नन्वेवं वासनानन्दाद्ब्रह्मानन्दादपीतरम् । वेत्तु योगी निजानन्दं मूढस्यात्रास्ति का गतिः
nanvevaṃ vāsanānandādbrahmānandādapītaram | vettu yogī nijānandaṃ mūḍhasyātrāsti kā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vidyāraṇya: Pañcadaśī·12
Vidyāraṇya: Pañcadaśī 12
धर्माधर्मवशादेष जायतां म्रियतामपि । पुनः पुनर्देहलक्षैः किं नो दाक्षिण्यतो वद
dharmādharmavaśādeṣa jāyatāṃ mriyatāmapi | punaḥ punardehalakṣaiḥ kiṃ no dākṣiṇyato vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति वोऽनुजिघृक्षुवाद्दाक्षिण्येन प्रयोजनम् । तर्हि ब्रूहि स मूढः किं जिज्ञासुर्वा पराङ्मुखः
asti vo'nujighṛkṣuvāddākṣiṇyena prayojanam | tarhi brūhi sa mūḍhaḥ kiṃ jijñāsurvā parāṅmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपास्तिं कर्म वा ब्रूयाद्विमुखाय यथोचितम् । मन्दप्रज्ञं तु जिज्ञासुमात्मानन्देन बोधयेत्
upāstiṃ karma vā brūyādvimukhāya yathocitam | mandaprajñaṃ tu jijñāsumātmānandena bodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधयामास मैत्रेयीं याज्ञवल्क्यो निजप्रियाम् । न वा अरे पत्युरर्थे पतिः प्रिय इतीरयन्
bodhayāmāsa maitreyīṃ yājñavalkyo nijapriyām | na vā are patyurarthe patiḥ priya itīrayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिर्जाया पुत्रवित्ते पशुब्राह्मणबाहुजाः । लोका देवा वेदभूते सर्वं चात्मार्थतः प्रियम्
patirjāyā putravitte paśubrāhmaṇabāhujāḥ | lokā devā vedabhūte sarvaṃ cātmārthataḥ priyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्याविच्छा यदा पत्न्यास्तदा प्रीतिं करोति सा । क्षुदनुष्ठानरोगाद्यैस्तदा नेच्छति तत्पतिः
patyāvicchā yadā patnyāstadā prītiṃ karoti sā | kṣudanuṣṭhānarogādyaistadā necchati tatpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पत्युरर्थे सा प्रीतिः स्वार्थ एव करोति ताम् । पतिश्चात्मन एवार्थे न जायार्थे कदाचन । अन्योऽन्यप्रेरणेऽप्येवं स्वेच्छयैव प्रवर्तनम्
na patyurarthe sā prītiḥ svārtha eva karoti tām | patiścātmana evārthe na jāyārthe kadācana | anyo'nyapreraṇe'pyevaṃ svecchayaiva pravartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मश्रुकण्टकवेधेन बालो रुदति तत्पिता । चुम्बत्येव न सा प्रीतिर्बालार्थे स्वार्थ एव सा
śmaśrukaṇṭakavedhena bālo rudati tatpitā | cumbatyeva na sā prītirbālārthe svārtha eva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरिच्छमपि रत्नादि वित्तं यत्नेन पालयन् । प्रीतिं करोति सा स्वार्थे वित्तार्थत्वं न शङ्कितम्
niricchamapi ratnādi vittaṃ yatnena pālayan | prītiṃ karoti sā svārthe vittārthatvaṃ na śaṅkitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिच्छति बलीवर्दे विवाहयिषते बलात् । प्रीतिः सा वणिगर्थैव बलीवर्दार्थता कुतः
anicchati balīvarde vivāhayiṣate balāt | prītiḥ sā vaṇigarthaiva balīvardārthatā kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण्यं मेऽस्ति पूज्योऽहमिति तुष्यति पूजया । अचेतनाया जातेर्नो सन्तुष्टिः पुंस एव सा
brāhmaṇyaṃ me'sti pūjyo'hamiti tuṣyati pūjayā | acetanāyā jāterno santuṣṭiḥ puṃsa eva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियोऽहं तेन राज्यं करोमीत्यत्र राजता । न जातेर्वैश्यजात्यादौ योजनायेदमीरितम्
