Vidyāraṇya: Pañcadaśī 3

गुहाहितं ब्रह्म यत्तत्पञ्चकोष विवेकतः । बोद्धुं शक्यं ततः कोषपञ्चकं प्रविविच्यते

guhāhitaṃ brahma yattatpañcakoṣa vivekataḥ | boddhuṃ śakyaṃ tataḥ koṣapañcakaṃ pravivicyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहादभ्यन्तरः प्राणः प्राणादभ्यन्तरं मनः । ततः कर्ता ततो भोक्ता गुहा सेयं परम्परा

dehādabhyantaraḥ prāṇaḥ prāṇādabhyantaraṃ manaḥ | tataḥ kartā tato bhoktā guhā seyaṃ paramparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृभुक्तान्नजाद्वीर्याज्जातोऽन्नेनैव वर्धते । देहः सोऽन्नमयो नात्मा प्राक्चोर्ध्वं तदभावतः

pitṛbhuktānnajādvīryājjāto'nnenaiva vardhate | dehaḥ so'nnamayo nātmā prākcordhvaṃ tadabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वजन्मन्यसत्त्वे तज्जन्म सम्पादयेत्कथम् । भाविजन्मन्यसत्कर्म न भुञ्जीतेह संचितम्

pūrvajanmanyasattve tajjanma sampādayetkatham | bhāvijanmanyasatkarma na bhuñjīteha saṃcitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णो देहे बलं यच्छन्नक्षाणां यः प्रवर्तकः । वायुः प्राणमयो नासावात्मा चैतन्यवर्जनात्

pūrṇo dehe balaṃ yacchannakṣāṇāṃ yaḥ pravartakaḥ | vāyuḥ prāṇamayo nāsāvātmā caitanyavarjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहन्तां ममतां देहे गृहादौ च करोति यः । कामाद्यवस्थया भ्रान्तो नासावात्मा मनोमयः

ahantāṃ mamatāṃ dehe gṛhādau ca karoti yaḥ | kāmādyavasthayā bhrānto nāsāvātmā manomayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीना सुप्तौ वपुर्बोधे व्याप्नुयादानखाग्रगा । चिच्छायोपेतधीर्नात्मा विज्ञानमयशब्दभाक्

līnā suptau vapurbodhe vyāpnuyādānakhāgragā | cicchāyopetadhīrnātmā vijñānamayaśabdabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तृत्वकरणत्वाभ्यां विक्रियेतान्तरिन्द्रियम् । विज्ञानमनसी अन्तर्बहिश्चैते परस्परम्

kartṛtvakaraṇatvābhyāṃ vikriyetāntarindriyam | vijñānamanasī antarbahiścaite parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचिदन्तर्मुखा वृत्तिरानन्दप्रतिबिम्बभाक् । पुण्यभोगे भोगशान्तौ निद्रारूपेण लीयते

kācidantarmukhā vṛttirānandapratibimbabhāk | puṇyabhoge bhogaśāntau nidrārūpeṇa līyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कादाचित्कत्वतो नात्मा स्यादानन्दमयोऽप्ययम् । बिम्बभूतो य आनन्द आत्मासौ सर्वदा स्थितेः

kādācitkatvato nātmā syādānandamayo'pyayam | bimbabhūto ya ānanda ātmāsau sarvadā sthiteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु देहमुपक्रम्य निद्रानन्दान्तवस्तुषु । माभूदात्मत्वमन्यस्तु न कश्चिदनुभूयते

nanu dehamupakramya nidrānandāntavastuṣu | mābhūdātmatvamanyastu na kaścidanubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाढं निद्रादयः सर्वेऽनुभूयन्ते न चेतरः । तथाप्येतेऽनुभूयन्ते येन तं को निवारयेत्

bāḍhaṃ nidrādayaḥ sarve'nubhūyante na cetaraḥ | tathāpyete'nubhūyante yena taṃ ko nivārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमेवानुभूतित्वात्विद्यते नानुभाव्यता । ज्ञातृज्ञानान्तराभावादज्ञेयो न त्वसत्तया

svayamevānubhūtitvātvidyate nānubhāvyatā | jñātṛjñānāntarābhāvādajñeyo na tvasattayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माधुर्यादिस्वभावानामन्यत्र स्वगुणार्पिणाम् । स्वस्मिंस्तदर्पणापेक्षा नो न चास्तान्यदर्पकम्

mādhuryādisvabhāvānāmanyatra svaguṇārpiṇām | svasmiṃstadarpaṇāpekṣā no na cāstānyadarpakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्पकान्तराराहित्येप्यस्त्येषां तत्स्वभावता । माभूत्तथानुभाव्यत्वं बोधात्मा तु न हीयते

