ऋषय ऊचुः-
सर्वज्ञेन त्वया प्रोक्तं दैत्यदानवसंगरम् ।
इदानीं श्रोतुमिच्छामः सुव्रतस्य महात्मनः
ṛṣaya ūcuḥ-
sarvajñena tvayā proktaṃ daityadānavasaṃgaram |
idānīṃ śrotumicchāmaḥ suvratasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कस्य गोत्रसमुद्भवः ।
किं तपस्तस्य विप्रस्य कथमाराधितो हरिः
kasya putro mahāprājñaḥ kasya gotrasamudbhavaḥ |
kiṃ tapastasya viprasya kathamārādhito hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच-
कथा प्रज्ञाप्रभावेण पूर्वमेव यथा श्रुता ।
तथा विप्राः प्रवक्ष्यामि सुव्रतस्य महात्मनः
sūta uvāca-
kathā prajñāprabhāveṇa pūrvameva yathā śrutā |
tathā viprāḥ pravakṣyāmi suvratasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरितं पावनं दिव्यं वैष्णवं श्रेयआवहम् ।
भवतामग्रतः सर्वं विष्णोश्चैव प्रसादतः
caritaṃ pāvanaṃ divyaṃ vaiṣṇavaṃ śreyaāvaham |
bhavatāmagrataḥ sarvaṃ viṣṇoścaiva prasādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वकल्पे महाभागाः सुक्षेत्रे पापनाशने ।
रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे वामनसंज्ञके
pūrvakalpe mahābhāgāḥ sukṣetre pāpanāśane |
revātīre supuṇye ca tīrthe vāmanasaṃjñake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौशिकस्य कुले जातः सोमशर्मा द्विजोत्तमः ।
स तु पुत्रविहीनस्तु बहुदुःखसमन्वितः
kauśikasya kule jātaḥ somaśarmā dvijottamaḥ |
sa tu putravihīnastu bahuduḥkhasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारिद्रेण स दुःखेन सर्वदैवप्रपीडितः ।
पुत्रोपायं धनस्यापि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत्
dāridreṇa sa duḥkhena sarvadaivaprapīḍitaḥ |
putropāyaṃ dhanasyāpi divārātrau praciṃtayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तु प्रिया तस्य सुमना नाम सुव्रता ।
भर्तारं चिंतयोपेतमधोमुखमलक्षयत्
ekadā tu priyā tasya sumanā nāma suvratā |
bhartāraṃ ciṃtayopetamadhomukhamalakṣayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समालोक्य तदा कांतं तमुवाच तपस्विनी ।
दुःखजालैरसंख्यैस्तु तव चित्तं प्रधर्षितम्
samālokya tadā kāṃtaṃ tamuvāca tapasvinī |
duḥkhajālairasaṃkhyaistu tava cittaṃ pradharṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यामोहेन प्रमूढोसि त्यज चिंतां महामते ।
मम दुःखं समाचक्ष्व स्वस्थो भव सुखं व्रज
vyāmohena pramūḍhosi tyaja ciṃtāṃ mahāmate |
mama duḥkhaṃ samācakṣva svastho bhava sukhaṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति चिंतासमं दुःखं कायशोषणमेव हि ।
यश्चिंतां त्यज्य वर्तेत स सुखेन प्रमोदते
nāsti ciṃtāsamaṃ duḥkhaṃ kāyaśoṣaṇameva hi |
yaściṃtāṃ tyajya varteta sa sukhena pramodate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिंतायाः कारणं विप्र कथयस्व ममाग्रतः ।
प्रियावाक्यं समाकर्ण्य सोमशर्माब्रवीत्प्रियाम्
ciṃtāyāḥ kāraṇaṃ vipra kathayasva mamāgrataḥ |
priyāvākyaṃ samākarṇya somaśarmābravītpriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमशर्मोवाच-।
इच्छया चिंतितं भद्रे चिंता दुःखस्य कारणम् ।
तत्सर्वं तु प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चैवावधार्यताम्
somaśarmovāca-|
icchayā ciṃtitaṃ bhadre ciṃtā duḥkhasya kāraṇam |
tatsarvaṃ tu pravakṣyāmi śrutvā caivāvadhāryatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जाने केन पापेन धनहीनोस्मि सुव्रते ।
तथा पुत्रविहीनश्च एतद्दुःखस्य कारणम्
na jāne kena pāpena dhanahīnosmi suvrate |
tathā putravihīnaśca etadduḥkhasya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमनोवाच-
श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंदेहनाशनम् ।
स्वरूपमुपदेशस्य सर्वविज्ञानदर्शनम्
sumanovāca-
śrūyatāmabhidhāsyāmi sarvasaṃdehanāśanam |
