Vidyāraṇya: Pañcadaśī 15

अथात्र विषयानन्दो ब्रह्मानन्दांशरूपभाक् । निरूप्यते द्वारभूतस्तदंशत्वं श्रुतिर्जगौ

athātra viṣayānando brahmānandāṃśarūpabhāk | nirūpyate dvārabhūtastadaṃśatvaṃ śrutirjagau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषोऽस्य परमानन्दो योऽखण्डैकरसात्मकः । अन्यानि भूतान्येतस्य मात्रामेवोपभुञ्जते

eṣo'sya paramānando yo'khaṇḍaikarasātmakaḥ | anyāni bhūtānyetasya mātrāmevopabhuñjate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्ता घोरास्तथा मूढा मनसो वृत्तयस्त्रिधा । वैराग्यं क्षान्तिरौदार्यमित्याद्याः शान्तवृत्तयः

śāntā ghorāstathā mūḍhā manaso vṛttayastridhā | vairāgyaṃ kṣāntiraudāryamityādyāḥ śāntavṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णा स्नेहो रागलोभावित्याद्या घोरवृत्तयः । संमोहोभयमित्याद्याः कथिता मूढवृत्तयः

tṛṣṇā sneho rāgalobhāvityādyā ghoravṛttayaḥ | saṃmohobhayamityādyāḥ kathitā mūḍhavṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तिष्वेतासु सर्वासु ब्रह्मणश्चित्स्वभावता । प्रतिबिम्बति शान्तासु सुखं च प्रतिबिम्बति

vṛttiṣvetāsu sarvāsu brahmaṇaścitsvabhāvatā | pratibimbati śāntāsu sukhaṃ ca pratibimbati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं रूपं बभूवासौ प्रतिरूप इति श्रुतिः । उपमा सूर्यकेत्वादि सूत्रयामास सूत्रकृत्

rūpaṃ rūpaṃ babhūvāsau pratirūpa iti śrutiḥ | upamā sūryaketvādi sūtrayāmāsa sūtrakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एव हि भूतात्मा भूते भूते व्यवस्थितः । एकधा बहुधा चैव दृश्यते जलचन्द्रवत्

eka eva hi bhūtātmā bhūte bhūte vyavasthitaḥ | ekadhā bahudhā caiva dṛśyate jalacandravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जले प्रविष्टश्चन्द्रोऽयमस्पष्टः कलुषे जले । विस्पष्टो निर्मले तद्वद्द्वेधा ब्रह्मापि वृत्तिषु

jale praviṣṭaścandro'yamaspaṣṭaḥ kaluṣe jale | vispaṣṭo nirmale tadvaddvedhā brahmāpi vṛttiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरमूढासु मालिन्यात्सुखांशस्य तिरस्कृतिः । ईषन्नैर्मल्यतस्तत्र चिदंशप्रतिबिम्बनम्

ghoramūḍhāsu mālinyātsukhāṃśasya tiraskṛtiḥ | īṣannairmalyatastatra cidaṃśapratibimbanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वापि निर्मले नीरे वह्नेरौष्ण्यस्य संक्रमः । न प्रकाशस्य तद्वत्स्याच्चिन्मात्रोद्भूतिरत्र च

yadvāpi nirmale nīre vahnerauṣṇyasya saṃkramaḥ | na prakāśasya tadvatsyāccinmātrodbhūtiratra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काष्ठे त्वौष्ण्यप्रकाशौ द्वावुद्भवं गच्छतो यथा । शान्तासु सुखचैतन्ये तथैवोद्भूतिमाप्नुतः

kāṣṭhe tvauṣṇyaprakāśau dvāvudbhavaṃ gacchato yathā | śāntāsu sukhacaitanye tathaivodbhūtimāpnutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तुस्वरूपमाश्रित्य व्यवस्था तूभयोः समा । अनुभूत्यनुसारेण कल्प्यते हि नियामकम्

