ऋषय ऊचुः-
ततस्ते दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपूत्तराः ।
युद्धाद्भग्नास्तु किं कुर्युर्व्यवसायं महामते
ṛṣaya ūcuḥ-
tataste dānavāḥ sarve hiraṇyakaśipūttarāḥ |
yuddhādbhagnāstu kiṃ kuryurvyavasāyaṃ mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्तरेणापि नो ब्रूहि तेषां वृत्तमनुत्तमम् ।
श्रोतुमिच्छामहे सर्वे त्वत्तो वै सांप्रतं द्विज
vistareṇāpi no brūhi teṣāṃ vṛttamanuttamam |
śrotumicchāmahe sarve tvatto vai sāṃprataṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच-
भग्ना रणात्तु ते सर्वे बलहीनास्तु वै तदा ।
गतदर्पाः सुदुःखार्ता दैत्यास्ते पितरं गताः
sūta uvāca-
bhagnā raṇāttu te sarve balahīnāstu vai tadā |
gatadarpāḥ suduḥkhārtā daityāste pitaraṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्त्या प्रणम्य ते सर्वे समूचुः कश्यपं तदा ।
दानवा ऊचुः-
भवद्वीर्यात्समुत्पत्तिरस्माकं द्विजसत्तम
bhaktyā praṇamya te sarve samūcuḥ kaśyapaṃ tadā |
dānavā ūcuḥ-
bhavadvīryātsamutpattirasmākaṃ dvijasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतानां महाभाग दानवानां तथैव च ।
वयं च दानवाः सर्वे बलवीर्यपराक्रमाः
devatānāṃ mahābhāga dānavānāṃ tathaiva ca |
vayaṃ ca dānavāḥ sarve balavīryaparākramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपायज्ञाः सुधीराश्च उद्यमेन समन्विताः ।
वयं तु बहवस्तात देवास्त्वल्पास्तथैव च
upāyajñāḥ sudhīrāśca udyamena samanvitāḥ |
vayaṃ tu bahavastāta devāstvalpāstathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं जयंति ते सर्वे वयं भग्ना महाहवात् ।
तत्किं वै कारणं तात बलतेजः समन्विताः
kathaṃ jayaṃti te sarve vayaṃ bhagnā mahāhavāt |
tatkiṃ vai kāraṇaṃ tāta balatejaḥ samanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तनागसहस्राणामेकैकस्य महामते ।
बलमस्ति च दैत्यस्य नास्ति देवेषु तादृशम्
mattanāgasahasrāṇāmekaikasya mahāmate |
balamasti ca daityasya nāsti deveṣu tādṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयश्च दृश्यते तात देवेष्वेव महाहवे ।
तत्सर्वं कथयस्वैव संशयंछेत्तुमर्हसि
jayaśca dṛśyate tāta deveṣveva mahāhave |
tatsarvaṃ kathayasvaiva saṃśayaṃchettumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्यप उवाच-
शृणुध्वं पुत्रकाः सर्वे जयस्यापि च कारणम् ।
यस्माद्धि देवताः सर्वे समरे जयिनोऽभवन्
kaśyapa uvāca-
śṛṇudhvaṃ putrakāḥ sarve jayasyāpi ca kāraṇam |
yasmāddhi devatāḥ sarve samare jayino'bhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्यनिर्वापकस्तातो माताक्षेत्रमिदं सदा ।
धारणे पालने चैव पोषणे च यथैव हि
vīryanirvāpakastāto mātākṣetramidaṃ sadā |
dhāraṇe pālane caiva poṣaṇe ca yathaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं कुर्याद्विषमार्थे तु पिता पुत्रे च वै तथा ।
अत्र प्रधानं कर्मैव मामेवं बुद्धिराश्रिता
kiṃ kuryādviṣamārthe tu pitā putre ca vai tathā |
atra pradhānaṃ karmaiva māmevaṃ buddhirāśritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वैविध्यं कर्मसंबंधं पापपुण्यसमुद्भवम् ।