arpakāntarārāhityepyastyeṣāṃ tatsvabhāvatā | mābhūttathānubhāvyatvaṃ bodhātmā tu na hīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंज्योतिर्भवत्येष पुरोऽस्मात्भासतेऽखिलात् । तमेव भान्तमन्वेति तद्भासा भासते जगत्

svayaṃjyotirbhavatyeṣa puro'smātbhāsate'khilāt | tameva bhāntamanveti tadbhāsā bhāsate jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेदं जानते सर्वं तं केनान्येन जानताम् । विज्ञातारं केन विद्याच्छक्तं वेद्ये तु साधनम्

yenedaṃ jānate sarvaṃ taṃ kenānyena jānatām | vijñātāraṃ kena vidyācchaktaṃ vedye tu sādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वेत्ति वेद्यं तत्सर्वं नान्यस्तस्यास्ति वेदिता । विदिताविदिताभ्यां तत्पृथक्बोधस्वरूपकम्

sa vetti vedyaṃ tatsarvaṃ nānyastasyāsti veditā | viditāviditābhyāṃ tatpṛthakbodhasvarūpakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधेऽप्यनुभवो यस्य न कथंचन जायते । तं कथं बोधयेच्छास्त्रं लोष्टं नरसमाकृतिम्

bodhe'pyanubhavo yasya na kathaṃcana jāyate | taṃ kathaṃ bodhayecchāstraṃ loṣṭaṃ narasamākṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वा मेऽस्ति न वेत्युक्तिर्लज्जायै केवलं यथा । न बुध्यते मया बोधो बोद्धव्य इति तादृषी

jihvā me'sti na vetyuktirlajjāyai kevalaṃ yathā | na budhyate mayā bodho boddhavya iti tādṛṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन्यस्मिन्नस्ति लोके बोधस्तत्तदुपेक्षणे । यद्बोधमात्रं तद्ब्रह्मेत्येवं धीर्ब्रह्मनिश्चयः

yasminyasminnasti loke bodhastattadupekṣaṇe | yadbodhamātraṃ tadbrahmetyevaṃ dhīrbrahmaniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चकोषपरित्यागे साक्षिबोधावशेषतः । स्वस्वरूपं स एव स्याच्छून्यत्वं तस्य दुर्घटम्

pañcakoṣaparityāge sākṣibodhāvaśeṣataḥ | svasvarūpaṃ sa eva syācchūnyatvaṃ tasya durghaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति तावत्स्वयं नाम विवादाविषयत्वतः । स्वस्मिन्नपि विवादश्चेत्प्रतिवाद्यत्र को भवेत्

asti tāvatsvayaṃ nāma vivādāviṣayatvataḥ | svasminnapi vivādaścetprativādyatra ko bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वासत्त्वन्तु न कस्मैचिद्रोचते विभ्रमं विना । अतएव श्रुतिर्बाधं ब्रूते चासत्त्ववादिनः

svāsattvantu na kasmaicidrocate vibhramaṃ vinā | ataeva śrutirbādhaṃ brūte cāsattvavādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असद्ब्रह्मेति चेद्वेद स्वयमेव भवेदसन् । अतोऽस्य माभूद्वेद्यत्वं स्वसत्त्वन्त्वभ्युपेयताम्

asadbrahmeti cedveda svayameva bhavedasan | ato'sya mābhūdvedyatvaṃ svasattvantvabhyupeyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीदृक्तर्हीति चेत्पृच्छेदीदृक्ता नास्ति तत्र हि । यदनीदृगतादृक्च तत्स्वरूपं विनिश्चिनु

kīdṛktarhīti cetpṛcchedīdṛktā nāsti tatra hi | yadanīdṛgatādṛkca tatsvarūpaṃ viniścinu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षाणां विषयस्त्वीदृक्परोक्षस्तादृगुच्यते । विषयो नाक्षविषयः स्वत्त्वान्नास्यपरोक्षता

akṣāṇāṃ viṣayastvīdṛkparokṣastādṛgucyate | viṣayo nākṣaviṣayaḥ svattvānnāsyaparokṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेद्योऽप्यपरोक्षोऽतः स्वप्रकाशो भवत्ययम् । सत्यं ज्ञानमनन्तं चेत्यस्तीह ब्रह्मलक्षणम्

avedyo'pyaparokṣo'taḥ svaprakāśo bhavatyayam | satyaṃ jñānamanantaṃ cetyastīha brahmalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यत्वं बाधराहित्यं जगद्बाधैकसाक्षिणः । बाधः किंसाक्षिको ब्रूहि न त्वसाक्षिक इष्यते