vastusvarūpamāśritya vyavasthā tūbhayoḥ samā | anubhūtyanusāreṇa kalpyate hi niyāmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न घोरासु न मूढासु सुखानुभव ईक्ष्यते । शान्तास्वपि क्वचित्कश्चित्सुखातिशय ईश्यताम्

na ghorāsu na mūḍhāsu sukhānubhava īkṣyate | śāntāsvapi kvacitkaścitsukhātiśaya īśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहक्षेत्रादिविषये यदा कामो भवेत्तदा । राजसस्यास्य कामस्य घोरत्वात्तत्र नो सुखम्

gṛhakṣetrādiviṣaye yadā kāmo bhavettadā | rājasasyāsya kāmasya ghoratvāttatra no sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्ध्येन्न वेत्यस्ति दुःखमसिद्धौ तद्विवर्धते । प्रतिबन्धे भवेत्क्रोधो द्वेषो वा प्रतिबन्धकः

siddhyenna vetyasti duḥkhamasiddhau tadvivardhate | pratibandhe bhavetkrodho dveṣo vā pratibandhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्यश्चेत्प्रतीकारो विषदः स्यात्स तानसः । क्रोधादिषु महादुःखं सुखशङ्कापि दूरतः

aśakyaścetpratīkāro viṣadaḥ syātsa tānasaḥ | krodhādiṣu mahāduḥkhaṃ sukhaśaṅkāpi dūrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम्यलाभे हर्षवृत्तिः शान्ता तत्र महत्सुखम् । भोगे महत्तरं लाभप्रसक्तावीषदेव हि

kāmyalābhe harṣavṛttiḥ śāntā tatra mahatsukham | bhoge mahattaraṃ lābhaprasaktāvīṣadeva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्तमं विरक्तौ तु विद्यानन्दे तदीरितम् । एवं क्षान्तौ तथौदार्ये क्रोधलोभनिवारणात्

mahattamaṃ viraktau tu vidyānande tadīritam | evaṃ kṣāntau tathaudārye krodhalobhanivāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यत्सुखं भवेत्तत्तद्ब्रह्मैव प्रतिबिम्बनात् । वृत्तिष्वन्तर्मुखा स्वस्य निर्विघ्नं प्रतिबिम्बनम्

yadyatsukhaṃ bhavettattadbrahmaiva pratibimbanāt | vṛttiṣvantarmukhā svasya nirvighnaṃ pratibimbanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्ता चितिः सुखं चेति स्वभावा ब्रह्मणस्त्रयः । मृच्छिलादिषु सत्तैव व्यज्यते नेतरद्द्वयम्

sattā citiḥ sukhaṃ ceti svabhāvā brahmaṇastrayaḥ | mṛcchilādiṣu sattaiva vyajyate netaraddvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्ता चितिर्द्वयं व्यक्तं धीवृत्त्योर्घोरमूढयोः । शान्तवृत्तौ त्रयं व्यक्तं मिश्रं ब्रह्मेत्थमीरितम्

sattā citirdvayaṃ vyaktaṃ dhīvṛttyorghoramūḍhayoḥ | śāntavṛttau trayaṃ vyaktaṃ miśraṃ brahmetthamīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमिश्रं ज्ञानयोगाभ्यां तौ च पूर्वमुदीरितौ । आद्येऽध्याये योगचिन्ता ज्ञानमध्यायोर्द्वयोः

amiśraṃ jñānayogābhyāṃ tau ca pūrvamudīritau | ādye'dhyāye yogacintā jñānamadhyāyordvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्ता जाड्यदुःखे द्वे मायारूपं त्रयं त्विदम् । असत्ता नरशृङ्गादौ जाड्यं काष्ठशिलादिषु

asattā jāḍyaduḥkhe dve māyārūpaṃ trayaṃ tvidam | asattā naraśṛṅgādau jāḍyaṃ kāṣṭhaśilādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरमूढधियोर्दुःखमेवं माया विजृम्भिता । शान्तादि बुद्धिवृत्त्यैक्यान्मिश्रं ब्रह्मेति कीर्तितम्

