सप्तत्रिंशोऽध्यायः 2.37
ऋषय ऊचुः-
एवं वेनस्य चैवासीत्सृष्टिरेव महात्मनः ।
धर्माचारं परित्यज्य कथं पापमतिर्भवेत्
saptatriṃśo'dhyāyaḥ 2.37
ṛṣaya ūcuḥ-
evaṃ venasya caivāsītsṛṣṭireva mahātmanaḥ |
dharmācāraṃ parityajya kathaṃ pāpamatirbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच-
ज्ञानविज्ञानसंपन्ना मुनयस्तत्त्ववेदिनः ।
शुभाशुभं वदंत्येवं तन्न स्यादिह चान्यथा
sūta uvāca-
jñānavijñānasaṃpannā munayastattvavedinaḥ |
śubhāśubhaṃ vadaṃtyevaṃ tanna syādiha cānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्यमानेन तेनापि सुशंखेन महात्मना ।
दत्तः शापः कथं विप्रा न यथावच्च जायते
tapyamānena tenāpi suśaṃkhena mahātmanā |
dattaḥ śāpaḥ kathaṃ viprā na yathāvacca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेनस्य पातकाचारं सर्वमेव वदाम्यहम् ।
तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे प्रजापाले महात्मनि
venasya pātakācāraṃ sarvameva vadāmyaham |
tasmiñchāsati dharmajñe prajāpāle mahātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषः कश्चिदायातश्छद्म लिंगधरस्तदा ।
नग्नरूपो महाकायः शिरोमुंडो महाप्रभः
puruṣaḥ kaścidāyātaśchadma liṃgadharastadā |
nagnarūpo mahākāyaḥ śiromuṃḍo mahāprabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्जनीं शिखिपत्राणां कक्षायां स हि धारयन् ।
गृहीतं पानपात्रं तु नालिकेरमयं करे
mārjanīṃ śikhipatrāṇāṃ kakṣāyāṃ sa hi dhārayan |
gṛhītaṃ pānapātraṃ tu nālikeramayaṃ kare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पठमानो ह्यसच्छास्त्रं वेदधर्मविदूषकम् ।
यत्र वेनो महाराजस्तत्रायातस्त्वरान्वितः
paṭhamāno hyasacchāstraṃ vedadharmavidūṣakam |
yatra veno mahārājastatrāyātastvarānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभायां तस्य वेनस्य प्रविवेश स पापवान् ।
तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं वेनः प्रश्नं तदाकरोत्
sabhāyāṃ tasya venasya praviveśa sa pāpavān |
taṃ dṛṣṭvā samanuprāptaṃ venaḥ praśnaṃ tadākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवान्को हि समायात ईदृग्रूपधरो मम ।
सभायां वर्तमानस्य पुरः कस्मात्समागतः
bhavānko hi samāyāta īdṛgrūpadharo mama |
sabhāyāṃ vartamānasya puraḥ kasmātsamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को वेषः किं नु ते नाम को धर्मः कर्म ते वद ।
को वेदस्ते क आचारः किं तपः का प्रभावना
ko veṣaḥ kiṃ nu te nāma ko dharmaḥ karma te vada |
ko vedaste ka ācāraḥ kiṃ tapaḥ kā prabhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ज्ञानं कः प्रभावस्ते किं सत्यं धर्मलक्षणम् ।
तत्त्वं सर्वं समाचक्ष्व ममाग्रे सत्यमेव च
kiṃ jñānaṃ kaḥ prabhāvaste kiṃ satyaṃ dharmalakṣaṇam |
tattvaṃ sarvaṃ samācakṣva mamāgre satyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा वेनस्य तद्वाक्यं पापो वाक्यमुदाहरत् ।
पातक उवाच-
करोष्येवं वृथा राज्यं महामूढो न संशयः
śrutvā venasya tadvākyaṃ pāpo vākyamudāharat |
pātaka uvāca-
karoṣyevaṃ vṛthā rājyaṃ mahāmūḍho na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं धर्मस्य सर्वस्वमहं पूज्यतमोसुरैः ।
