Library·Padma Purāṇa·2·2.123
सिद्ध उवाच- श्रूयतामभिधास्यामि ज्ञानरूपं तवाग्रतः । ज्ञानस्य नास्ति वै देहो हस्तौ पादौ च चक्षुषी
siddha uvāca- śrūyatāmabhidhāsyāmi jñānarūpaṃ tavāgrataḥ | jñānasya nāsti vai deho hastau pādau ca cakṣuṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासाकर्णौ न ज्ञानस्य नास्ति चैवास्थिसंग्रहः । केन दृष्टं तु वै ज्ञानं कानि लिंगानि तस्य वै
nāsākarṇau na jñānasya nāsti caivāsthisaṃgrahaḥ | kena dṛṣṭaṃ tu vai jñānaṃ kāni liṃgāni tasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकारैर्वर्जितं नित्यं सर्वं वेत्ति स सर्ववित् । दिवाप्रकाशकः सूर्यो रात्रौ प्रकाशयेच्छशी
ākārairvarjitaṃ nityaṃ sarvaṃ vetti sa sarvavit | divāprakāśakaḥ sūryo rātrau prakāśayecchaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहं प्रकाशयेद्दीपो लोकमध्ये स्थिता अमी । तत्पदं केन वै धाम्ना दृश्यते शृणु सत्तम
gṛhaṃ prakāśayeddīpo lokamadhye sthitā amī | tatpadaṃ kena vai dhāmnā dṛśyate śṛṇu sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विंदंति हि मूढास्ते मोहिता विष्णुमायया । कायमध्ये स्थितं ज्ञानं ध्यानदीप्तमनौपमम्
na viṃdaṃti hi mūḍhāste mohitā viṣṇumāyayā | kāyamadhye sthitaṃ jñānaṃ dhyānadīptamanaupamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पदं तेन दृश्येत चंद्रसूर्यादिभिर्न च । हस्तपादौ विना ज्ञानमचक्षुः कर्णवर्जितम्
tatpadaṃ tena dṛśyeta caṃdrasūryādibhirna ca | hastapādau vinā jñānamacakṣuḥ karṇavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सर्वत्र गतिरस्ति सर्वं गृह्णाति पश्यति । सर्वमाघ्राति विप्रेंद्र शृणोत्येवं न संशयः
tasya sarvatra gatirasti sarvaṃ gṛhṇāti paśyati | sarvamāghrāti vipreṃdra śṛṇotyevaṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति ज्ञानसमो दीपः सर्वांधकारनाशने । स्वर्गे भूमौ च पाताले स्थाने स्थाने च दृश्यते
nāsti jñānasamo dīpaḥ sarvāṃdhakāranāśane | svarge bhūmau ca pātāle sthāne sthāne ca dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायमध्ये स्थितं ज्ञानं न विंदंति कुबुद्धयः । ज्ञानस्थानं प्रवक्ष्यामि यस्माज्ज्ञानं प्रजायते
kāyamadhye sthitaṃ jñānaṃ na viṃdaṃti kubuddhayaḥ | jñānasthānaṃ pravakṣyāmi yasmājjñānaṃ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणिनां हृदये नित्यं निहितं सर्वदा द्विज । कामादीन्सुमहाभोगान्महामोहादिकांस्तथा
prāṇināṃ hṛdaye nityaṃ nihitaṃ sarvadā dvija | kāmādīnsumahābhogānmahāmohādikāṃstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकवह्निना सर्वान्दिधक्षति सदैव यः । सर्वशांतिमयोभूत्वा इंद्रियार्थं प्रमर्द्दयेत्
vivekavahninā sarvāndidhakṣati sadaiva yaḥ | sarvaśāṃtimayobhūtvā iṃdriyārthaṃ pramarddayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु जायते ज्ञानं सर्वतत्त्वार्थदर्शकम् । तत्त्वमूलमिदं ज्ञानं निर्मलं सर्वदर्शकम्
tatastu jāyate jñānaṃ sarvatattvārthadarśakam | tattvamūlamidaṃ jñānaṃ nirmalaṃ sarvadarśakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्छांतिं कुरुष्व त्वं सर्वसौख्यप्रवर्द्धिनीम् । समः शत्रौ च मित्रे च यथात्मनि तथापरे