kṣatriyo'haṃ tena rājyaṃ karomītyatra rājatā | na jātervaiśyajātyādau yojanāyedamīritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गलोकब्रह्मलोकौ स्तां ममेत्यभिवाञ्छनम् । लोकयोर्नोपकाराय स्वभोगायैव केवलम्
svargalokabrahmalokau stāṃ mametyabhivāñchanam | lokayornopakārāya svabhogāyaiva kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईशविष्ण्वादयो देवाः पूज्यन्ते पापनष्टये । न तन्निष्पापदेवार्थं स्वार्थं तत्तूपयुज्यते
īśaviṣṇvādayo devāḥ pūjyante pāpanaṣṭaye | na tanniṣpāpadevārthaṃ svārthaṃ tattūpayujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋगादयो ह्यधीयन्ते दुर्ब्राह्मण्यानवाप्तये । न तत् प्रसक्तं वेदेषु मनुष्येषु प्रसज्यते
ṛgādayo hyadhīyante durbrāhmaṇyānavāptaye | na tat prasaktaṃ vedeṣu manuṣyeṣu prasajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूम्यादिपञ्चभूतानि स्थानतृट्पाकशोषणैः । हेतुभिश्चावकाशेन वाञ्छन्त्येषां न हेतवे
bhūmyādipañcabhūtāni sthānatṛṭpākaśoṣaṇaiḥ | hetubhiścāvakāśena vāñchantyeṣāṃ na hetave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिभृत्यादिकं सर्वं स्वोपकाराया वाञ्छति । तत्तत्कृतोपकारस्तु तस्य तस्य न विद्यते
svāmibhṛtyādikaṃ sarvaṃ svopakārāyā vāñchati | tattatkṛtopakārastu tasya tasya na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वव्यवहृतिष्वेवमनुसन्धातुमीदृशम् । उदाहरणबाहुल्यं तेन स्वां वासयेन्मतिम्
sarvavyavahṛtiṣvevamanusandhātumīdṛśam | udāharaṇabāhulyaṃ tena svāṃ vāsayenmatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ केयं भवेत्प्रीतिः श्रूयते या निजात्मनि । रागो वध्वादि विषये श्रद्धा यागादि कर्मणि । भक्तिः स्याद्गुरुदेवादाविच्छा त्वप्राप्तवस्तुनि
atha keyaṃ bhavetprītiḥ śrūyate yā nijātmani | rāgo vadhvādi viṣaye śraddhā yāgādi karmaṇi | bhaktiḥ syādgurudevādāvicchā tvaprāptavastuni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्ह्यस्तु सात्विकी वृत्तिः सुखमात्रानुवर्तिनी । प्राप्ते नष्टेऽपि सद्भावादिच्छतो व्यतिरिच्यते
tarhyastu sātvikī vṛttiḥ sukhamātrānuvartinī | prāpte naṣṭe'pi sadbhāvādicchato vyatiricyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखसाधनतोपाधेरन्नपानादयः प्रियाः । आत्मानुकुल्यादन्नादिसमश्चेदमुनात्र कः । अनुकुलयितव्यः स्यान्नैकस्मिन्कर्मकर्तृता
sukhasādhanatopādherannapānādayaḥ priyāḥ | ātmānukulyādannādisamaścedamunātra kaḥ | anukulayitavyaḥ syānnaikasminkarmakartṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखे वैषयिके प्रीतिमात्रमात्मा त्वतिप्रियः । सुखे व्यभिचरत्येषा नात्मनि व्यभिचारिणी
sukhe vaiṣayike prītimātramātmā tvatipriyaḥ | sukhe vyabhicaratyeṣā nātmani vyabhicāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं त्यक्त्वान्यदादत्ते सुखं वैषयिकं सदा । नात्मा त्याज्यो न चादेयस्तस्मिन्व्यभिचरेत्कथम्
ekaṃ tyaktvānyadādatte sukhaṃ vaiṣayikaṃ sadā | nātmā tyājyo na cādeyastasminvyabhicaretkatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हानादानविहीनोऽस्मिन्नुपेक्षा चेत्तृणादिवत् । उपेक्षितुः स्वरूपत्वान्नोपेक्ष्यत्वं निजात्मनः
