगमतं सुगन्धि सुमनोहरम् । स्वयं तदाहृदे स्नात्वा बभौ सर्वमनोहरः
sauvarṇaṃ kālagamataṃ sugandhi sumanoharam / svayaṃ tadāhṛde snātvā babhau sarvamanoharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि श्रीरिव सौन्दर्यवस्त्राभरणभूषणैः । तुष्ट्वा स सतया सार्धं रेमेब्दशतकं ऋषिः
sāpi śrīriva saundaryavastrābharaṇabhūṣaṇaiḥ / tuṣṭvā sa satayā sārdhaṃ remebdaśatakaṃ ṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्वादिषु चरन् दिव्यविमानस्थः समुक्तवत् । सुशब्दस्पर्शसुरसरूपगन्धमनोहरः
mervādiṣu caran divyavimānasthaḥ samuktavat / suśabdasparśasurasarūpagandhamanoharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निन्ये कालं क्षणमिव कुसुमाकरवायुभिः । इत्येनं(रत्येत)बिन्दुसरसस्तीर आसन्नवाङ्गनाः
ninye kālaṃ kṣaṇamiva kusumākaravāyubhiḥ / ityenaṃ(ratyeta)bindusarasastīra āsannavāṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पुत्रिकानां नामानि श्रुणु मे वदतः सदा । कलानसूया श्रद्धा च हविर्भूश्च गतिः क्रिया
tatputrikānāṃ nāmāni śruṇu me vadataḥ sadā / kalānasūyā śraddhā ca havirbhūśca gatiḥ kriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुन्धती च चित्तिश्च ख्यातिः कर्दमपुत्रिकाः । कलां मरीचये प्रादादनुसूयामथा त्रयी
arundhatī ca cittiśca khyātiḥ kardamaputrikāḥ / kalāṃ marīcaye prādādanusūyāmathā trayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्धामङ्गिरसे प्रादात् पुलस्त्याय हविर्भुवम्(भुवि) । पुलहाय गतिं प्रादात् क्रतवे सक्रियां सुताम्
śraddhāmaṅgirase prādāt pulastyāya havirbhuvam(bhuvi) / pulahāya gatiṃ prādāt kratave sakriyāṃ sutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुन्धतीं वसिष्ठाय चित्तिं च भृगवेर्पयत् । अथर्वणाय च ख्यातिं दत्वा हृष्टो बभूव ह
arundhatīṃ vasiṣṭhāya cittiṃ ca bhṛgaverpayat / atharvaṇāya ca khyātiṃ datvā hṛṣṭo babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शताब्दं चिक्रीड्य ततोस्यां कपिलं व्यधात् । स कर्दम तपोयोगात् साक्षान्नारायणो भवत्
tataḥ śatābdaṃ cikrīḍya tatosyāṃ kapilaṃ vyadhāt / sa kardama tapoyogāt sākṣānnārāyaṇo bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्त्वा विमानं भार्यां च कर्दमस्तपसे ययौ । औत्पत्तिब्रह्मचारी तु तस्मिन् बिन्दुसरस्तटे
tyaktvā vimānaṃ bhāryāṃ ca kardamastapase yayau / autpattibrahmacārī tu tasmin bindusarastaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वमात्रे कपिलस्तत्वमुक्त्वामुक्तिं ददौ मुनिः । तत्तत्वं कपिलोपाख्यं कर्मग्रन्थिनिकृन्तनम्
svamātre kapilastatvamuktvāmuktiṃ dadau muniḥ / tattatvaṃ kapilopākhyaṃ karmagranthinikṛntanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरीचेः कश्यपो जज्ञे इह वैवस्वतान्तरे । पुनर्जातस्य दक्षस्य त्रयोदशसुतासु सः
marīceḥ kaśyapo jajñe iha vaivasvatāntare / punarjātasya dakṣasya trayodaśasutāsu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्यपाय प्रदत्तासु दित्यादित्यादिकासु च । पूर्वोक्तास्तनया आसन् पूर्वमन्वन्तरेषु सः
