सुकलोवाच-
सुदेवा चारुसर्वांगी तामुवाचाथ सूकरीम् ।
पशुयोनिं गता त्वं हि कथं वदसि संस्कृतम्
sukalovāca-
sudevā cārusarvāṃgī tāmuvācātha sūkarīm |
paśuyoniṃ gatā tvaṃ hi kathaṃ vadasi saṃskṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधं महाज्ञानं कस्माद्भूतं वदस्व मे ।
कथं जानासि वै भर्तुश्चरित्रमात्मनः शुभे
evaṃvidhaṃ mahājñānaṃ kasmādbhūtaṃ vadasva me |
kathaṃ jānāsi vai bhartuścaritramātmanaḥ śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूकर्युवाच-
पशोर्भावेन मोहेन मुष्टाहं वरवर्णिनि ।
निहता खड्गबाणैश्च पतिता रणमूर्धनि
śūkaryuvāca-
paśorbhāvena mohena muṣṭāhaṃ varavarṇini |
nihatā khaḍgabāṇaiśca patitā raṇamūrdhani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्च्छयाभिपरिक्लिन्ना ज्ञानहीना वरानने ।
त्वयाभिषिक्ता येनाहं पुण्यहस्तेन सुंदरि
mūrcchayābhipariklinnā jñānahīnā varānane |
tvayābhiṣiktā yenāhaṃ puṇyahastena suṃdari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्योदकेन शीतेन तव हस्तगतेन वै ।
अभिषिक्ते हि मे काये मोहो नष्टो विहाय माम्
puṇyodakena śītena tava hastagatena vai |
abhiṣikte hi me kāye moho naṣṭo vihāya mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा विनाशं तेजोभिरंधकारः प्रयाति सः ।
तथा तवाभिषेकेण मम पापं गतं शुभे
yathā vināśaṃ tejobhiraṃdhakāraḥ prayāti saḥ |
tathā tavābhiṣekeṇa mama pāpaṃ gataṃ śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादात्तव चार्वंगि लब्धं ज्ञानं पुरातनम् ।
पुण्यां गतिं प्रयास्यामि इति ज्ञातं मया शुभे
prasādāttava cārvaṃgi labdhaṃ jñānaṃ purātanam |
puṇyāṃ gatiṃ prayāsyāmi iti jñātaṃ mayā śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयतामभिधास्यामि पूर्वं वृत्तांतमात्मनः ।
यत्कृतं तु मया भद्रे पापया दुष्कृतं बहु
śrūyatāmabhidhāsyāmi pūrvaṃ vṛttāṃtamātmanaḥ |
yatkṛtaṃ tu mayā bhadre pāpayā duṣkṛtaṃ bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिंगाख्ये महादेशे श्रीपुरंनाम पत्तनम् ।
सर्वसिद्धिसमाकीर्णं चतुर्वर्णनिषेवितम्
kaliṃgākhye mahādeśe śrīpuraṃnāma pattanam |
sarvasiddhisamākīrṇaṃ caturvarṇaniṣevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसति स्म द्विजः कोपि वसुदत्त इति श्रुतः ।
ब्रह्माचारपरोनित्यं सत्यधर्मपरायणः
vasati sma dvijaḥ kopi vasudatta iti śrutaḥ |
brahmācāraparonityaṃ satyadharmaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदवेत्ता ज्ञानवेत्ता शुचिमान्गुणवान्धनी ।
धनधान्यसमाकीर्णः पुत्रपौत्रैरलंकृतः
vedavettā jñānavettā śucimānguṇavāndhanī |
dhanadhānyasamākīrṇaḥ putrapautrairalaṃkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याहं तनया भद्रे सोदरैः स्वजनबांधवैः ।
अलंकारैस्तु शृंगारैर्भूषितास्मि वरानने
tasyāhaṃ tanayā bhadre sodaraiḥ svajanabāṃdhavaiḥ |
alaṃkāraistu śṛṃgārairbhūṣitāsmi varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदेवानाम मे तातश्चकार स महामतिः ।
तस्याहं दयिता नित्यं पितुश्चापि महामते
sudevānāma me tātaścakāra sa mahāmatiḥ |