hānādānavihīno'sminnupekṣā cettṛṇādivat | upekṣituḥ svarūpatvānnopekṣyatvaṃ nijātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगक्रोधाभिभूतानां मुमूर्षा वीक्ष्यते क्वचित् । ततो द्वेषाद्भवेत्त्याज्य आत्मेति यदि तन्न हि । त्यक्तुं योग्यस्य देहस्य नात्मता त्यक्तुरेव सा । न त्यक्तर्यस्ति स द्वेषस्त्याज्ये द्वेषे तु का क्षतिः
rogakrodhābhibhūtānāṃ mumūrṣā vīkṣyate kvacit | tato dveṣādbhavettyājya ātmeti yadi tanna hi | tyaktuṃ yogyasya dehasya nātmatā tyaktureva sā | na tyaktaryasti sa dveṣastyājye dveṣe tu kā kṣatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मार्थत्वेन सर्वस्य प्रीतेश्चात्मा ह्यतिप्रियः । यथा पितुः पुत्रमित्रात्पुत्रः प्रियतरस्तथा
ātmārthatvena sarvasya prīteścātmā hyatipriyaḥ | yathā pituḥ putramitrātputraḥ priyatarastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा न भूवमहं किन्तु भूयासं सर्वदेत्यसौ । आशीः सर्वस्य दृस्तेति प्रत्यक्षा प्रीतिरात्मनि
mā na bhūvamahaṃ kintu bhūyāsaṃ sarvadetyasau | āśīḥ sarvasya dṛsteti pratyakṣā prītirātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिभिस्त्रिभिः प्रीतौ सिद्धायामेवमात्मनि । पुत्रभार्यादिशेषत्वमात्मनः कैश्चिदिर्रितम्
ityādibhistribhiḥ prītau siddhāyāmevamātmani | putrabhāryādiśeṣatvamātmanaḥ kaiścidirritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्विवक्षया पुत्रे मुख्यात्मत्वं श्रुतीरितम् । आत्मा वै पुत्रनामेति तच्चोपनिषदि स्फुटम्
etadvivakṣayā putre mukhyātmatvaṃ śrutīritam | ātmā vai putranāmeti taccopaniṣadi sphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोऽस्यायमात्मा पुण्येभ्यः कर्मेभ्यः प्रतिधीयते । अथास्येतर आत्मायं कृतकृत्यः प्रमीयते
so'syāyamātmā puṇyebhyaḥ karmebhyaḥ pratidhīyate | athāsyetara ātmāyaṃ kṛtakṛtyaḥ pramīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यप्यात्मनि लोकोऽस्ति नापुत्रस्यात एव हि । अनुशिष्टं पुत्रमेव लोक्यमाहुर्मनीषिणः
satyapyātmani loko'sti nāputrasyāta eva hi | anuśiṣṭaṃ putrameva lokyamāhurmanīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्यलोको जय्यः स्यात्पुत्रेणैवेतरेण नो । मुमूर्षुर्मन्त्रयेत्पुत्रं त्वं ब्रह्मेत्यादिमन्त्रकैः
manuṣyaloko jayyaḥ syātputreṇaivetareṇa no | mumūrṣurmantrayetputraṃ tvaṃ brahmetyādimantrakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिश्रुतयः प्राहुः पुत्रभार्यादिशेषताम् । लौकिका अपि पुत्रस्य प्राधान्यमनुमन्यते
ityādiśrutayaḥ prāhuḥ putrabhāryādiśeṣatām | laukikā api putrasya prādhānyamanumanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्मिन्मृतेऽपि पुत्रादिर्जीवेद्वित्तादिना यथा । तथैव यत्नं कुरुते मुख्याः पुत्रादयस्ततः
svasminmṛte'pi putrādirjīvedvittādinā yathā | tathaiva yatnaṃ kurute mukhyāḥ putrādayastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाधमेतावता नात्मा शेषो भवति कस्य चित् । गौणमिथ्यामुख्यभेदैरात्मायं भवति त्रिधा
bādhametāvatā nātmā śeṣo bhavati kasya cit | gauṇamithyāmukhyabhedairātmāyaṃ bhavati tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदत्तस्तु सिंहोऽयमित्यैक्यं गौणमेतयोः । भेदस्य भासमानत्वात्पुत्रादेरात्मता तथा