tasmācchāṃtiṃ kuruṣva tvaṃ sarvasaukhyapravarddhinīm | samaḥ śatrau ca mitre ca yathātmani tathāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भव स्वनियतो नित्यं जिताहारो जितेंद्रियः । मैत्रं नैव प्रकर्तव्यं वैरं दूरे परित्यजेत्
bhava svaniyato nityaṃ jitāhāro jiteṃdriyaḥ | maitraṃ naiva prakartavyaṃ vairaṃ dūre parityajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःसंगो निःस्पृहो भूत्वा एकांतस्थानमाश्रितः । सर्वप्रकाशको ज्ञानी सर्वदर्शी भविष्यसि
niḥsaṃgo niḥspṛho bhūtvā ekāṃtasthānamāśritaḥ | sarvaprakāśako jñānī sarvadarśī bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्थानस्थितो वत्स त्रैलोक्ये यद्भविष्यति । वृत्तांतं वेत्स्यसि त्वं तु मत्प्रसादान्न संशयः
ekasthānasthito vatsa trailokye yadbhaviṣyati | vṛttāṃtaṃ vetsyasi tvaṃ tu matprasādānna saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंजल उवाच- सिद्धेन तेन मे विप्र ज्ञानरूपं प्रकाशितम् । तस्य वाक्ये स्थितो नित्यं तद्भावेनापि भावितः
kuṃjala uvāca- siddhena tena me vipra jñānarūpaṃ prakāśitam | tasya vākye sthito nityaṃ tadbhāvenāpi bhāvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्ये वर्त्तते यद्यदेकस्थाने स्थितो ह्यहम् । तत्तदेव प्रजानामि प्रसादात्तस्य सद्गुरोः
trailokye varttate yadyadekasthāne sthito hyaham | tattadeva prajānāmi prasādāttasya sadguroḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतमेव हि । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्ब्रूहि द्विजसत्तम
etatte sarvamākhyātamātmavṛttāṃtameva hi | anyatkiṃ te pravakṣyāmi tadbrūhi dvijasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च्यवन उवाच- कीरयोनिं कथं प्राप्तो भवाञ्ज्ञानवतां वरः । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि सर्वसंदेहनाशनम्
cyavana uvāca- kīrayoniṃ kathaṃ prāpto bhavāñjñānavatāṃ varaḥ | tanme tvaṃ kāraṇaṃ brūhi sarvasaṃdehanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंजल उवाच- संसर्गाज्जायते पापं संसर्गात्पुण्यमेव हि । तस्माद्विवर्जयेच्छुद्धो भव्यं विरुद्धमेव च
kuṃjala uvāca- saṃsargājjāyate pāpaṃ saṃsargātpuṇyameva hi | tasmādvivarjayecchuddho bhavyaṃ viruddhameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुब्धकेनापि पापेन केनाप्येकः शुकः शिशुः । बंधयित्वा समानीतो विक्रयार्थं समुद्यतः
lubdhakenāpi pāpena kenāpyekaḥ śukaḥ śiśuḥ | baṃdhayitvā samānīto vikrayārthaṃ samudyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चाटुकांर सुरूपं तं पटुवाक्यं समीक्ष्य च । गृहीतो ब्राह्मणैकेन मम प्रीत्या समर्पितः
cāṭukāṃra surūpaṃ taṃ paṭuvākyaṃ samīkṣya ca | gṛhīto brāhmaṇaikena mama prītyā samarpitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानध्यानस्थितो नित्यमहमेव द्विजोत्तम । समे बालस्वभावेन कौतुकात्करसंस्थितः
jñānadhyānasthito nityamahameva dvijottama | same bālasvabhāvena kautukātkarasaṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कौतुकवाक्यैर्वा मुग्धोऽहं द्विजसत्तम । शुकस्य पुत्ररूपस्य नित्यं तत्परमानसः