tasyāhaṃ dayitā nityaṃ pituścāpi mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपेणाप्रतिमा जाता संसारे नास्ति तादृशी ।
रूपयौवनगर्वेण मत्ताहं चारुहासिनी
rūpeṇāpratimā jātā saṃsāre nāsti tādṛśī |
rūpayauvanagarveṇa mattāhaṃ cāruhāsinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं कन्या सुरूपा वै सर्वालंकारशोभिता ।
मां च दृष्ट्वा ततो लोकाः सर्वे स्वजनवर्गकाः
ahaṃ kanyā surūpā vai sarvālaṃkāraśobhitā |
māṃ ca dṛṣṭvā tato lokāḥ sarve svajanavargakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मामेवं याचमानास्ते विवाहार्थे वरानने ।
याचिताहं द्विजैः सर्वैर्न ददाति पिता मम
māmevaṃ yācamānāste vivāhārthe varānane |
yācitāhaṃ dvijaiḥ sarvairna dadāti pitā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहाच्चैव महाभागे मुमोह स महामतिः ।
न दत्ताहं तदा तेन पित्रा चैव महात्मना
snehāccaiva mahābhāge mumoha sa mahāmatiḥ |
na dattāhaṃ tadā tena pitrā caiva mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्तं यौवनं बाले मयि भावसमन्वितम् ।
रूपं मे तादृशं दृष्ट्वा मम माता सुदुःखिता
saṃprāptaṃ yauvanaṃ bāle mayi bhāvasamanvitam |
rūpaṃ me tādṛśaṃ dṛṣṭvā mama mātā suduḥkhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरं मे उवाचाथ कस्मात्कन्या न दीयते ।
त्वं कस्मै सुद्विजायैव ब्राह्मणाय महात्मने
pitaraṃ me uvācātha kasmātkanyā na dīyate |
tvaṃ kasmai sudvijāyaiva brāhmaṇāya mahātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहि कन्यां महाभाग संप्राप्ता यौवनं त्वियम् ।
वसुदत्तो द्विजश्रेष्ठः प्रत्युवाच द्विजोत्तमः
dehi kanyāṃ mahābhāga saṃprāptā yauvanaṃ tviyam |
vasudatto dvijaśreṣṭhaḥ pratyuvāca dvijottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातरं मे महाभागे श्रूयतां वचनं मम ।
महामोहेनमुग्धोऽस्मि सुताया वरवर्णिनि
mātaraṃ me mahābhāge śrūyatāṃ vacanaṃ mama |
mahāmohenamugdho'smi sutāyā varavarṇini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो मे गृहस्थो विप्रो वै भविष्यति शुभे शृणु ।
तस्मै कन्यां प्रदास्यामि जामात्रे तु न संशयः
yo me gṛhastho vipro vai bhaviṣyati śubhe śṛṇu |
tasmai kanyāṃ pradāsyāmi jāmātre tu na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम प्राणप्रिया चैषा सुदेवा नात्र संशयः ।
एवमूचे मदर्थे स वसुदत्तः पिता मम
mama prāṇapriyā caiṣā sudevā nātra saṃśayaḥ |
evamūce madarthe sa vasudattaḥ pitā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौशिकस्य कुले जातः सर्वविद्याविशारदः ।
ब्राह्मणानां गुणैर्युक्तः शीलवान्गुणवाञ्छुचिः
kauśikasya kule jātaḥ sarvavidyāviśāradaḥ |
brāhmaṇānāṃ guṇairyuktaḥ śīlavānguṇavāñchuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदाध्ययनसंपन्नं पठमानं हि सुस्वरम् ।
भिक्षार्थं द्वारमायांतं पितृमातृविवर्जितम्
vedādhyayanasaṃpannaṃ paṭhamānaṃ hi susvaram |
bhikṣārthaṃ dvāramāyāṃtaṃ pitṛmātṛvivarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वासमनुप्राप्तं रूपं वीक्ष्य महामतिः ।
तं प्रोवाच पिता एवं को भवान्वै भविष्यति
taṃ dṛṣṭvāsamanuprāptaṃ rūpaṃ vīkṣya mahāmatiḥ |