devadattastu siṃho'yamityaikyaṃ gauṇametayoḥ | bhedasya bhāsamānatvātputrāderātmatā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदोऽस्ति पञ्चकोषेषु साक्षिणो न तु भात्यसौ । मिथ्यात्मतातः कोषाणां स्थाणोर्चौरात्मता यथा
bhedo'sti pañcakoṣeṣu sākṣiṇo na tu bhātyasau | mithyātmatātaḥ koṣāṇāṃ sthāṇorcaurātmatā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भाति भेदो नाप्यस्ति साक्षिणोऽप्रतियोगिनः । सर्वान्तरत्वात् तस्यैव मुख्यमात्मत्वमिष्यते
na bhāti bhedo nāpyasti sākṣiṇo'pratiyoginaḥ | sarvāntaratvāt tasyaiva mukhyamātmatvamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्येवं व्यवहारेषु येषु यस्यात्मतोचिता । तेषु तस्यैव शेषित्वं सर्वस्यान्यस्य शेषता
satyevaṃ vyavahāreṣu yeṣu yasyātmatocitā | teṣu tasyaiva śeṣitvaṃ sarvasyānyasya śeṣatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमूर्षोर्गृहरक्षादौ गौणात्मैवोपयुज्यते । न मुख्यात्मा न मिथ्यात्मा पुत्रः शेषी भवत्यतः
mumūrṣorgṛharakṣādau gauṇātmaivopayujyate | na mukhyātmā na mithyātmā putraḥ śeṣī bhavatyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्येता वह्निरित्यत्र सन्नप्यग्निर्न गृह्यते । अयोग्यत्वेन योग्यत्वाद्बटुरेवात्र गृह्यते
adhyetā vahnirityatra sannapyagnirna gṛhyate | ayogyatvena yogyatvādbaṭurevātra gṛhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृशोऽहं पुष्टिमाप्स्यामीत्यादौ देहात्मतोचिता । न पुत्रं विनियुङ्क्तेऽत्र पुष्टिहेत्वन्नभक्षणे
kṛśo'haṃ puṣṭimāpsyāmītyādau dehātmatocitā | na putraṃ viniyuṅkte'tra puṣṭihetvannabhakṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा स्वर्गमेष्यामीत्यादौ कर्त्रात्मतोचिता । अनपेक्ष्य वपुर्भोगं चरेत्कृच्छ्रादिकं ततः
tapasā svargameṣyāmītyādau kartrātmatocitā | anapekṣya vapurbhogaṃ caretkṛcchrādikaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्ष्येऽहमित्यत्र युक्तं चिदात्मत्वं तदा पुमान् । तद्वेत्ति गुरुशास्त्राभ्यां न तु किंचिच्चिकीर्षति
mokṣye'hamityatra yuktaṃ cidātmatvaṃ tadā pumān | tadvetti guruśāstrābhyāṃ na tu kiṃciccikīrṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रक्षत्रादयो यद्वद्बृहस्पतिसवादिषु । व्यवस्थितास्तथा गौणमिथ्यामुख्या यथोचितम्
viprakṣatrādayo yadvadbṛhaspatisavādiṣu | vyavasthitāstathā gauṇamithyāmukhyā yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तत्रोचिते प्रीतिरात्मन्येवातिशायिनी । अनात्मनि तु तच्छेषे प्रीतिरन्यत्र नोभयम्
tatra tatrocite prītirātmanyevātiśāyinī | anātmani tu taccheṣe prītiranyatra nobhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेक्ष्यं द्वेष्यमित्यन्यत् द्वेधा मार्गतृणादिकम् । उपेक्ष्यं व्याघ्रसर्पादि द्वेष्यमेवं चतुर्विधम्
upekṣyaṃ dveṣyamityanyat dvedhā mārgatṛṇādikam | upekṣyaṃ vyāghrasarpādi dveṣyamevaṃ caturvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा शेष उपेक्ष्यं च द्वेष्यं चेति चतुर्ष्वपि । न व्यक्तिनियमः किन्तु तत्तत्कार्यात्तथा तथा