tasya kautukavākyairvā mugdho'haṃ dvijasattama | śukasya putrarūpasya nityaṃ tatparamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मामेवं वदते सोपि ताततातेति आस्यताम् । स्नातुं गच्छ महाभाग देवमर्चय सांप्रतम्
māmevaṃ vadate sopi tātatāteti āsyatām | snātuṃ gaccha mahābhāga devamarcaya sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिचाटुकैर्वाक्यैर्मामेवं परिभाषयेत् । तस्यवाक्यविनोदेन विस्मृतं ज्ञानमुत्तमम्
ityādicāṭukairvākyairmāmevaṃ paribhāṣayet | tasyavākyavinodena vismṛtaṃ jñānamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पार्थं फलभोगार्थं गतोहं वनमेव च । नीतः शुको बिडालेन मम दुःखस्य हेतवे
puṣpārthaṃ phalabhogārthaṃ gatohaṃ vanameva ca | nītaḥ śuko biḍālena mama duḥkhasya hetave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम संसर्गिभिः सर्वैर्वयस्यैः साधुचारिभिः । बिडालेन हतः पक्षी तेनैव भक्षितो हि सः
mama saṃsargibhiḥ sarvairvayasyaiḥ sādhucāribhiḥ | biḍālena hataḥ pakṣī tenaiva bhakṣito hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा मृत्युं गतं विप्र शुकं तं चाटुकारकम् । महता दुःखभावेन असुखेनातिदुःखितः
śrutvā mṛtyuṃ gataṃ vipra śukaṃ taṃ cāṭukārakam | mahatā duḥkhabhāvena asukhenātiduḥkhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य दुःखेन मुग्धोस्मि तीव्रेणापि सुपीडितः । महता मोहजालेन बद्धोऽहं द्विजपुंगव
tasya duḥkhena mugdhosmi tīvreṇāpi supīḍitaḥ | mahatā mohajālena baddho'haṃ dvijapuṃgava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रालपं रामचंद्रेति शुकराजेति पंडित । श्लोकराजेति तं विप्र मोहाच्चलितमानसः
prālapaṃ rāmacaṃdreti śukarājeti paṃḍita | ślokarājeti taṃ vipra mohāccalitamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोऽहं दुःखसंतप्तः संजातः स्वेनकर्मणा । वियोगेनापि विप्रेंद्र शुकस्य शृणु सांप्रतम्
tato'haṃ duḥkhasaṃtaptaḥ saṃjātaḥ svenakarmaṇā | viyogenāpi vipreṃdra śukasya śṛṇu sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्मृतं तन्मया ज्ञानं सिद्धेनापि प्रकाशितम् । संस्मरञ्छोकसंतप्तस्तं शुकं चाटुकारकम्
vismṛtaṃ tanmayā jñānaṃ siddhenāpi prakāśitam | saṃsmarañchokasaṃtaptastaṃ śukaṃ cāṭukārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सवत्सेति नित्यं वै प्रलपञ्छृणु भार्गव । गद्यपद्यमयैर्वाक्यैः संस्कृताक्षरसंयुतैः
vatsavatseti nityaṃ vai pralapañchṛṇu bhārgava | gadyapadyamayairvākyaiḥ saṃskṛtākṣarasaṃyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वां विना कश्च मां वत्स बोधयिष्यति सांप्रतम् । कथाभिस्तु विचित्राभिः पक्षिराजप्रसाद्य माम्
tvāṃ vinā kaśca māṃ vatsa bodhayiṣyati sāṃpratam | kathābhistu vicitrābhiḥ pakṣirājaprasādya mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन्सुनिर्जनोद्याने विहाय क्व गतो भवान् । केन दोषेण लिप्तोस्मि तन्मे कथय सांप्रतम्
asminsunirjanodyāne vihāya kva gato bhavān | kena doṣeṇa liptosmi tanme kathaya sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधैरहं वाक्यैः करुणैस्तैस्तु मोहितः । एवमादि प्रलप्याहं शोकेनापि सुपीडितः