अहं ज्ञानमहं सत्यमहं धाता सनातनः
ahaṃ dharmasya sarvasvamahaṃ pūjyatamosuraiḥ |
ahaṃ jñānamahaṃ satyamahaṃ dhātā sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं धर्मं अहं मोक्षः सर्वदेवमयो ह्यहम् ।
ब्रह्मदेहात्समुद्भूतः सत्यसंधोऽस्मि नान्यथा
ahaṃ dharmaṃ ahaṃ mokṣaḥ sarvadevamayo hyaham |
brahmadehātsamudbhūtaḥ satyasaṃdho'smi nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिनरूपं विजानीहि सत्यधर्मकलेवरम् ।
मामेव हि प्रधावंति योगिनो ज्ञानतत्पराः
jinarūpaṃ vijānīhi satyadharmakalevaram |
māmeva hi pradhāvaṃti yogino jñānatatparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेन उवाच-
तवैव कीदृशं कर्म किं ते दर्शनमेव च ।
किमाचारो वदस्वैहि इत्युक्तं तेन भूभुजा
vena uvāca-
tavaiva kīdṛśaṃ karma kiṃ te darśanameva ca |
kimācāro vadasvaihi ityuktaṃ tena bhūbhujā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातक उवाच-
अर्हंतो देवता यत्र निर्ग्रंथो दृश्यते गुरुः ।
दया चैव परो धर्मस्तत्र मोक्षः प्रदृश्यते
pātaka uvāca-
arhaṃto devatā yatra nirgraṃtho dṛśyate guruḥ |
dayā caiva paro dharmastatra mokṣaḥ pradṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनेस्मिन्न संदेह आचारान्प्रवदाम्यहम् ।
यजनं याजनं नास्ति वेदाध्ययनमेव च
darśanesminna saṃdeha ācārānpravadāmyaham |
yajanaṃ yājanaṃ nāsti vedādhyayanameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति संध्या तपो दानं स्वधास्वाहाविवर्जितम् ।
हव्यकव्यादिकं नास्ति नैव यज्ञादिका क्रिया
nāsti saṃdhyā tapo dānaṃ svadhāsvāhāvivarjitam |
havyakavyādikaṃ nāsti naiva yajñādikā kriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄणां तर्पणं नास्ति नातिथिर्वैश्वदेविकम् ।
क्षपणस्य वरा पूजा अर्हतो ध्यानमुत्तमम्
pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ nāsti nātithirvaiśvadevikam |
kṣapaṇasya varā pūjā arhato dhyānamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं धर्मसमाचारो जैनमार्गे प्रदृश्यते ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं निजधर्मस्यलक्षणम्
ayaṃ dharmasamācāro jainamārge pradṛśyate |
etatte sarvamākhyātaṃ nijadharmasyalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेन उवाच-
वेदप्रोक्तो यथा धर्मो यत्र यज्ञादिकाः क्रियाः ।
पितॄणां तर्पणं श्राद्धं वैश्वदेवं न दृश्यते
vena uvāca-
vedaprokto yathā dharmo yatra yajñādikāḥ kriyāḥ |
pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ śrāddhaṃ vaiśvadevaṃ na dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दानं तप एवास्ति क्वास्ते धर्मस्य लक्षणम् ।
वद सत्यं ममाग्रे तु दयाधर्मं च कीदृशम्
na dānaṃ tapa evāsti kvāste dharmasya lakṣaṇam |
vada satyaṃ mamāgre tu dayādharmaṃ ca kīdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातक उवाच-
पंचतत्त्वप्रवृद्धोयं प्राणिनां काय एव च ।
आत्मा वायुस्वरूपोयं तेषां नास्ति प्रसंगता
pātaka uvāca-
paṃcatattvapravṛddhoyaṃ prāṇināṃ kāya eva ca |
