Vidyāraṇya: Pañcadaśī 9

यावद्विज्ञानसामीप्यं तावच्छ्रैष्ठ्यं विवर्धते । ब्रह्मज्ञानाय ते साक्षान्निर्गुणोपासनं शनैः

yāvadvijñānasāmīpyaṃ tāvacchraiṣṭhyaṃ vivardhate | brahmajñānāya te sākṣānnirguṇopāsanaṃ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा संवादिविभ्रान्तिः फलकाले प्रमायते । विद्यायते तथोपास्तिर्मुक्तिकालेऽतिपाकतः

yathā saṃvādivibhrāntiḥ phalakāle pramāyate | vidyāyate tathopāstirmuktikāle'tipākataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवादिभ्रमतः पुंसः प्रवृत्तस्यान्यमानतः । प्रमेति चेत्तथोपास्तिर्मान्तरे कारणायताम्

saṃvādibhramataḥ puṃsaḥ pravṛttasyānyamānataḥ | prameti cettathopāstirmāntare kāraṇāyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्तिध्यानस्य मन्त्रादेरपि कारणता यदि । अस्तु नाम तथाप्यत्र प्रत्यासत्तिर्विशिष्यते

mūrtidhyānasya mantrāderapi kāraṇatā yadi | astu nāma tathāpyatra pratyāsattirviśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गुणोपासनं पक्वं समाधिः स्याच्छनैस्ततः । यः समाधिर्निरोधाख्यः सोऽनायासेन लभ्यते

nirguṇopāsanaṃ pakvaṃ samādhiḥ syācchanaistataḥ | yaḥ samādhirnirodhākhyaḥ so'nāyāsena labhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरोधलाभे पुंसोऽन्तरसङ्गं वस्तु शिष्यते । पुनः पुनर्वासितेऽस्मिन्वाक्याज्जायेत तत्त्वधीः

nirodhalābhe puṃso'ntarasaṅgaṃ vastu śiṣyate | punaḥ punarvāsite'sminvākyājjāyeta tattvadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विकारासङ्गनित्यस्वप्रकाशैकपूर्णताः । बुद्धौ झटिति शास्त्रोक्ता आरोहन्त्यविवादतः

nirvikārāsaṅganityasvaprakāśaikapūrṇatāḥ | buddhau jhaṭiti śāstroktā ārohantyavivādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगाभ्यासस्त्वेतदर्थोऽमृतबिन्द्वादिषु श्रुतः । एवं च दृष्टद्वारापि हेतुत्वादन्यतो वरम्

yogābhyāsastvetadartho'mṛtabindvādiṣu śrutaḥ | evaṃ ca dṛṣṭadvārāpi hetutvādanyato varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्ष्य तत्तीर्थयात्रां जपादीनेव कुर्वताम् । पिण्डं समुत्सृज्य करं लेढीति न्याय आपतेत्

upekṣya tattīrthayātrāṃ japādīneva kurvatām | piṇḍaṃ samutsṛjya karaṃ leḍhīti nyāya āpatet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपासकानामप्येवं विचारत्यागतो यदि । बाधं तस्माद्विचारस्यासम्भवे योग ईरितः

upāsakānāmapyevaṃ vicāratyāgato yadi | bādhaṃ tasmādvicārasyāsambhave yoga īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुव्याकुलचित्तानां विचारात्तत्त्वधीर्न हि । योगो मुख्यस्ततस्तेषां धीदर्पस्तेन नश्यति

bahuvyākulacittānāṃ vicārāttattvadhīrna hi | yogo mukhyastatasteṣāṃ dhīdarpastena naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्याकुलधियां मोहमात्रेणाच्छादितात्मनाम् । साङ्ख्यनामा विचाराः स्यान्मुख्यो झटिति सिद्धितः

avyākuladhiyāṃ mohamātreṇācchāditātmanām | sāṅkhyanāmā vicārāḥ syānmukhyo jhaṭiti siddhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति

yatsāṅkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tadyogairapi gamyate | ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कारणं साङ्ख्ययोगाधिगम्यमिति हि श्रुतिः । यस्तु श्रुतेर्विरुद्धः स आभासः साङ्ख्ययोगयोः

tatkāraṇaṃ sāṅkhyayogādhigamyamiti hi śrutiḥ | yastu śruterviruddhaḥ sa ābhāsaḥ sāṅkhyayogayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपासनं नातिपक्वमिह यस्य परत्र सः । मरणे ब्रह्मलोके वा तत्त्वं विज्ञाय मुच्यते

upāsanaṃ nātipakvamiha yasya paratra saḥ | maraṇe brahmaloke vā tattvaṃ vijñāya mucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं यं चापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् । तं तेवैति यच्चित्तस्तेन यातीति शास्त्रतः

yaṃ yaṃ cāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaram | taṃ tevaiti yaccittastena yātīti śāstrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्त्यप्रत्ययतो नूनं भाविजन्म तथा सति । निर्गुणप्रत्ययोऽपि स्यात्सगुणोपासने यथा

antyapratyayato nūnaṃ bhāvijanma tathā sati | nirguṇapratyayo'pi syātsaguṇopāsane yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं निर्गुणरूपं तन्नाममात्रेण गीयताम् । अर्थतोमोक्ष एवैष संवादि भ्रमवन्मतः

nityaṃ nirguṇarūpaṃ tannāmamātreṇa gīyatām | arthatomokṣa evaiṣa saṃvādi bhramavanmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सामर्थ्याज्जायते धीर्मूलाविद्यानिवर्तिका । अविमुक्तोपासनेन तारकब्रह्म बुद्धिवत्