kaśyapāya pradattāsu dityādityādikāsu ca / pūrvoktāstanayā āsan pūrvamanvantareṣu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्यपो नाम भेदेषु मरीचेस्तनयो भवत् । अन्यस्यामपि भार्यायां दक्षजाः षष्ठिकन्यकाः
kaśyapo nāma bhedeṣu marīcestanayo bhavat / anyasyāmapi bhāryāyāṃ dakṣajāḥ ṣaṣṭhikanyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिमन्वन्तेरेष्वासुः कश्यपाय त्रयोदश । दत्तास्यासुर्नामभेदेन ता जाताः सुरासुराः
pratimanvantereṣvāsuḥ kaśyapāya trayodaśa / dattāsyāsurnāmabhedena tā jātāḥ surāsurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वोक्ता नामभेदेन स्वस्वव्यापारसाधकाः । अस्मिन् कश्यपनामासीद्भार्यापुत्रादयोधुना
pūrvoktā nāmabhedena svasvavyāpārasādhakāḥ / asmin kaśyapanāmāsīdbhāryāputrādayodhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोक्तव्यापारनामानः पूर्ववद्भावि कालके । स तात्विक ऋषिप्रोक्तपुष्कराच्च शतावराः
proktavyāpāranāmānaḥ pūrvavadbhāvi kālake / sa tātvika ṛṣiproktapuṣkarācca śatāvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजास्य दक्षतनयाः पूर्वमन्वन्तरेषु च । सप्तविंशति संख्याकाः इन्दोर्भार्या बभूविरे
ajāsya dakṣatanayāḥ pūrvamanvantareṣu ca / saptaviṃśati saṃkhyākāḥ indorbhāryā babhūvire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्विन्याद्यास्तारकास्ते कालचक्रप्रवर्तकाः । सरोहिण्यां पक्षपातादन्यासु विपरीतदृक्
aśvinyādyāstārakāste kālacakrapravartakāḥ / sarohiṇyāṃ pakṣapātādanyāsu viparītadṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षशापादसन्तानाः सर्वमन्वन्तरेष्वपि । भूताङ्गिरकृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे दत्ते च भानुजाः
dakṣaśāpādasantānāḥ sarvamanvantareṣvapi / bhūtāṅgirakṛśāśvebhyo dve dve datte ca bhānujāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भानुनां नक्षत्राणां मनुजः--------- । दत्ताश्चतश्रो दक्षाय दशधर्माय तासु वै
bhānunāṃ nakṣatrāṇāṃ manujaḥ--------- / dattāścataśro dakṣāya daśadharmāya tāsu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवुस्तनयाः प्रायो ज्ञानभक्त्यादिमानिनः । अत्रिनेत्रोद्भवश्चन्द्रः सर्वमन्वन्तरेष्वपि
babhūvustanayāḥ prāyo jñānabhaktyādimāninaḥ / atrinetrodbhavaścandraḥ sarvamanvantareṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षाणामौषधीनां च नक्षत्राणां च वल्लभः । निशाकरो हिमकरस्तपहृत् सुखदःसदा(कृत्सदा)
vṛkṣāṇāmauṣadhīnāṃ ca nakṣatrāṇāṃ ca vallabhaḥ / niśākaro himakarastapahṛt sukhadaḥsadā(kṛtsadā)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतांशोसदन्नेशो ह्यब्दिजः श्रीसहोदरः । एधमान कलानाथः शशाङ्को लोकबान्धवः
amṛtāṃśosadanneśo hyabdijaḥ śrīsahodaraḥ / edhamāna kalānāthaḥ śaśāṅko lokabāndhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनसूयासुतावत्रे दत्तदूर्वाससावुभौ । योगप्रवर्तको योगाद्ब्रह्मण्यौ ब्रह्मचारिणौ
anasūyāsutāvatre dattadūrvāsasāvubhau / yogapravartako yogādbrahmaṇyau brahmacāriṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तो नारायणःसाक्षात् दूर्वासाः शङ्करांशकः । संचण्डकोपः पृथया पूजितो मनुमादिशत्