ātmā vāyusvarūpoyaṃ teṣāṃ nāsti prasaṃgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा जलेषु भूतानामपिसंगमवेहि तत् ।
जायते बुद्बुदाकारं तद्वद्भूतसमागमः
yathā jaleṣu bhūtānāmapisaṃgamavehi tat |
jāyate budbudākāraṃ tadvadbhūtasamāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथ्वीभावो रजःस्थस्तु चापस्तत्रैव संस्थिताः ।
ज्योतिस्तत्र प्रदृश्येत सुवायुर्वर्तते त्रिषु
pṛthvībhāvo rajaḥsthastu cāpastatraiva saṃsthitāḥ |
jyotistatra pradṛśyeta suvāyurvartate triṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशमावृणोत्पश्चाद्बुद्बुदत्वं प्रजायते ।
अप्सुमध्ये प्रभात्येव सुतेजो वर्तुलं वरम्
ākāśamāvṛṇotpaścādbudbudatvaṃ prajāyate |
apsumadhye prabhātyeva sutejo vartulaṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणमात्रं प्रदृश्येत क्षणान्नैव च दृश्यते ।
तद्वद्भूतसमायोगः सर्वत्र परिदृश्यते
kṣaṇamātraṃ pradṛśyeta kṣaṇānnaiva ca dṛśyate |
tadvadbhūtasamāyogaḥ sarvatra paridṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंतकाले प्रयात्यात्मा पंच पंचसु यांति ते ।
मोहमुग्धास्ततो मर्त्या वर्तंते च परस्परम्
aṃtakāle prayātyātmā paṃca paṃcasu yāṃti te |
mohamugdhāstato martyā vartaṃte ca parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धं कुर्वंति मोहेन क्षयाहे पितृतर्पणम् ।
क्वास्ते मृतः समश्नाति कीदृशोऽसौ नृपोत्तम
śrāddhaṃ kurvaṃti mohena kṣayāhe pitṛtarpaṇam |
kvāste mṛtaḥ samaśnāti kīdṛśo'sau nṛpottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ज्ञानं कीदृशं कायं केन दृष्टं वदस्व नः ।
मिष्टान्नं भोजयित्वा च तृप्ता यांति च ब्राह्मणाः
kiṃ jñānaṃ kīdṛśaṃ kāyaṃ kena dṛṣṭaṃ vadasva naḥ |
miṣṭānnaṃ bhojayitvā ca tṛptā yāṃti ca brāhmaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य श्राद्धं प्रदीयेत सा तु श्रद्धा निरर्थिका ।
अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि वेदानां कर्म दारुणम्
kasya śrāddhaṃ pradīyeta sā tu śraddhā nirarthikā |
anyadevaṃ pravakṣyāmi vedānāṃ karma dāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदातिथिर्गृहे याति महोक्षं पचते द्विजः ।
अजं वा राजराजेंद्र अतिथिं परिभोजयेत्
yadātithirgṛhe yāti mahokṣaṃ pacate dvijaḥ |
ajaṃ vā rājarājeṃdra atithiṃ paribhojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वमेधमखे अश्वं गोमेधे वृषमेव च ।
नरमेधे नरं राजन्वाजपेये तथा ह्यजान्
aśvamedhamakhe aśvaṃ gomedhe vṛṣameva ca |
naramedhe naraṃ rājanvājapeye tathā hyajān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजसूये महाराज प्राणिनां घातनं बहु ।
पुंडरीके गजं हन्याद्गजमेधेऽथ कुंजरम्
rājasūye mahārāja prāṇināṃ ghātanaṃ bahu |
puṃḍarīke gajaṃ hanyādgajamedhe'tha kuṃjaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौत्रामण्यां पशुं मेध्यं मेषमेव प्रदृश्यते ।
नानारूपेषु सर्वेषु श्रूयतां नृपनंदन
sautrāmaṇyāṃ paśuṃ medhyaṃ meṣameva pradṛśyate |
nānārūpeṣu sarveṣu śrūyatāṃ nṛpanaṃdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाजातिविशेषाणां पशूनां घातनं स्मृतम् ।
यच्चापि दीयते दानं किं तद्दानस्य लक्षणम्