ātmā śeṣa upekṣyaṃ ca dveṣyaṃ ceti caturṣvapi | na vyaktiniyamaḥ kintu tattatkāryāttathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्याद्व्याघ्रः संमुखो द्वेष्यो ह्युपेक्ष्यस्तु पराङ्मुखः । लालनादनुकूलश्चेद्विनोदायेति शेषताम्
syādvyāghraḥ saṃmukho dveṣyo hyupekṣyastu parāṅmukhaḥ | lālanādanukūlaścedvinodāyeti śeṣatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तीनां नियमो मा भूल्लक्षणात्तुव्यवस्थितिः । आनुकूल्यं प्रातिकूल्यं द्वयाभावश्च लक्षणम्
vyaktīnāṃ niyamo mā bhūllakṣaṇāttuvyavasthitiḥ | ānukūlyaṃ prātikūlyaṃ dvayābhāvaśca lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा प्रेयान्प्रियः शेषो द्वेष्योपेक्ष्ये तदन्ययोः । इति व्यवस्थितो लोको याज्ञवल्क्यमतं च तत्
ātmā preyānpriyaḥ śeṣo dveṣyopekṣye tadanyayoḥ | iti vyavasthito loko yājñavalkyamataṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्रापि श्रुतिः प्राह पुत्राद्वित्तात्तथान्यतः । सर्वस्मादान्तरं तत्त्वं तदेतत्प्रेय ईक्षताम्
anyatrāpi śrutiḥ prāha putrādvittāttathānyataḥ | sarvasmādāntaraṃ tattvaṃ tadetatpreya īkṣatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रौत्या विचारदृष्ट्यायं साक्ष्येवात्मा न चेतरः । कोषान्पञ्च विविच्यान्तर्वस्तुदृष्टिर्विचारणा
śrautyā vicāradṛṣṭyāyaṃ sākṣyevātmā na cetaraḥ | koṣānpañca vivicyāntarvastudṛṣṭirvicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जागरस्वप्नसुप्तीनामागमापायभासनम् । यतो भवत्यसावात्मा स्वप्रकाशचिदात्मकः
jāgarasvapnasuptīnāmāgamāpāyabhāsanam | yato bhavatyasāvātmā svaprakāśacidātmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषाः प्राणादिवित्तान्ता आसन्नास्तारतम्यतः । प्रीतिस्तथा तारतम्यात्तेषु सर्वेषु वीक्ष्यते
śeṣāḥ prāṇādivittāntā āsannāstāratamyataḥ | prītistathā tāratamyātteṣu sarveṣu vīkṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वित्तात्पुत्रः प्रियः पुत्रात्पिण्डः पिण्डात्तथेन्द्रियम् । इन्द्रियाच्च प्रियः प्राणः प्राणादात्मा परः प्रियः
vittātputraḥ priyaḥ putrātpiṇḍaḥ piṇḍāttathendriyam | indriyācca priyaḥ prāṇaḥ prāṇādātmā paraḥ priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स्थिते विवादोऽत्र प्रतिबुद्धविमूढयोः । श्रुत्योदाहारि तत्रात्मा प्रेयानित्येव निर्णयः
evaṃ sthite vivādo'tra pratibuddhavimūḍhayoḥ | śrutyodāhāri tatrātmā preyānityeva nirṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्ष्येव दृश्यादन्यस्मात्प्रेयानित्याह तत्त्ववित् । प्रेयान्पुत्रादिरेवेमं भोक्तुं साक्षीति मूढधीः
sākṣyeva dṛśyādanyasmātpreyānityāha tattvavit | preyānputrādirevemaṃ bhoktuṃ sākṣīti mūḍhadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनोऽन्यं प्रियं ब्रूते शिष्यश्च प्रतिवाद्यपि । तस्योत्तरं वाचो बोधशापौ कुर्यात्तयोः क्रमात्
ātmano'nyaṃ priyaṃ brūte śiṣyaśca prativādyapi | tasyottaraṃ vāco bodhaśāpau kuryāttayoḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियं त्वां रोत्स्यतीत्येवमुत्तरं वक्ति तत्त्ववित् । स्वोक्तप्रियस्य दुष्टत्वं शिष्यो वेत्ति विवेकतः
priyaṃ tvāṃ rotsyatītyevamuttaraṃ vakti tattvavit | svoktapriyasya duṣṭatvaṃ śiṣyo vetti vivekataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलभ्यमानस्तनयः पितरौ क्लेशयेच्चिरम् । लब्धोऽपि गर्भपातेन प्रसवेन च बाधते