svarūpamupadeśasya sarvavijñānadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभः पापस्य बीजं हि मोहो मूलं च तस्य हि ।
असत्यं तस्य वै स्कंधो माया शाखा सुविस्तरा
lobhaḥ pāpasya bījaṃ hi moho mūlaṃ ca tasya hi |
asatyaṃ tasya vai skaṃdho māyā śākhā suvistarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंभकौटिल्यपत्राणि कुबुद्ध्या पुष्पितः सदा ।
अनृतं तस्य सौगंधं फलमज्ञानमेव च
daṃbhakauṭilyapatrāṇi kubuddhyā puṣpitaḥ sadā |
anṛtaṃ tasya saugaṃdhaṃ phalamajñānameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छद्मपाखंडशौर्येर्ष्याः क्रूराः कूटाश्च पापिनः ।
पक्षिणो मोहवृक्षस्य मायाशाखा समाश्रिताः
chadmapākhaṃḍaśauryerṣyāḥ krūrāḥ kūṭāśca pāpinaḥ |
pakṣiṇo mohavṛkṣasya māyāśākhā samāśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानं सुफलं तस्य रसोऽधर्मः फलस्य हि ।
तृष्णोदकेन संवृद्धाऽश्रद्धा तस्य द्रवः प्रिय
ajñānaṃ suphalaṃ tasya raso'dharmaḥ phalasya hi |
tṛṣṇodakena saṃvṛddhā'śraddhā tasya dravaḥ priya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मः सुरसस्तस्य उत्कटो मधुरायते ।
यादृशैश्च फलैश्चैव सुफलो लोभपादपः
adharmaḥ surasastasya utkaṭo madhurāyate |
yādṛśaiśca phalaiścaiva suphalo lobhapādapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यच्छायां समाश्रित्य यो नरः परितुष्यते ।
फलानि तस्य चाश्नाति सुपक्वानि दिनेदिने
asyacchāyāṃ samāśritya yo naraḥ parituṣyate |
phalāni tasya cāśnāti supakvāni dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलानां तु रसेनापि अधर्मेण तु पालितः ।
स संतुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनायाभिगच्छति
phalānāṃ tu rasenāpi adharmeṇa tu pālitaḥ |
sa saṃtuṣṭo bhavenmartyaḥ patanāyābhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्चिंतां परित्यज्य पुमाँल्लोभं न कारयेत् ।
धनपुत्रकलत्राणां चिंतामेकां न कारयेत्
tasmācciṃtāṃ parityajya pumā~llobhaṃ na kārayet |
dhanaputrakalatrāṇāṃ ciṃtāmekāṃ na kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो हि विद्वान्भवेत्कांत मूर्खाणां पथमेति हि ।
मूर्खश्चिंतयते नित्यं कथमर्थं ममैव हि
yo hi vidvānbhavetkāṃta mūrkhāṇāṃ pathameti hi |
mūrkhaściṃtayate nityaṃ kathamarthaṃ mamaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुभार्यामिह विंदामि कथं पुत्रानहं लभे ।
एवं चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः
subhāryāmiha viṃdāmi kathaṃ putrānahaṃ labhe |
evaṃ ciṃtayate nityaṃ divārātrau vimohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणमेकं प्रपश्येत चिंतामध्ये महत्सुखम् ।
पुनश्चैतन्यमायाति महादुःखेन पीड्यते
kṣaṇamekaṃ prapaśyeta ciṃtāmadhye mahatsukham |
punaścaitanyamāyāti mahāduḥkhena pīḍyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्राश्च बांधवाः पुत्राः पितृमातृसभृत्यकाः ।
संबंधिनो भवंत्येव कलत्राणि तथैव च
mitrāśca bāṃdhavāḥ putrāḥ pitṛmātṛsabhṛtyakāḥ |
saṃbaṃdhino bhavaṃtyeva kalatrāṇi tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमशर्मोवाच-
संबंधः कीदृशो भद्रे तथा विस्तरतो वद ।
येन संबंधिनः सर्वे धनपुत्रादिबांधवाः
somaśarmovāca-
saṃbaṃdhaḥ kīdṛśo bhadre tathā vistarato vada |
yena saṃbaṃdhinaḥ sarve dhanaputrādibāṃdhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमनोवाच-
ऋणसंबंधिनः केचित्केचिन्न्यासापहारकाः ।
लाभप्रदा भवंत्येके उदासीनास्तथापरे
sumanovāca-
ṛṇasaṃbaṃdhinaḥ kecitkecinnyāsāpahārakāḥ |
lābhapradā bhavaṃtyeke udāsīnāstathāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदैश्चतुर्भिर्जायंते पुत्रमित्रस्त्रियस्तथा ।
भार्या पिता च माता च भृत्याः स्वजनबांधवाः
bhedaiścaturbhirjāyaṃte putramitrastriyastathā |