nānājātiviśeṣāṇāṃ paśūnāṃ ghātanaṃ smṛtam |
yaccāpi dīyate dānaṃ kiṃ taddānasya lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयं तदन्नमुच्छिष्टं क्रियते भूरिभोजनम् ।
अत्यंतदोषहीनांस्तान्हिंसंति यन्महामखे
jñeyaṃ tadannamucchiṣṭaṃ kriyate bhūribhojanam |
atyaṃtadoṣahīnāṃstānhiṃsaṃti yanmahāmakhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र किं दृश्यते धर्मः किं फलं तत्र भूपते ।
पशूनां मारणं यत्र निर्दिष्टं वेदपंडितैः
tatra kiṃ dṛśyate dharmaḥ kiṃ phalaṃ tatra bhūpate |
paśūnāṃ māraṇaṃ yatra nirdiṣṭaṃ vedapaṃḍitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्विनष्टधर्मं च न पुण्यं मोक्षदायकम् ।
दयां विना हि यो धर्मः स धर्मो विफलायते
tasmādvinaṣṭadharmaṃ ca na puṇyaṃ mokṣadāyakam |
dayāṃ vinā hi yo dharmaḥ sa dharmo viphalāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवानां पालनं यत्र तत्र धर्मो न संशयः ।
स्वाहाकारः स्वधाकारस्तपः सत्यं नृपोत्तम
jīvānāṃ pālanaṃ yatra tatra dharmo na saṃśayaḥ |
svāhākāraḥ svadhākārastapaḥ satyaṃ nṛpottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दयाहीनं चापलं स्यान्नास्ति धर्मस्तु तत्र हि ।
एते वेदा न वेदाः स्युर्दया यत्र न विद्यते
dayāhīnaṃ cāpalaṃ syānnāsti dharmastu tatra hi |
ete vedā na vedāḥ syurdayā yatra na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दयादानपरो नित्यं जीवमेव प्ररक्षयेत् ।
चांडालोऽप्यथ शूद्रो वा स वै ब्राह्मण उच्यते
dayādānaparo nityaṃ jīvameva prarakṣayet |
cāṃḍālo'pyatha śūdro vā sa vai brāhmaṇa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणो निर्दयो यो वै पशुघातपरायणः ।
स वै सुनिर्दयः पापी कठिनः क्रूरचेतनः
brāhmaṇo nirdayo yo vai paśughātaparāyaṇaḥ |
sa vai sunirdayaḥ pāpī kaṭhinaḥ krūracetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वंचकैः कथितो वेदो यो वेदो ज्ञानवर्जितः ।
यत्र ज्ञानं भवेन्नित्यं तत्र वेदः प्रतिष्ठति
vaṃcakaiḥ kathito vedo yo vedo jñānavarjitaḥ |
yatra jñānaṃ bhavennityaṃ tatra vedaḥ pratiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दयाहीनेषु वेदेषु विप्रेषु च महामते ।
नास्ति सत्यं क्रिया तत्र वेदविप्रेषु वै तदा
dayāhīneṣu vedeṣu vipreṣu ca mahāmate |
nāsti satyaṃ kriyā tatra vedavipreṣu vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदा न वेदा राजेंद्र ब्राह्मणाः सत्यवर्जिताः ।
दानस्यापि फलं नास्ति तस्माद्दानं न दीयते
vedā na vedā rājeṃdra brāhmaṇāḥ satyavarjitāḥ |
dānasyāpi phalaṃ nāsti tasmāddānaṃ na dīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा श्राद्धस्य वै चिह्नं तथा दानस्य लक्षणम् ।
जिनस्यापि च यद्धर्मं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
yathā śrāddhasya vai cihnaṃ tathā dānasya lakṣaṇam |
jinasyāpi ca yaddharmaṃ bhuktimuktipradāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवाग्रेऽहं प्रवक्ष्यामि बहुपुण्यप्रदायकम् ।
आदौ दया प्रकर्तव्या शांतभूतेन चेतसा
tavāgre'haṃ pravakṣyāmi bahupuṇyapradāyakam |