taṃ provāca pitā evaṃ ko bhavānvai bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ते नाम कुलं गोत्रमाचारं वद सांप्रतम् ।
समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं वसुदत्तमुवाच सः
kiṃ te nāma kulaṃ gotramācāraṃ vada sāṃpratam |
samākarṇya piturvākyaṃ vasudattamuvāca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौशिकस्यान्वये जातो वेदवेदांगपारगः ।
शिवशर्मेति मे नाम पितृमातृविवर्जितः
kauśikasyānvaye jāto vedavedāṃgapāragaḥ |
śivaśarmeti me nāma pitṛmātṛvivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संति मे भ्रातरश्चान्ये चत्वारो वेदपारगाः ।
एवं कुलं समाख्यातमाचारः कुलसंभवः
saṃti me bhrātaraścānye catvāro vedapāragāḥ |
evaṃ kulaṃ samākhyātamācāraḥ kulasaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वं समाख्यातं पितरं शिवशर्मणा ।
शुभे लग्ने तिथौ प्राप्ते नक्षत्रे भगदैवते
evaṃ sarvaṃ samākhyātaṃ pitaraṃ śivaśarmaṇā |
śubhe lagne tithau prāpte nakṣatre bhagadaivate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रा दत्तास्मि सुभगे तस्मै विप्राय वै तदा ।
पितृगेहे वसाम्येका तेन सार्धं महात्मना
pitrā dattāsmi subhage tasmai viprāya vai tadā |
pitṛgehe vasāmyekā tena sārdhaṃ mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव शुश्रूषितो भर्ता मया स पापया तदा ।
पितृमातृसुद्रव्येण गर्वेणापि प्रमोहिता
naiva śuśrūṣito bhartā mayā sa pāpayā tadā |
pitṛmātṛsudravyeṇa garveṇāpi pramohitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंगसंवाहनं तस्य न कृतं हि मया कदा ।
रतिभावेन स्नेहेन वचनेन मया शुभे
aṃgasaṃvāhanaṃ tasya na kṛtaṃ hi mayā kadā |
ratibhāvena snehena vacanena mayā śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रूरबुद्ध्या हि दृष्टोसौ सर्वदा पापया मया ।
पुंश्चलीनां प्रसंगेन तद्भावं हि गता शुभे
krūrabuddhyā hi dṛṣṭosau sarvadā pāpayā mayā |
puṃścalīnāṃ prasaṃgena tadbhāvaṃ hi gatā śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातापित्रोश्च भर्तुश्च भ्रातॄणां हितमेव च ।
न करोम्यहमेवापि यत्रयत्र व्रजाम्यहम्
mātāpitrośca bhartuśca bhrātṝṇāṃ hitameva ca |
na karomyahamevāpi yatrayatra vrajāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मे दुष्कृतं दृष्ट्वा शिवशर्मा पतिर्मम ।
स्नेहाच्छ्वशुरवर्गस्य मम भर्त्ता महामतिः
evaṃ me duṣkṛtaṃ dṛṣṭvā śivaśarmā patirmama |
snehācchvaśuravargasya mama bharttā mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न किंचिद्वक्ति मां सोपि क्षमते दुष्कृतं मम ।
वार्यमाणा कुटुंबेन अहमेवं सुपापिनी
na kiṃcidvakti māṃ sopi kṣamate duṣkṛtaṃ mama |
vāryamāṇā kuṭuṃbena ahamevaṃ supāpinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य शीलं विदित्वा ते साधुत्वं शिवशर्मणः ।
पितामाता च मे सर्वे मम पापेन दुःखिताः
tasya śīlaṃ viditvā te sādhutvaṃ śivaśarmaṇaḥ |
pitāmātā ca me sarve mama pāpena duḥkhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्ता मे दुष्कृतं दृष्ट्वा स्वगृहान्निर्गतो बहिः ।
तं देशं ग्राममेनं च परित्यज्य गतस्ततः
