Library·Padma Purāṇa·2·2.122
विष्णुरुवाच- कुंजलो धर्मपक्षी स इत्युक्त्वा तान्सुतान्प्रति । विरराम महाप्राज्ञः किंचिन्नोवाच तान्प्रति
viṣṇuruvāca- kuṃjalo dharmapakṣī sa ityuktvā tānsutānprati | virarāma mahāprājñaḥ kiṃcinnovāca tānprati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वटाधःस्थो द्विजश्रेष्ठस्तमुवाच महाशुकम् । को भवान्धर्मवक्ता हि पक्षिरूपेण वर्तते
vaṭādhaḥstho dvijaśreṣṭhastamuvāca mahāśukam | ko bhavāndharmavaktā hi pakṣirūpeṇa vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वा देवोऽथ गंधर्वः किं वा विद्याधरो भवान् । कस्य शापादिमां प्राप्तो योनिं कीरस्य पातकीम्
kiṃ vā devo'tha gaṃdharvaḥ kiṃ vā vidyādharo bhavān | kasya śāpādimāṃ prāpto yoniṃ kīrasya pātakīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मात्ते ईदृशं ज्ञानं वर्ततेऽतीद्रियं शुक । सुपुण्यस्य तु कस्यापि कस्य वै तपसः फलम्
kasmātte īdṛśaṃ jñānaṃ vartate'tīdriyaṃ śuka | supuṇyasya tu kasyāpi kasya vai tapasaḥ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वा च्छन्नेन रूपेण अनेनापि महामते । कस्त्वं सिद्धोऽसि देवो वा तन्मे कथय कारणम्
kiṃ vā cchannena rūpeṇa anenāpi mahāmate | kastvaṃ siddho'si devo vā tanme kathaya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंजल उवाच- भोः सिद्ध त्वामहं जाने कुलं ते गोत्रमुत्तमम् । विद्यां तपःप्रभावं च यस्माद्भ्रमसि मेदिनीम्
kuṃjala uvāca- bhoḥ siddha tvāmahaṃ jāne kulaṃ te gotramuttamam | vidyāṃ tapaḥprabhāvaṃ ca yasmādbhramasi medinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं विप्र प्रवक्ष्यामि स्वागतं तव सुव्रत । उपविश्यासने पुण्ये छायामाश्रयशीतलाम्
sarvaṃ vipra pravakṣyāmi svāgataṃ tava suvrata | upaviśyāsane puṇye chāyāmāśrayaśītalām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा तस्माज्जज्ञे प्रजापतिः । ब्राह्मणस्तु गुणैर्युक्तो भृगुर्ब्रह्मसमो द्विजः
avyaktaprabhavo brahmā tasmājjajñe prajāpatiḥ | brāhmaṇastu guṇairyukto bhṛgurbrahmasamo dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्गवो नाम तस्यासीत्सर्वधर्मार्थतत्ववित् । तस्यान्वये भवान्विप्र च्यवनः ख्यातिमान्भुवि
bhārgavo nāma tasyāsītsarvadharmārthatatvavit | tasyānvaye bhavānvipra cyavanaḥ khyātimānbhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं देवो न गंधर्वो नाहं विद्याधरः पुनः । योहं विप्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
nāhaṃ devo na gaṃdharvo nāhaṃ vidyādharaḥ punaḥ | yohaṃ vipra pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्यपस्य कुले जातः कश्चिद्ब्राह्मणसत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञः सर्वकर्मप्रकाशकः
kaśyapasya kule jātaḥ kaścidbrāhmaṇasattamaḥ | vedavedāṃgatattvajñaḥ sarvakarmaprakāśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधरेति विख्यातः कुलशीलगुणैर्युतः । राजमानः श्रिया विप्र आचारैस्तपसा तदा
vidyādhareti vikhyātaḥ kulaśīlaguṇairyutaḥ | rājamānaḥ śriyā vipra ācāraistapasā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबभूवुः सुतास्तस्य विद्याधरस्य ते त्रयः । वसुशर्मा नामशर्मा धर्मशर्मा च ते त्रयः