सत्यमेव समाश्रित्य क्रियते धर्म उत्तमः
dvaividhyaṃ karmasaṃbaṃdhaṃ pāpapuṇyasamudbhavam |
satyameva samāśritya kriyate dharma uttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपोध्यानसमायुक्तं तारणाय हि तं सुताः ।
पतनाय पातकं प्रोक्तं सर्वदैव न संशयः
tapodhyānasamāyuktaṃ tāraṇāya hi taṃ sutāḥ |
patanāya pātakaṃ proktaṃ sarvadaiva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलेन परिवारेण आभिजात्येन पुत्रकाः ।
पुण्यहीनस्य पुंसो वै तद्बलं विकलायते
balena parivāreṇa ābhijātyena putrakāḥ |
puṇyahīnasya puṃso vai tadbalaṃ vikalāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्नता गिरिदुर्गेषु वृक्षाः संति सुपुत्रकाः ।
पतंति वातवेगेन समूलास्तु घनास्तथा
unnatā giridurgeṣu vṛkṣāḥ saṃti suputrakāḥ |
pataṃti vātavegena samūlāstu ghanāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यधर्मविहीनास्ते तथायांति यमक्षयम् ।
साधारणः प्राणिनां च धर्म एष सुपुत्रकाः
satyadharmavihīnāste tathāyāṃti yamakṣayam |
sādhāraṇaḥ prāṇināṃ ca dharma eṣa suputrakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन संतरते जंतुरिह चैव परत्र च ।
तद्युष्माभिः परित्यक्तं सत्यं धर्मसमन्वितम्
yena saṃtarate jaṃturiha caiva paratra ca |
tadyuṣmābhiḥ parityaktaṃ satyaṃ dharmasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्ममास्थितं पुत्रा युष्माभिः सत्यवर्जितैः ।
सत्यधर्मतपोभ्रष्टाः पतिता दुःखसागरे
adharmamāsthitaṃ putrā yuṣmābhiḥ satyavarjitaiḥ |
satyadharmatapobhraṣṭāḥ patitā duḥkhasāgare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाश्च सत्यसंपन्नाः श्रेयसा च समन्विताः ।
तपः शांतिदमोपेताः सुपुण्या पापवर्जिताः
devāśca satyasaṃpannāḥ śreyasā ca samanvitāḥ |
tapaḥ śāṃtidamopetāḥ supuṇyā pāpavarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र सत्यं च धर्मश्च तपः पुण्यं तथैव च ।
यत्र विष्णुर्हृषीकेशो जयस्तत्र प्रदृश्यते
yatra satyaṃ ca dharmaśca tapaḥ puṇyaṃ tathaiva ca |
yatra viṣṇurhṛṣīkeśo jayastatra pradṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां सहायः संभूतो वासुदेवः सनातनः ।
तस्माज्जयंति ते देवाः सत्यधर्मसमन्विताः
teṣāṃ sahāyaḥ saṃbhūto vāsudevaḥ sanātanaḥ |
tasmājjayaṃti te devāḥ satyadharmasamanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहायेन बलेनैव पौरुषेण तथैव च ।
भवंतः किल वै पुत्रास्तपः सत्यविवर्जिताः
sahāyena balenaiva pauruṣeṇa tathaiva ca |
bhavaṃtaḥ kila vai putrāstapaḥ satyavivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य विष्णुः सहायश्च तपश्चैव बलं तथा ।
तस्यैव च जयो दृष्ट इति धर्मविदो विदुः
yasya viṣṇuḥ sahāyaśca tapaścaiva balaṃ tathā |
tasyaiva ca jayo dṛṣṭa iti dharmavido viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूयं धर्मविहीनास्तु तपः सत्यविवर्जिताः ।
ऐंद्रं पदं बलेनैव प्राप्तवंतश्च पूर्वतः
yūyaṃ dharmavihīnāstu tapaḥ satyavivarjitāḥ |
aiṃdraṃ padaṃ balenaiva prāptavaṃtaśca pūrvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपो विना महाप्राज्ञा धर्मेण यशसा विना ।