bhāryā pitā ca mātā ca bhṛtyāḥ svajanabāṃdhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेनस्वेन हि जायंते संबंधेन महीतले ।
न्यासापहारभावेन यस्य येन कृतं भुवि
svenasvena hi jāyaṃte saṃbaṃdhena mahītale |
nyāsāpahārabhāvena yasya yena kṛtaṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यासस्वामी भवेत्पुत्रो गुणवान्रूपवान्भुवि ।
येनैवापह्रतं न्यासं तस्य गेहे न संशयः
nyāsasvāmī bhavetputro guṇavānrūpavānbhuvi |
yenaivāpahrataṃ nyāsaṃ tasya gehe na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यासापहरणाद्दुःखं स दत्वा दारुणं गतः ।
न्यासस्वामी सुपुत्रोभून्न्यासापहारकस्य च
nyāsāpaharaṇādduḥkhaṃ sa datvā dāruṇaṃ gataḥ |
nyāsasvāmī suputrobhūnnyāsāpahārakasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः ।
भक्तिं तु दर्शयंस्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने
guṇavānrūpavāṃścaiva sarvalakṣaṇasaṃyutaḥ |
bhaktiṃ tu darśayaṃstasya putro bhūtvā dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियवाङ्मधुरो रोगी बहुस्नेहं विदर्शयन् ।
स्वीयं द्रव्यं समुद्गृह्य प्रीतिमुत्पाद्य चोत्तमाम्
priyavāṅmadhuro rogī bahusnehaṃ vidarśayan |
svīyaṃ dravyaṃ samudgṛhya prītimutpādya cottamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा येन प्रदत्तं स्यान्न्यासस्य हरणात्पुरा ।
दुःखमेव महाभाग दारुणं प्राणनाशनम्
yathā yena pradattaṃ syānnyāsasya haraṇātpurā |
duḥkhameva mahābhāga dāruṇaṃ prāṇanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशं तस्य सौहृद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणैः ।
अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति
tādṛśaṃ tasya sauhṛdyātputro bhūtvā mahāguṇaiḥ |
alpāyuṣastathā bhūtvā maraṇaṃ copagacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं दत्वा प्रयात्येवं भूत्वाभूत्वा पुनःपुनः ।
यदा हा पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति सः
duḥkhaṃ datvā prayātyevaṃ bhūtvābhūtvā punaḥpunaḥ |
yadā hā putraputreti pralāpaṃ hi karoti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा हास्यं करोत्येव कस्य पुत्रो हि कः पिता ।
अनेनापहृतं न्यासं मदीयस्योपकारणम्
tadā hāsyaṃ karotyeva kasya putro hi kaḥ pitā |
anenāpahṛtaṃ nyāsaṃ madīyasyopakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यापहरणेनापि न मे प्राणा गताः किल ।
दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा
dravyāpaharaṇenāpi na me prāṇā gatāḥ kila |
duḥkhena mahatā caiva asahyena ca vai purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा दुःखं प्रदत्वाहं द्रव्यमुद्गृह्य चोत्तमम् ।
गंतास्मि सुभृशं चाद्य कस्याहं सुत ईदृशः
tathā duḥkhaṃ pradatvāhaṃ dravyamudgṛhya cottamam |
gaṃtāsmi subhṛśaṃ cādya kasyāhaṃ suta īdṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैष मे पिता पुत्रः पूर्वमेव न कस्यचित् ।
पिशाचत्वं मया दत्तमस्यैवेति दुरात्मनः
na caiṣa me pitā putraḥ pūrvameva na kasyacit |
piśācatvaṃ mayā dattamasyaiveti durātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्त्वा प्रयात्येवं तं प्रहस्य पुनःपुनः ।
प्रयात्यनेन मार्गेण दुःखं दत्वा सुदारुणम्
evamuktvā prayātyevaṃ taṃ prahasya punaḥpunaḥ |
prayātyanena mārgeṇa duḥkhaṃ datvā sudāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं न्यासं समुद्धर्तुः पुत्राः कांत भवंति वै ।
संसारे दुःखबहुला दृश्यंते यत्रतत्र च
evaṃ nyāsaṃ samuddhartuḥ putrāḥ kāṃta bhavaṃti vai |
saṃsāre duḥkhabahulā dṛśyaṃte yatratatra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणसंबंधिनः पुत्रान्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः
ṛṇasaṃbaṃdhinaḥ putrānpravakṣyāmi tavāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.