evaṃvidhairahaṃ vākyaiḥ karuṇaistaistu mohitaḥ | evamādi pralapyāhaṃ śokenāpi supīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतोहं तेन मोहेन तद्भावेनापि मोहितः । मरणे यादृशो भावो मतिश्चासीच्च यादृशी
mṛtohaṃ tena mohena tadbhāvenāpi mohitaḥ | maraṇe yādṛśo bhāvo matiścāsīcca yādṛśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशेनापि भावेन जातोऽहं द्विजसत्तम । गर्भवासो मया प्राप्तो ज्ञानस्मृतिविधायकः
tādṛśenāpi bhāvena jāto'haṃ dvijasattama | garbhavāso mayā prāpto jñānasmṛtividhāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृतं पूर्वकृतं कर्म स्वयमेव विचेष्टितम् । मया पापेन मूढेन किं कृतं ह्यकृतात्मना
smṛtaṃ pūrvakṛtaṃ karma svayameva viceṣṭitam | mayā pāpena mūḍhena kiṃ kṛtaṃ hyakṛtātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भयोगसमारूढः पुनस्तं चिंतयाम्यहम् । तेन मे निर्मलं ज्ञानं जातं वै सर्वदर्शकम्
garbhayogasamārūḍhaḥ punastaṃ ciṃtayāmyaham | tena me nirmalaṃ jñānaṃ jātaṃ vai sarvadarśakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरोस्तस्य प्रसादाच्च प्राप्तं वै ज्ञानमुत्तमम् । तस्यवाक्योदकैः स्वच्छैः कायस्य मलमेव च
gurostasya prasādācca prāptaṃ vai jñānamuttamam | tasyavākyodakaiḥ svacchaiḥ kāyasya malameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सबाह्याभ्यंतरं विप्र क्षालितं निर्मलं कृतम् । तिर्यक्त्वं च मया प्राप्तं शुकजातिसमुद्भवम्
sabāhyābhyaṃtaraṃ vipra kṣālitaṃ nirmalaṃ kṛtam | tiryaktvaṃ ca mayā prāptaṃ śukajātisamudbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकस्य ध्यानभावेन मरणे समुपस्थिते । तस्मिन्काले मृतो विप्र तद्भावेनापि भावितः
śukasya dhyānabhāvena maraṇe samupasthite | tasminkāle mṛto vipra tadbhāvenāpi bhāvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशोऽस्मि पुनर्जातः शुकरूपो महीतले । मरणे यादृशो भावः प्राणिनां परिजायते
tādṛśo'smi punarjātaḥ śukarūpo mahītale | maraṇe yādṛśo bhāvaḥ prāṇināṃ parijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशाः स्युस्तु सत्वास्ते तद्रूपास्तत्परायणाः । तद्गुणास्तत्स्वरूपास्ते भावभूता भवंति हि
tādṛśāḥ syustu satvāste tadrūpāstatparāyaṇāḥ | tadguṇāstatsvarūpāste bhāvabhūtā bhavaṃti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्यकालस्य विप्रेंद्र भावेनापि न संशयः । अतुलं प्राप्तवाञ्ज्ञानमहमत्र महामते
mṛtyakālasya vipreṃdra bhāvenāpi na saṃśayaḥ | atulaṃ prāptavāñjñānamahamatra mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन सर्वं विपश्यामि यद्भूतं यद्भविष्यति । वर्तमानं महाप्राज्ञ ज्ञानेनापि महामते
tena sarvaṃ vipaśyāmi yadbhūtaṃ yadbhaviṣyati | vartamānaṃ mahāprājña jñānenāpi mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं विदाम्यहं ह्यत्र संस्थितोपि न संशयः । तारणाय मनुष्याणां संसारे परिवर्तताम्
sarvaṃ vidāmyahaṃ hyatra saṃsthitopi na saṃśayaḥ | tāraṇāya manuṣyāṇāṃ saṃsāre parivartatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति तीर्थं गुरुसमं बंधच्छेदकरं द्विज । एतत्ते सर्वमाख्यातं शृणु भार्गवनंदन