saṃbabhūvuḥ sutāstasya vidyādharasya te trayaḥ | vasuśarmā nāmaśarmā dharmaśarmā ca te trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषामहं धर्मशर्मा कनिष्ठो गुणवर्जितः । वसुशर्मा मम भ्राता वेदशास्त्रार्थकोविदः
teṣāmahaṃ dharmaśarmā kaniṣṭho guṇavarjitaḥ | vasuśarmā mama bhrātā vedaśāstrārthakovidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचारेण सुसंपन्नो विद्यादिसुगुणैः पुनः । नामशर्मा महाप्राज्ञस्तद्वच्चासीद्गुणाधिकः
ācāreṇa susaṃpanno vidyādisuguṇaiḥ punaḥ | nāmaśarmā mahāprājñastadvaccāsīdguṇādhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमेको महामूर्खः संजातः शृणु सत्तम । विद्यानामुत्तमं विप्र भावमर्थं शुभं कदा
ahameko mahāmūrkhaḥ saṃjātaḥ śṛṇu sattama | vidyānāmuttamaṃ vipra bhāvamarthaṃ śubhaṃ kadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शृणोमि न वै यामि गुरुगेहमनुत्तमम् । ततस्तु जनको मे तु मामेवं परिचिंतयेत्
na śṛṇomi na vai yāmi gurugehamanuttamam | tatastu janako me tu māmevaṃ pariciṃtayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मशर्मेति पुत्रस्य नामास्य तु निरर्थकम् । संजातः क्षितिमध्ये तु न विद्वान्मे गुणाकरः
dharmaśarmeti putrasya nāmāsya tu nirarthakam | saṃjātaḥ kṣitimadhye tu na vidvānme guṇākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिंत्य धर्मात्मा मामुवाच सुदुःखितः । व्रज पुत्र गुरोर्गेहं विद्यार्थं परिसाधय
iti saṃciṃtya dharmātmā māmuvāca suduḥkhitaḥ | vraja putra gurorgehaṃ vidyārthaṃ parisādhaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाकर्ण्य तत्तस्य पितुर्वाक्यं मयाशुभम् । नाहं तात गमिष्यामि गुरोर्गेहं सुदुःखदम्
evamākarṇya tattasya piturvākyaṃ mayāśubham | nāhaṃ tāta gamiṣyāmi gurorgehaṃ suduḥkhadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र वै ताडनं नित्यं भ्रूभंगादि च क्रोशनम् । अन्नं न दृश्यते तत्र कर्मणा शृणुसत्तम
yatra vai tāḍanaṃ nityaṃ bhrūbhaṃgādi ca krośanam | annaṃ na dṛśyate tatra karmaṇā śṛṇusattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवारात्रौ न निद्रास्ति नास्ति सुखस्य साधनम् । तस्माद्दुःखमयं तात न यास्ये गुरुमंदिरम्
divārātrau na nidrāsti nāsti sukhasya sādhanam | tasmādduḥkhamayaṃ tāta na yāsye gurumaṃdiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याकार्यं करिष्ये न क्रीडार्थमहमुत्सुकः । भोक्ष्ये स्वप्स्ये प्रसादात्ते करिष्ये क्रीडनं पितः
vidyākāryaṃ kariṣye na krīḍārthamahamutsukaḥ | bhokṣye svapsye prasādātte kariṣye krīḍanaṃ pitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
डिंभैः सार्द्धं सुखेनापि दिवारात्रमतंद्रितः । मामुवाच स धर्मात्मा मूढं ज्ञात्वा सुदुःखितः
ḍiṃbhaiḥ sārddhaṃ sukhenāpi divārātramataṃdritaḥ | māmuvāca sa dharmātmā mūḍhaṃ jñātvā suduḥkhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधर उवाच- मा पुत्र साहसं कार्षीर्विद्यार्थमुद्यमं कुरु । विद्यया प्राप्यते सौख्यं यशः कीर्तिस्तथातुला
vidyādhara uvāca- mā putra sāhasaṃ kārṣīrvidyārthamudyamaṃ kuru | vidyayā prāpyate saukhyaṃ yaśaḥ kīrtistathātulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं स्वर्गश्च मोक्षश्च तस्माद्विद्यां प्रसाधय । पूर्वं सुदुःखमूला तु पश्चाद्विद्या सुखप्रदा