alabhyamānastanayaḥ pitarau kleśayecciram | labdho'pi garbhapātena prasavena ca bādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातस्य ग्रहरोगादि कुमारस्य च मूकता । उपनीतेऽप्यविद्यत्वमनुद्वाहश्च पण्डिते
jātasya graharogādi kumārasya ca mūkatā | upanīte'pyavidyatvamanudvāhaśca paṇḍite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्च परदारादि दारिद्र्यं च कुटुम्बिनः । पित्रोः दुःखस्य न अस्त्यनतो धनी चेन्म्रियते तदा
punaśca paradārādi dāridryaṃ ca kuṭumbinaḥ | pitroḥ duḥkhasya na astyanato dhanī cenmriyate tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विविच्य पुत्रादौ प्रीतिं त्यक्त्वा निजात्मनि । निश्चित्य परमां प्रीतिं वीक्षते तमहर्निशम्
evaṃ vivicya putrādau prītiṃ tyaktvā nijātmani | niścitya paramāṃ prītiṃ vīkṣate tamaharniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्रहाद्ब्रह्मविद्द्वेषादपि पक्षममुञ्चतः । वादिनो नरकः प्रोक्तो दोषश्च बहुयोनिषु
āgrahādbrahmaviddveṣādapi pakṣamamuñcataḥ | vādino narakaḥ prokto doṣaśca bahuyoniṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मविद्ब्रह्मरूपत्वादीश्वरस्तेन वर्णितम् । यद्यत्तत्तत्तथैव स्यात्तच्छिष्यप्रतिवादिनोः
brahmavidbrahmarūpatvādīśvarastena varṇitam | yadyattattattathaiva syāttacchiṣyaprativādinoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु साक्षिणमात्मानं सेवते प्रियमुत्तमम् । तस्य प्रेयानसावात्मा न नश्यति कदाचन
yastu sākṣiṇamātmānaṃ sevate priyamuttamam | tasya preyānasāvātmā na naśyati kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परप्रेमास्पदत्वेन परमानन्दरूपता । सुखवृद्धिः प्रीतिवृद्धौ सार्वभौमादिषु श्रुता
parapremāspadatvena paramānandarūpatā | sukhavṛddhiḥ prītivṛddhau sārvabhaumādiṣu śrutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैतन्यवत्सुखं चास्य स्वभावश्चेच्चिदात्मनः । धीवृत्तिष्वनुवर्तेत सर्वास्वपि चितिर्यथा
caitanyavatsukhaṃ cāsya svabhāvaśceccidātmanaḥ | dhīvṛttiṣvanuvarteta sarvāsvapi citiryathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवमुष्णप्रकाशात्मा दीपस्तस्य प्रभा गृहे । व्याप्नोति नोष्णता तद्वच्चितेरेवानुवर्तनम्
maivamuṣṇaprakāśātmā dīpastasya prabhā gṛhe | vyāpnoti noṣṇatā tadvacciterevānuvartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धरूपरसस्पर्शेष्वपि सत्सु यथा पृथक् । एकाक्षेणैक एवार्थो गृह्यते नेतरस्तथा
gandharūparasasparśeṣvapi satsu yathā pṛthak | ekākṣeṇaika evārtho gṛhyate netarastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिदानन्दौ नैव भिन्नौ गन्धाद्यास्तु विलक्षणाः । इति चेत् तदभेदोऽपि साक्षिण्यन्यत्र वा वद
cidānandau naiva bhinnau gandhādyāstu vilakṣaṇāḥ | iti cet tadabhedo'pi sākṣiṇyanyatra vā vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्ये गन्धादयोऽप्येवमभिन्नाः पुष्पवर्तिनः । अक्षभेदेन तद्भेदे वृत्तिभेदात्तयोर्भिदा
ādye gandhādayo'pyevamabhinnāḥ puṣpavartinaḥ | akṣabhedena tadbhede vṛttibhedāttayorbhidā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्ववृत्तौ चित्सुखैक्यं तद्वृत्तेर्निर्मलत्वतः । रजोवृत्तेस्तु मालिन्यात्सुखांशोऽत्र तिरस्कृतः