nāsti tīrthaṃ gurusamaṃ baṃdhacchedakaraṃ dvija | etatte sarvamākhyātaṃ śṛṇu bhārgavanaṃdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्त्वया पृच्छितं विप्र तत्ते सर्वं प्रकाशितम् । स्थलजाच्चोदकात्सर्वं बाह्यं मलं प्रणश्यति
yattvayā pṛcchitaṃ vipra tatte sarvaṃ prakāśitam | sthalajāccodakātsarvaṃ bāhyaṃ malaṃ praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मांतरकृतान्पापान्गुरुतीर्थं प्रणाशयेत् । संसारतारणायैव जंगमं तीर्थमुत्तमम्
janmāṃtarakṛtānpāpāngurutīrthaṃ praṇāśayet | saṃsāratāraṇāyaiva jaṃgamaṃ tīrthamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुरुवाच- शुक एवं महाप्राज्ञश्च्यवनाय महात्मने । तत्त्वं प्रकाशयित्वा तु विरराम नृपोत्तम
viṣṇuruvāca- śuka evaṃ mahāprājñaścyavanāya mahātmane | tattvaṃ prakāśayitvā tu virarāma nṛpottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्ते सर्वमाख्यातं जंगमं तीर्थमुत्तमम् । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्त्तते
etatte sarvamākhyātaṃ jaṃgamaṃ tīrthamuttamam | varaṃ varaya bhadraṃ te yatte manasi varttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेन उवाच- नाहं राज्यस्य कामार्थी नान्यत्किंचित्प्रकामये । सदेहो गंतुमिच्छामि तव कायं जनार्दन
vena uvāca- nāhaṃ rājyasya kāmārthī nānyatkiṃcitprakāmaye | sadeho gaṃtumicchāmi tava kāyaṃ janārdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वरमहं मन्ये यदि दातुमिहेच्छसि । विष्णुरुवाच- यज त्वमश्वमेधेन राजसूयेन भूपते
evaṃ varamahaṃ manye yadi dātumihecchasi | viṣṇuruvāca- yaja tvamaśvamedhena rājasūyena bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गो भू स्वर्णाम्बुधान्यानां कुरु दानं महामते । दानान्नश्यति वै पापं ब्रह्मवध्यादिघोरकम्
go bhū svarṇāmbudhānyānāṃ kuru dānaṃ mahāmate | dānānnaśyati vai pāpaṃ brahmavadhyādighorakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्वर्गस्तु दानेन सिद्ध्यत्येव न संशयः । तस्माद्दानं प्रकर्तव्यं मामुद्दिश्य च भूपते
caturvargastu dānena siddhyatyeva na saṃśayaḥ | tasmāddānaṃ prakartavyaṃ māmuddiśya ca bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादृशेनापि भावेन मामुद्दिश्य ददाति यः । तादृशं तस्य वै भावं सत्यमेवं करोम्यहम्
yādṛśenāpi bhāvena māmuddiśya dadāti yaḥ | tādṛśaṃ tasya vai bhāvaṃ satyamevaṃ karomyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषीणां दर्शनात्स्पर्शाद्भ्रष्टस्ते पापसंचयः । आगमिष्यसि यज्ञांते मम देहं न संशयः
ṛṣīṇāṃ darśanātsparśādbhraṣṭaste pāpasaṃcayaḥ | āgamiṣyasi yajñāṃte mama dehaṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाभाष्य तं वेनमंतर्द्धानं गतो हरिः
evamābhāṣya taṃ venamaṃtarddhānaṃ gato hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्यसंपूर्तिवर्णने। च्यवनचरित्रसमाप्तौ च त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne gurutīrthamāhātmyasaṃpūrtivarṇane| cyavanacaritrasamāptau ca trayoviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.