jñānaṃ svargaśca mokṣaśca tasmādvidyāṃ prasādhaya | pūrvaṃ suduḥkhamūlā tu paścādvidyā sukhapradā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्साधय पुत्र त्वं विद्यां गुरुगृहं व्रज । पितुर्वाक्यमकुर्वाणो अहमेवं दिनदिने
tasmātsādhaya putra tvaṃ vidyāṃ gurugṛhaṃ vraja | piturvākyamakurvāṇo ahamevaṃ dinadine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रयत्र स्थितो नित्यमर्थहानिं करोम्यहम् । उपहासः कृतो लोकैर्ममविप्र प्रकुत्सनम्
yatrayatra sthito nityamarthahāniṃ karomyaham | upahāsaḥ kṛto lokairmamavipra prakutsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम लज्जा समुत्पन्ना जीवनाशकरी तदा । विद्यार्थमुद्यतो विप्र कं गुरुं प्रार्थयाम्यहम्
mama lajjā samutpannā jīvanāśakarī tadā | vidyārthamudyato vipra kaṃ guruṃ prārthayāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चिंतापरो जातो दुःखशोकसमाकुलः । कथं विद्यामहं जाने कथं विंदाम्यहं गुणान्
iti ciṃtāparo jāto duḥkhaśokasamākulaḥ | kathaṃ vidyāmahaṃ jāne kathaṃ viṃdāmyahaṃ guṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं मे जायते स्वर्गः कथं मोक्षं व्रजाम्यहम् । इत्येवं चिंतयन्विप्र वार्द्धक्यमगमं पुनः
kathaṃ me jāyate svargaḥ kathaṃ mokṣaṃ vrajāmyaham | ityevaṃ ciṃtayanvipra vārddhakyamagamaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतायतने दुःखी उपविष्टस्त्वहं कदा । मद्भाग्यैः प्रेरितः कश्चित्सिद्ध एकः समागतः
devatāyatane duḥkhī upaviṣṭastvahaṃ kadā | madbhāgyaiḥ preritaḥ kaścitsiddha ekaḥ samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निराश्रयो जिताहारः सदानंदस्तु निःस्पृहः । एकांतमास्थितो विप्र योगयुक्तो जितेंद्रियः
nirāśrayo jitāhāraḥ sadānaṃdastu niḥspṛhaḥ | ekāṃtamāsthito vipra yogayukto jiteṃdriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परब्रह्मणि संलीनो ज्ञानध्यानसमाधिमान् । तमहं संश्रितो विप्र ज्ञानरूपं महामतिम्
parabrahmaṇi saṃlīno jñānadhyānasamādhimān | tamahaṃ saṃśrito vipra jñānarūpaṃ mahāmatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं शुद्धेन भावेन भक्त्या नमितकंधरः । नमस्कृत्य महात्मानं पुरतस्तस्य संस्थितः
ahaṃ śuddhena bhāvena bhaktyā namitakaṃdharaḥ | namaskṛtya mahātmānaṃ puratastasya saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीनरूपो ह्यहं जातो मंदभाग्यस्तथा पुनः । तेनाहं पृच्छितो विप्र कस्माद्भवान्प्रशोचति
dīnarūpo hyahaṃ jāto maṃdabhāgyastathā punaḥ | tenāhaṃ pṛcchito vipra kasmādbhavānpraśocati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केनाभिप्रायभावेन दुःखमेव भुनक्ति वै । तेनेत्युक्तोस्मि विप्रेंद्र ज्ञानिना योगिना तदा
kenābhiprāyabhāvena duḥkhameva bhunakti vai | tenetyuktosmi vipreṃdra jñāninā yoginā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमूढेन मया तस्य पूर्ववृत्तांतमेव हि । तमेवं श्रावितं सर्वं सर्वज्ञत्वं कथं व्रजेत्
sumūḍhena mayā tasya pūrvavṛttāṃtameva hi | tamevaṃ śrāvitaṃ sarvaṃ sarvajñatvaṃ kathaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदर्थं महादुःखी भवान्मम गतिः सदा । स चोवाच महात्मा मे सर्वं ज्ञानस्य कारणम्
etadarthaṃ mahāduḥkhī bhavānmama gatiḥ sadā | sa covāca mahātmā me sarvaṃ jñānasya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.