datto nārāyaṇaḥsākṣāt dūrvāsāḥ śaṅkarāṃśakaḥ / saṃcaṇḍakopaḥ pṛthayā pūjito manumādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव कर्णधर्मादीन् त्रीनसूत सुपूजिता । सोम्बरीषादल्पशिष्टद्वादश्यां भोजनेर्थितः
tenaiva karṇadharmādīn trīnasūta supūjitā / sombarīṣādalpaśiṣṭadvādaśyāṃ bhojanerthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओमित्युक्त्वा तु कालिन्द्यां मग्नो नागाच्चिरं नृपः । विप्राज्ञयाम्भसा चक्रे पारणं साधनेच्छया
omityuktvā tu kālindyāṃ magno nāgācciraṃ nṛpaḥ / viprājñayāmbhasā cakre pāraṇaṃ sādhanecchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्ञात्वाथादिशत्कृत्यं राज्ञे सोप्यस्मरधरिम् । पूर्वमाप्तं हरेश्चक्रं कृत्यां हत्वा विभीषयत्
tajñātvāthādiśatkṛtyaṃ rājñe sopyasmaradharim / pūrvamāptaṃ hareścakraṃ kṛtyāṃ hatvā vibhīṣayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ऋषिः सर्वलोकेशैः विष्णुना च निराकृतः । अम्बरीशं प्राप्य तेन मोचितो भोजितोभ्यगात्
sa ṛṣiḥ sarvalokeśaiḥ viṣṇunā ca nirākṛtaḥ / ambarīśaṃ prāpya tena mocito bhojitobhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दूर्वासाः रामकृष्णौ प्राप्य कृष्णामयाचत । सद्योन्नं दीयतामह्यम् इति तैस्तुष्ट आव्रजत्
sa dūrvāsāḥ rāmakṛṣṇau prāpya kṛṣṇāmayācata / sadyonnaṃ dīyatāmahyam iti taistuṣṭa āvrajat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्धयामङ्गिराः प्राप गुरुमग्निमुचथ्यकम् । संवर्तकाग्नितनयाः प्रागुक्ताश्च गुरोरभूत्
śraddhayāmaṅgirāḥ prāpa gurumagnimucathyakam / saṃvartakāgnitanayāḥ prāguktāśca gurorabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमावुचथ्यभार्यायाम् अन्तर्वर्तिरिरंसतः । गर्भस्थदीर्घतपसः पादाच्छन्नेभगे भुवि
bhūmāvucathyabhāryāyām antarvartiriraṃsataḥ / garbhasthadīrghatapasaḥ pādācchannebhage bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिताद्रेतसो जातो मुनिः परमधार्मिकः । भरद्वाजो मरुद्भिः स पालितोभूत् पुरा किल
patitādretaso jāto muniḥ paramadhārmikaḥ / bharadvājo marudbhiḥ sa pālitobhūt purā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैवस्वतेन्तरे चन्द्रवंशे भरतनामके । निःसन्ताने सति तदा मरुतस्तस्य तं ददुः
vaivasvatentare candravaṃśe bharatanāmake / niḥsantāne sati tadā marutastasya taṃ daduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स उदूसत्प्रचुतुत्वन्तुमुत्थाप्य च विसृज्यतान् । पुनस्तपोचरद्धीर्घकालं भरतवंशजे
sa udūsatpracututvantumutthāpya ca visṛjyatān / punastapocaraddhīrghakālaṃ bharatavaṃśaje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शन्तनौ श्याशितजगद्गङ्गायां चरतस्तपः । भरद्वाजस्कन्नमूर्वशी दर्शनादनु
śantanau śyāśitajagadgaṅgāyāṃ caratastapaḥ / bharadvājaskannamūrvaśī darśanādanu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेतो दधार द्रोणी(णे) सः तस्माद्रोणो भवद्गुरुः । तस्मात् कृपी शङ्करांशमश्वत्थामा समाप हि