tatsāmarthyājjāyate dhīrmūlāvidyānivartikā | avimuktopāsanena tārakabrahma buddhivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकामो निष्काम इति ह्यशरीरो निरिन्द्रियः । अभयं हीति मुक्तत्वं तापनीये फलं श्रुतम्

sakāmo niṣkāma iti hyaśarīro nirindriyaḥ | abhayaṃ hīti muktatvaṃ tāpanīye phalaṃ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपासनस्य सामर्थ्याद्विद्योत्पत्तिर्भवेत्ततः । नान्यः पन्था इति ह्येतच्छास्त्रं नैव विरुध्यते

upāsanasya sāmarthyādvidyotpattirbhavettataḥ | nānyaḥ panthā iti hyetacchāstraṃ naiva virudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्कामोपासनान्मुक्तिस्तापनीये समीरिता । ब्रह्मलोकः सकामस्य शैब्यप्रश्ने समीरितः

niṣkāmopāsanānmuktistāpanīye samīritā | brahmalokaḥ sakāmasya śaibyapraśne samīritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य उपास्ते त्रिमात्रेण ब्रह्मलोके स नीयते । स एतस्माज्जीवघनात्परं पुरुषमीक्षते

ya upāste trimātreṇa brahmaloke sa nīyate | sa etasmājjīvaghanātparaṃ puruṣamīkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रतीकाधिकरणे तत्क्रतुर्न्याय ईरितः । ब्रह्मलोकफलं तस्मात्सकामस्येति वर्णितम्

apratīkādhikaraṇe tatkraturnyāya īritaḥ | brahmalokaphalaṃ tasmātsakāmasyeti varṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गुणोपास्तिसामर्थ्यात्तत्र तत्त्वमवेक्षणत् । पुनरावर्तते नायं कल्पान्ते तु विमुच्यते

nirguṇopāstisāmarthyāttatra tattvamavekṣaṇat | punarāvartate nāyaṃ kalpānte tu vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणवोपास्तयः प्रायो निर्गुणा एव वेदगाः । क्वचित्सगुणता प्रोक्ता प्रणवोपासनस्य हि

praṇavopāstayaḥ prāyo nirguṇā eva vedagāḥ | kvacitsaguṇatā proktā praṇavopāsanasya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परापरब्रह्मरूप ओङ्कार उपवर्णितः । पिप्पलादेन मुनिना सत्यकामाय पृच्छते

parāparabrahmarūpa oṅkāra upavarṇitaḥ | pippalādena muninā satyakāmāya pṛcchate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदालम्बनं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् । इति प्रोक्तं यमेनापि पृच्छते नचिकेतसे

etadālambanaṃ jñātvā yo yadicchati tasya tat | iti proktaṃ yamenāpi pṛcchate naciketase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह वा मरणे वास्य ब्रह्मलोकेऽथवा भवेत् । ब्रह्मसाक्षात्कृतिः सम्यगुपासीनस्य निर्गुणम्

iha vā maraṇe vāsya brahmaloke'thavā bhavet | brahmasākṣātkṛtiḥ samyagupāsīnasya nirguṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थोऽयमात्मगीतायामपि स्पष्टमुदीरितः । विचाराक्षम आत्मानमुपासीतेति सन्ततम्

artho'yamātmagītāyāmapi spaṣṭamudīritaḥ | vicārākṣama ātmānamupāsīteti santatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षात्कर्तुमशक्तोऽपि चिन्तयेन्मामशङ्कितः । कालेनानुभवारूढो भवेयं फलतो ध्रुवम्

sākṣātkartumaśakto'pi cintayenmāmaśaṅkitaḥ | kālenānubhavārūḍho bhaveyaṃ phalato dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथागाधनिधेःलब्धौ नोपायः खननं विना । मल्लभेऽपि तथा स्वात्मचिन्तां मुक्ता न चापरः

yathāgādhanidheḥlabdhau nopāyaḥ khananaṃ vinā | mallabhe'pi tathā svātmacintāṃ muktā na cāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहोपलमपाकृत्य बुद्धिकुद्दलकात्पुनः । खात्वा मनोभुवं भूयो गृह्णीयान्मां निधिं पुमान्

dehopalamapākṛtya buddhikuddalakātpunaḥ | khātvā manobhuvaṃ bhūyo gṛhṇīyānmāṃ nidhiṃ pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभूतेरभावेऽपि ब्रह्मास्मीत्येव चिन्त्यताम् । अप्यसत् प्राप्यते ध्यानान्नित्याप्तं ब्रह्म किं पुनः

anubhūterabhāve'pi brahmāsmītyeva cintyatām | apyasat prāpyate dhyānānnityāptaṃ brahma kiṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनात्मबुद्धिशैथिल्यं फलं ध्यानाद्दिने दिने । पश्यन्नपि न चेद्ध्यायेत्कोऽपरोऽस्मात् पशुर्वद

anātmabuddhiśaithilyaṃ phalaṃ dhyānāddine dine | paśyannapi na ceddhyāyetko'paro'smāt paśurvada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहाभिमानं विध्वस्य ध्यानादात्मानमद्वयम् । पश्यन्मर्त्यो मृतो भूत्वा ह्यत्र ब्रह्म समश्नुते

dehābhimānaṃ vidhvasya dhyānādātmānamadvayam | paśyanmartyo mṛto bhūtvā hyatra brahma samaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यानदीपमिमं सम्यक्परामृषति यो नरः । मुक्तसंशय एवायं ध्यायति ब्रह्म सन्ततम्

dhyānadīpamimaṃ samyakparāmṛṣati yo naraḥ | muktasaṃśaya evāyaṃ dhyāyati brahma santatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.