ādau dayā prakartavyā śāṃtabhūtena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आराधयेद्धृदा देवं जिनं येन चराचरम् ।
मनसा शुद्धभावेन जिनमेकं प्रपूजयेत्
ārādhayeddhṛdā devaṃ jinaṃ yena carācaram |
manasā śuddhabhāvena jinamekaṃ prapūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्कारः प्रकर्तव्यस्तस्य देवस्य नान्यथा ।
मातापित्रोस्तु वै पादौ कदा नैव प्रवंदयेत्
namaskāraḥ prakartavyastasya devasya nānyathā |
mātāpitrostu vai pādau kadā naiva pravaṃdayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येषामपि का वार्ता श्रूयतां राजसत्तम ।
वेन उवाच-
एते विप्राश्च आचार्या गंगाद्याः सरितस्तथा
anyeṣāmapi kā vārtā śrūyatāṃ rājasattama |
vena uvāca-
ete viprāśca ācāryā gaṃgādyāḥ saritastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदंति पुण्यतीर्थानि बहुपुण्यप्रदानि च ।
तत्किं वदस्व सत्यं मे यदि धर्ममिहेच्छसि
vadaṃti puṇyatīrthāni bahupuṇyapradāni ca |
tatkiṃ vadasva satyaṃ me yadi dharmamihecchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातक उवाच-
आकाशाद्वै महाराज मेघा वर्षंति वै जलम् ।
भूमौ हि पर्वतेष्वेवं सर्वत्र पतिते जलम्
pātaka uvāca-
ākāśādvai mahārāja meghā varṣaṃti vai jalam |
bhūmau hi parvateṣvevaṃ sarvatra patite jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स आप्लाव्य ततस्तिष्ठेद्दयां सर्वत्र भावयेत् ।
नद्यः पापप्रवाहास्तु तासु तीर्थं श्रुतं कथम्
sa āplāvya tatastiṣṭheddayāṃ sarvatra bhāvayet |
nadyaḥ pāpapravāhāstu tāsu tīrthaṃ śrutaṃ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलाशया महाराज तडागाः सागरास्तथा ।
पृथिव्याधारकाश्चैव गिरयो अश्मराशयः
jalāśayā mahārāja taḍāgāḥ sāgarāstathā |
pṛthivyādhārakāścaiva girayo aśmarāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्त्येतेषु च वै तीर्थं जलैर्जलदमुत्तमम् ।
स्नाने यदा महत्पुण्यं कस्मान्मत्स्येषु वै नहि
nāstyeteṣu ca vai tīrthaṃ jalairjaladamuttamam |
snāne yadā mahatpuṇyaṃ kasmānmatsyeṣu vai nahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टा स्नानेन वै सिद्धिर्मीनाः शुद्ध्यंति नान्यथा ।
यत्र जिनस्तत्र तीर्थं तत्र धर्मः सनातनः
dṛṣṭā snānena vai siddhirmīnāḥ śuddhyaṃti nānyathā |
yatra jinastatra tīrthaṃ tatra dharmaḥ sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपोदानादिकं सर्वं पुण्यं तत्र प्रतिष्ठितम्
tapodānādikaṃ sarvaṃ puṇyaṃ tatra pratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको जिनः सर्वमयो नृपेंद्र नास्त्येव धर्मं परमं हि तीर्थम् ।
अयं तु लाभः परमस्तु तस्माद्ध्य्यास्व नित्यं सुसुखो भविष्यसि
eko jinaḥ sarvamayo nṛpeṃdra nāstyeva dharmaṃ paramaṃ hi tīrtham |
ayaṃ tu lābhaḥ paramastu tasmāddhyyāsva nityaṃ susukho bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिंद्य धर्मं सकलं सवेदं दानं सपुण्यं परयज्ञरूपम् ।
पापस्वभावैर्बहुबोधितो नृपस्त्वंगस्य पुत्रो भुवि तेन पापिना
viniṃdya dharmaṃ sakalaṃ savedaṃ dānaṃ sapuṇyaṃ parayajñarūpam |
pāpasvabhāvairbahubodhito nṛpastvaṃgasya putro bhuvi tena pāpinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.