बलदर्पगुणैः पुत्रा न प्राप्यमैन्द्रकं पदम्
tapo vinā mahāprājñā dharmeṇa yaśasā vinā |
baladarpaguṇaiḥ putrā na prāpyamaindrakaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्याप्यैंद्रं पदं पुत्रास्ततो भ्रष्टा भवंति हि ।
तस्माद्यूयं प्रकुर्वंतु तपः पुत्राः समन्विताः
prāpyāpyaiṃdraṃ padaṃ putrāstato bhraṣṭā bhavaṃti hi |
tasmādyūyaṃ prakurvaṃtu tapaḥ putrāḥ samanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविरोधेन संयुक्ता ज्ञानध्यानसमन्विताः ।
वैरं चैव न कर्तव्यं केशवेन समं कदा
avirodhena saṃyuktā jñānadhyānasamanvitāḥ |
vairaṃ caiva na kartavyaṃ keśavena samaṃ kadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधा यदा पुत्रा यूयं धन्या भविष्यथ ।
परां सिद्धिं तदा सर्वे प्रयास्यथ न संशयः
evaṃvidhā yadā putrā yūyaṃ dhanyā bhaviṣyatha |
parāṃ siddhiṃ tadā sarve prayāsyatha na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संभाषितास्ते तु कश्यपेन महात्मना ।
समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं दानवास्ते महौजसः
evaṃ saṃbhāṣitāste tu kaśyapena mahātmanā |
samākarṇya piturvākyaṃ dānavāste mahaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्य कश्यपं भक्त्या समुत्थाय त्वरान्विताः ।
सुमंत्रं चक्रिरे दैत्याः परस्परसमाहिताः
praṇamya kaśyapaṃ bhaktyā samutthāya tvarānvitāḥ |
sumaṃtraṃ cakrire daityāḥ parasparasamāhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यकशिपू राजा तानुवाचाथ दानवान् ।
तपश्चैव करिष्यामो दुष्करं सर्वदायकम्
hiraṇyakaśipū rājā tānuvācātha dānavān |
tapaścaiva kariṣyāmo duṣkaraṃ sarvadāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्याक्षस्तदोवाच करिष्ये दारुणं तपः ।
ततो बलेन त्रैलोक्यं ग्रहीष्ये नात्र संशयः
hiraṇyākṣastadovāca kariṣye dāruṇaṃ tapaḥ |
tato balena trailokyaṃ grahīṣye nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रणे निर्जित्य गोविंदं तमिमं पापचेतसम् ।
व्यापाद्य देवताः सर्वाः पदमैंद्रं व्रजाम्यहम्
raṇe nirjitya goviṃdaṃ tamimaṃ pāpacetasam |
vyāpādya devatāḥ sarvāḥ padamaiṃdraṃ vrajāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिरुवाच-
एवं न युज्यते कर्तुं युष्माभिर्दितिजेश्वराः ।
विष्णुना सह यद्वैरं तद्वैरं नाशकारणम्
baliruvāca-
evaṃ na yujyate kartuṃ yuṣmābhirditijeśvarāḥ |
viṣṇunā saha yadvairaṃ tadvairaṃ nāśakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानधर्मैस्तथा पुण्यैस्तपोभिर्यज्ञयाजनैः ।
तमाराध्य हृषीकेशं सुखं गच्छंति मानवाः
dānadharmaistathā puṇyaistapobhiryajñayājanaiḥ |
tamārādhya hṛṣīkeśaṃ sukhaṃ gacchaṃti mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यकशिपुरुवाच-
अहमेवं न करिष्ये हरेराराधनं कदा ।
स्वभावं तु परित्यज्य शत्रुसेवा प्रचर्यते
hiraṇyakaśipuruvāca-
ahamevaṃ na kariṣye harerārādhanaṃ kadā |
svabhāvaṃ tu parityajya śatrusevā pracaryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरणादधिकं तं तु मानयंति हि पंडिताः ।
विष्णोः सेवा न वै कार्या मया चान्यैश्च दानवैः
maraṇādadhikaṃ taṃ tu mānayaṃti hi paṃḍitāḥ |