satvavṛttau citsukhaikyaṃ tadvṛtternirmalatvataḥ | rajovṛttestu mālinyātsukhāṃśo'tra tiraskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिन्तिणीफलमत्यम्लं लवणेन युतं यदा । तदाम्लस्य तिरस्कारादीषदग्नं यथा तथा
tintiṇīphalamatyamlaṃ lavaṇena yutaṃ yadā | tadāmlasya tiraskārādīṣadagnaṃ yathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु प्रियतमत्वेन परमानन्दतात्मनि । विवेक्तुं शक्यतामेवं विना योगेन किं भवेत्
nanu priyatamatvena paramānandatātmani | vivektuṃ śakyatāmevaṃ vinā yogena kiṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्योगेन तदेवैति वदामो ज्ञानसिद्धये । योगः प्रोक्तो विवेकेन ज्ञानं किं नोपजायते
yadyogena tadevaiti vadāmo jñānasiddhaye | yogaḥ prokto vivekena jñānaṃ kiṃ nopajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । इति स्मृतं फलैकत्वं योगिनां च विवेकिनाम्
yat sāṅkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tadyogairapi gamyate | iti smṛtaṃ phalaikatvaṃ yogināṃ ca vivekinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाध्यः कस्यचिद्योगः कस्यचिज्ज्ञाननिश्चयः । इत्थं विचार्यमार्गौ द्वौ जगाद परमेश्वरः
asādhyaḥ kasyacidyogaḥ kasyacijjñānaniścayaḥ | itthaṃ vicāryamārgau dvau jagāda parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगे कोऽतिशयस्तेऽत्र ज्ञानमुक्तं समं द्वयोः । रागद्वेषाद्यभावश्च तुल्यो योगिविवेकिनोः
yoge ko'tiśayaste'tra jñānamuktaṃ samaṃ dvayoḥ | rāgadveṣādyabhāvaśca tulyo yogivivekinoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न प्रीतिर्विषयेष्वस्ति प्रेयानात्मेति जानतः । कुतो रागः कुतो द्वेषः प्रातिकूल्यमपश्यतः
na prītirviṣayeṣvasti preyānātmeti jānataḥ | kuto rāgaḥ kuto dveṣaḥ prātikūlyamapaśyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहादेः प्रतिकूलेषु द्वेषस्तुल्योद्वयोरपि । द्वेषं कुर्वन्न योगी चेदविवेक्यपि तादृशः
dehādeḥ pratikūleṣu dveṣastulyodvayorapi | dveṣaṃ kurvanna yogī cedavivekyapi tādṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वैतस्य प्रतिभानं तु व्यवहारे द्वयोः समम् । समाधौ नेति चेत्तद्वन्नाद्वैतत्वविवेकिनः
dvaitasya pratibhānaṃ tu vyavahāre dvayoḥ samam | samādhau neti cettadvannādvaitatvavivekinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवक्ष्यते तदस्माभिरद्वैतानन्दनामके । अध्याये हि तृतीये तत्सर्वमप्यतिमङ्गलम्
vivakṣyate tadasmābhiradvaitānandanāmake | adhyāye hi tṛtīye tatsarvamapyatimaṅgalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा पश्यन्निजानन्दमपश्यन्नखिलं जगत् । अर्थाद्योगीति चेत्तर्हि सन्तुष्टो वर्धतां भवान्
sadā paśyannijānandamapaśyannakhilaṃ jagat | arthādyogīti cettarhi santuṣṭo vardhatāṃ bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मानन्दभिधे ग्रन्थे मन्दानुग्रहसिद्धये । द्वितीयेऽध्याय एतस्मिन्नात्मानन्दो विवेचितः
brahmānandabhidhe granthe mandānugrahasiddhaye | dvitīye'dhyāya etasminnātmānando vivecitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.