reto dadhāra droṇī(ṇe) saḥ tasmādroṇo bhavadguruḥ / tasmāt kṛpī śaṅkarāṃśamaśvatthāmā samāpa hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतेस्तु ताराभ्यां कच आसीत् सुतः पुरा । वैवस्वतेन्तरे सोभूच्छुक्रशिष्यः तपोनिधिः
bṛhaspatestu tārābhyāṃ kaca āsīt sutaḥ purā / vaivasvatentare sobhūcchukraśiṣyaḥ taponidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषिद्धा तेन सा विद्या नस्यात्त इति शासयत् । कामातुरापतिर्मास्तु तानि वेत्य(त्थ ?) शपन्मुनिः
niṣiddhā tena sā vidyā nasyātta iti śāsayat / kāmāturāpatirmāstu tāni vetya(ttha ?) śapanmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतसञ्जीविनीमाप तेनयातास्ततः क्वचित् । देवयानीं गुरुसुतां वने तद्योगमैच्छत
mṛtasañjīvinīmāpa tenayātāstataḥ kvacit / devayānīṃ gurusutāṃ vane tadyogamaicchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह विध्य(द्य ?)स्तु शिष्येतो भर्तातेस्तु द्विजेतरः । इत्याहातो कविप्रोक्तशिष्येष्वप्यधिकं भवेत्
saha vidhya(dya ?)stu śiṣyeto bhartātestu dvijetaraḥ / ityāhāto kaviproktaśiṣyeṣvapyadhikaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवया(धा)नी हृदे पुत्र्याराज्ञावेदषयघर्षणः । । निक्षिप्ता शुक्रशिष्यस्य तयाम्बुक्रीडनेतरा
devayā(dhā)nī hṛde putryārājñāvedaṣayagharṣaṇaḥ / / nikṣiptā śukraśiṣyasya tayāmbukrīḍanetarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववस्त्रधारणादात्मक्षिप्तया दुःखिताभवत् । ह्रदे ऽव सद्देवयानी राजकन्याहृताम्बरा
svavastradhāraṇādātmakṣiptayā duḥkhitābhavat / hrade 'va saddevayānī rājakanyāhṛtāmbarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतायां राजनन्दिन्यां पुरतः समुपागतः । ययातिश्चन्द्रवंशोत्थो मृगयार्थं तदाचरत्
gatāyāṃ rājanandinyāṃ purataḥ samupāgataḥ / yayātiścandravaṃśottho mṛgayārthaṃ tadācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां विवस्त्रां समुधृत्य स्वोत्तरीयं ददौ नृपः । तं धृत्वा सा गृहं प्रापराजागात् स्वपुरं तदा
tāṃ vivastrāṃ samudhṛtya svottarīyaṃ dadau nṛpaḥ / taṃ dhṛtvā sā gṛhaṃ prāparājāgāt svapuraṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्थं कुपितं शुक्रं राजानत्वा प्रसाद्य च । गुरोः सुतायै स्वसुतां दासीत्वे ऽकल्पयन्नृपः
tadarthaṃ kupitaṃ śukraṃ rājānatvā prasādya ca / guroḥ sutāyai svasutāṃ dāsītve 'kalpayannṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रो ययाति नृपतेः कन्यां स्वां प्रददौ मुदा । दास्या शर्मिष्टया युक्तां दासी राज्ञे भवेत् सती
śukro yayāti nṛpateḥ kanyāṃ svāṃ pradadau mudā / dāsyā śarmiṣṭayā yuktāṃ dāsī rājñe bhavet satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुःसुतो देवयान्यां तद्वंशः कृतवीर्यजः । अर्जुनो यो दशग्रीवं निगृह्य पुनराप तत्
yaduḥsuto devayānyāṃ tadvaṃśaḥ kṛtavīryajaḥ / arjuno yo daśagrīvaṃ nigṛhya punarāpa tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतो दत्तावितोबाहुसहस्रयुगपि स्फुटम् । तद्वंशजाप्सरसुताद्वसुदेवादभूधरिः
hṛto dattāvitobāhusahasrayugapi sphuṭam / tadvaṃśajāpsarasutādvasudevādabhūdhariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.