satyatvaṃ bādharāhityaṃ jagadbādhaikasākṣiṇaḥ | bādhaḥ kiṃsākṣiko brūhi na tvasākṣika iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपनीतेषु मूर्तेषु ह्यमूर्तं शिष्यते वियत् । शक्येषु बाधितेष्वन्ते शिष्यते यत्तदेव तत्

apanīteṣu mūrteṣu hyamūrtaṃ śiṣyate viyat | śakyeṣu bādhiteṣvante śiṣyate yattadeva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वबाधे न किंचिच्चेद्यन्न किंचित् तदेव तत् । भाषा एवात्र भिद्यन्ते निर्बाधं तावदस्ति हि

sarvabādhe na kiṃciccedyanna kiṃcit tadeva tat | bhāṣā evātra bhidyante nirbādhaṃ tāvadasti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत एव श्रुतिर्बाध्यं बाधित्वा शेषयत्यदः । स एष नेति नेत्यात्मेत्यतद्व्यावृत्तिरूपतः

ata eva śrutirbādhyaṃ bādhitvā śeṣayatyadaḥ | sa eṣa neti netyātmetyatadvyāvṛttirūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं रूपं तु यद्याव तत्त्यक्तुं शक्यतेऽखिलम् । अशक्यो ह्यनिदं रूपः स आत्मा बाधवर्जितः

idaṃ rūpaṃ tu yadyāva tattyaktuṃ śakyate'khilam | aśakyo hyanidaṃ rūpaḥ sa ātmā bādhavarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धं ब्रह्मणि सत्यत्वं ज्ञानत्वं तु पुरोदितम् । स्वयमेवानुभूतित्वादित्यादिवचनैः स्फुटम्

siddhaṃ brahmaṇi satyatvaṃ jñānatvaṃ tu puroditam | svayamevānubhūtitvādityādivacanaiḥ sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न व्यापित्वाद्देशतोऽन्तो नित्यत्वान्नापि कालतः । न वस्तुतोऽपि सर्वात्म्यादानन्त्यं ब्रह्मणि त्रिधा

na vyāpitvāddeśato'nto nityatvānnāpi kālataḥ | na vastuto'pi sarvātmyādānantyaṃ brahmaṇi tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालान्यवस्तूनां कल्पितत्वाच्च मायया । न देषादिकृतोऽन्तोऽस्ति ब्रह्मानन्त्यं स्फुटन्ततः

deśakālānyavastūnāṃ kalpitatvācca māyayā | na deṣādikṛto'nto'sti brahmānantyaṃ sphuṭantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं ज्ञानमनन्तं यद्ब्रह्म तद्वस्तु तस्य तत् । ईश्वरत्वन्तु जीवत्वमुपाधिद्वयकल्पितम्

satyaṃ jñānamanantaṃ yadbrahma tadvastu tasya tat | īśvaratvantu jīvatvamupādhidvayakalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिरस्त्यैश्वरी काचित्सर्ववस्तुनियामिका । आनन्दमयमारभ्य गूढा सर्वेषु वस्तुषु

śaktirastyaiśvarī kācitsarvavastuniyāmikā | ānandamayamārabhya gūḍhā sarveṣu vastuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तुधर्मा नियम्येरं शक्त्या नैव यदा तदा । अन्योन्यधर्मसांकर्याद्विप्लवेत जगत्खलु

vastudharmā niyamyeraṃ śaktyā naiva yadā tadā | anyonyadharmasāṃkaryādviplaveta jagatkhalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिच्छायावेशतः शक्तिश्चेतनेव विभाति सा । तच्छक्त्युपाधिसंयोगाद्ब्रह्मैवेश्वरतां व्रजेत्

cicchāyāveśataḥ śaktiścetaneva vibhāti sā | tacchaktyupādhisaṃyogādbrahmaiveśvaratāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोषोपाधिविवक्षायां याति ब्रह्मैव जीवताम् । पिता पितामहश्चैकः पुत्रपौत्रौ यथा प्रति

koṣopādhivivakṣāyāṃ yāti brahmaiva jīvatām | pitā pitāmahaścaikaḥ putrapautrau yathā prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रादेरविवक्षायां न पिता न पितामहः । तद्वन्नेशो नापि जीवः शक्तिकोषाविवक्षणे

putrāderavivakṣāyāṃ na pitā na pitāmahaḥ | tadvanneśo nāpi jīvaḥ śaktikoṣāvivakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एवं ब्रह्म वेदैष ब्रह्मैव भवति स्वयम् । ब्रह्मणो नास्ति जन्मातः पुनरेष न जायते

ya evaṃ brahma vedaiṣa brahmaiva bhavati svayam | brahmaṇo nāsti janmātaḥ punareṣa na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.