viṣṇoḥ sevā na vai kāryā mayā cānyaiśca dānavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुवाच महात्मानं बलिः पितामहं पुनः ।
धर्मशास्त्रेषु यद्दृष्टं मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः
tamuvāca mahātmānaṃ baliḥ pitāmahaṃ punaḥ |
dharmaśāstreṣu yaddṛṣṭaṃ munibhistattvavedibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजनीतियुतं मंत्रं शत्रोश्चैव प्रधानतः ।
हीनमात्मानमाज्ञाय रिपुं तं बलिनं तथा
rājanītiyutaṃ maṃtraṃ śatroścaiva pradhānataḥ |
hīnamātmānamājñāya ripuṃ taṃ balinaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पार्श्वे प्रगत्वैव जयकालं प्रतीक्षयेत् ।
दीपच्छायां समाश्रित्य तमो वसति सर्वदा
tasya pārśve pragatvaiva jayakālaṃ pratīkṣayet |
dīpacchāyāṃ samāśritya tamo vasati sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहं दशागतं प्रेक्ष्य दीपस्यापि महाबलम् ।
प्रकाशं याति वेगेन तमश्च वर्द्धते पुनः
snehaṃ daśāgataṃ prekṣya dīpasyāpi mahābalam |
prakāśaṃ yāti vegena tamaśca varddhate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा प्रसादयेच्छन्नः स्नेहं निर्दिश्य तत्त्वतः ।
स्नेहं कृत्वासुरैः सार्द्धं धर्मभावैः सुरद्विषः
tathā prasādayecchannaḥ snehaṃ nirdiśya tattvataḥ |
snehaṃ kṛtvāsuraiḥ sārddhaṃ dharmabhāvaiḥ suradviṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वमुक्तं सुमंत्रं तु मुनिना कश्यपेन हि ।
तेन मंत्रेण राजेंद्र कुरु कार्यं स्वमात्मवान्
pūrvamuktaṃ sumaṃtraṃ tu muninā kaśyapena hi |
tena maṃtreṇa rājeṃdra kuru kāryaṃ svamātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राह दैत्यः प्रतापवान् ।
पौत्र नैवं करिष्येहं मानभंगं तथात्मनः
tasya tadvacanaṃ śrutvā prāha daityaḥ pratāpavān |
pautra naivaṃ kariṣyehaṃ mānabhaṃgaṃ tathātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये च बांधवाः सर्वे तमूचुर्नयपंडितम् ।
बलिनोक्तं च यत्पुण्यं देवतानां प्रियंकरम्
anye ca bāṃdhavāḥ sarve tamūcurnayapaṃḍitam |
balinoktaṃ ca yatpuṇyaṃ devatānāṃ priyaṃkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्रमानकरं प्रोक्तं दानवानां भयंकरम् ।
करिष्यामो वयं सर्वे तप एवमनुत्तमम्
śakramānakaraṃ proktaṃ dānavānāṃ bhayaṃkaram |
kariṣyāmo vayaṃ sarve tapa evamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा निर्जित्य देवान्हरिष्यामः स्वकं पदम् ।
एवमामंत्र्य ते सर्वे निराकृत्य बलिं तदा
tapasā nirjitya devānhariṣyāmaḥ svakaṃ padam |
evamāmaṃtrya te sarve nirākṛtya baliṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णोः सार्द्धं महावैरं हृदि कृत्वा महासुराः ।
तपश्चक्रुस्ततः सर्वे गिरिदुर्गेषु सानुषु
viṣṇoḥ sārddhaṃ mahāvairaṃ hṛdi kṛtvā mahāsurāḥ |
tapaścakrustataḥ sarve giridurgeṣu sānuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ते दानवाः सर्वे त्यक्तरागाः सुनिश्चिताः ।
कामक्रोधविहीनाश्च निराहारा जितक्लमाः
evaṃ te dānavāḥ sarve tyaktarāgāḥ suniścitāḥ |
kāmakrodhavihīnāśca nirāhārā jitaklamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.