ghoramūḍhadhiyorduḥkhamevaṃ māyā vijṛmbhitā | śāntādi buddhivṛttyaikyānmiśraṃ brahmeti kīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्थितेऽत्र यो ब्रह्म ध्यातुमिच्छेत्पुमानसौ । नृशृङ्गादिमुपेक्षेत शिष्टं ध्यायेद्यथायथम्

evaṃ sthite'tra yo brahma dhyātumicchetpumānasau | nṛśṛṅgādimupekṣeta śiṣṭaṃ dhyāyedyathāyatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलादौ नामरूपे द्वे त्यक्त्वा सन्मात्रचिन्तनम् । त्यक्त्वा दुःखं घोरमूढधियोः सच्चिद्विचिन्तनम्

śilādau nāmarūpe dve tyaktvā sanmātracintanam | tyaktvā duḥkhaṃ ghoramūḍhadhiyoḥ saccidvicintanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तासु सच्चिदानन्दांस्त्रीनप्येवं विचिन्तयेत् । कनिष्ठमध्यमोत्कृष्टास्तिस्रश्चिन्ताः क्रमादिमाः

śāntāsu saccidānandāṃstrīnapyevaṃ vicintayet | kaniṣṭhamadhyamotkṛṣṭāstisraścintāḥ kramādimāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दस्य व्यवहारेऽपि मिश्रब्रह्मणि चिन्तनम् । उत्कृष्टं व्यक्तुमेवात्र विषयानन्द ईरितः

mandasya vyavahāre'pi miśrabrahmaṇi cintanam | utkṛṣṭaṃ vyaktumevātra viṣayānanda īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औदासीन्ये तु धीवृत्तेः शैथिल्यादुत्तमोत्तमम् । चिन्तनं वासनानन्दे ध्यानमुक्तं चतुर्विधम्

audāsīnye tu dhīvṛtteḥ śaithilyāduttamottamam | cintanaṃ vāsanānande dhyānamuktaṃ caturvidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ध्यानं ज्ञानयोगाभ्यां ब्रह्मविद्यैव सा खलु । ध्यानेनैकाग्र्यमापन्ने चित्ते विद्या स्थिरीभवेत्

na dhyānaṃ jñānayogābhyāṃ brahmavidyaiva sā khalu | dhyānenaikāgryamāpanne citte vidyā sthirībhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यायां सच्चिदानन्दा अखण्डैकरसात्मताम् । प्राप्य भान्ति न भेदेन भेदकोपाधिवर्जनात्

vidyāyāṃ saccidānandā akhaṇḍaikarasātmatām | prāpya bhānti na bhedena bhedakopādhivarjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्ता घोराः शिलाद्याश्च भेदकोपाधयो मताः । योगाद् विवेकतो वैषमुपाधीनामपाकृतिः

śāntā ghorāḥ śilādyāśca bhedakopādhayo matāḥ | yogād vivekato vaiṣamupādhīnāmapākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुपाधिब्रह्मतत्त्वे भासमाने स्वयंप्रभे । अद्वैते त्रिपुटी नास्ति भूमानन्दोऽत उच्यते

nirupādhibrahmatattve bhāsamāne svayaṃprabhe | advaite tripuṭī nāsti bhūmānando'ta ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मानन्द अभिधे ग्रन्थे पञ्चमोऽध्याय ईरितः । विषयानन्द एतेन द्वारेणान्तः प्रवेश्यताम्

brahmānanda abhidhe granthe pañcamo'dhyāya īritaḥ | viṣayānanda etena dvāreṇāntaḥ praveśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीयाद्धरिहरोऽनेन ब्रह्मानन्देन सर्वदा । पायाच्च प्राणिनः सर्वान्स्वाश्रितां शुद्धमानसान्

prīyāddhariharo'nena brahmānandena sarvadā | pāyācca prāṇinaḥ sarvānsvāśritāṃ śuddhamānasān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.