bharttā me duṣkṛtaṃ dṛṣṭvā svagṛhānnirgato bahiḥ |
taṃ deśaṃ grāmamenaṃ ca parityajya gatastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते भर्तरि मे तातः संजातश्चिंतयान्वितः ।
मम दुःखेन दुःखात्मा यथा रोगेण पीडितः
gate bhartari me tātaḥ saṃjātaściṃtayānvitaḥ |
mama duḥkhena duḥkhātmā yathā rogeṇa pīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम माता उवाचैनं भर्तारं दुःखपीडितम् ।
कस्माच्चिंतयसे कांत वद दुःखं ममाग्रतः
mama mātā uvācainaṃ bhartāraṃ duḥkhapīḍitam |
kasmācciṃtayase kāṃta vada duḥkhaṃ mamāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुदत्त उवाचैनां मातरं मम नंदने ।
सुतां त्यक्त्वा गतो विप्रो जामाता शृणु वल्लभे
vasudatta uvācaināṃ mātaraṃ mama naṃdane |
sutāṃ tyaktvā gato vipro jāmātā śṛṇu vallabhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं पापसमाचारा निर्घृणा पापचारिणी ।
अनया हि परित्यक्तः शिवशर्मा महामतिः
iyaṃ pāpasamācārā nirghṛṇā pāpacāriṇī |
anayā hi parityaktaḥ śivaśarmā mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्तस्य कुटुंबस्य दाक्षिण्येन महामतिः ।
ममायं स द्विजः कांते सुदेवां नैव भाषते
samastasya kuṭuṃbasya dākṣiṇyena mahāmatiḥ |
mamāyaṃ sa dvijaḥ kāṃte sudevāṃ naiva bhāṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसते सौम्यभावेन नैव निंदति कुत्सति ।
सुदेवां पापसंचारां स वै पंडितबुद्धिमान्
vasate saumyabhāvena naiva niṃdati kutsati |
sudevāṃ pāpasaṃcārāṃ sa vai paṃḍitabuddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यति त्वियं दुष्टा सुदेवा कुलनाशिनी ।
अहमेनां परित्यज्य व्रजामि गृहवासिनि
bhaviṣyati tviyaṃ duṣṭā sudevā kulanāśinī |
ahamenāṃ parityajya vrajāmi gṛhavāsini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण्युवाच-
अद्य ज्ञातं त्वया कांत सुताया गुणदूषणम् ।
तव मोहेन स्नेहेन नष्टेयं शृणु सांप्रतम्
brāhmaṇyuvāca-
adya jñātaṃ tvayā kāṃta sutāyā guṇadūṣaṇam |
tava mohena snehena naṣṭeyaṃ śṛṇu sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्विलाडयेत्पुत्रं यावत्स्यात्पंचवार्षिकः ।
शिक्षाबुद्ध्या सदा कांत पुनर्मोहेन पोषयेत्
tāvadvilāḍayetputraṃ yāvatsyātpaṃcavārṣikaḥ |
śikṣābuddhyā sadā kāṃta punarmohena poṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानाच्छादनकैर्भक्ष्यैर्भोज्यैः पेयैर्न संशयः ।
गुणेषु योजयेत्कांत सद्विद्यासु च तं सुतम्
snānācchādanakairbhakṣyairbhojyaiḥ peyairna saṃśayaḥ |
guṇeṣu yojayetkāṃta sadvidyāsu ca taṃ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणशिक्षार्थंनिर्मोहः पिता भवति सर्वदा ।
पालने पोषणे कांत संमोहः परिजायते
guṇaśikṣārthaṃnirmohaḥ pitā bhavati sarvadā |
pālane poṣaṇe kāṃta saṃmohaḥ parijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगुणं न वदेत्पुत्रं कुत्सयेच्च दिनेदिने ।
काठिन्यं च वदेन्नित्यं वचनैः परिपीडयेत्
saguṇaṃ na vadetputraṃ kutsayecca dinedine |
kāṭhinyaṃ ca vadennityaṃ vacanaiḥ paripīḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाहि साधयेन्नित्यं सुविद्यां ज्ञानतत्परः ।
अभिमानेच्छलेनापि पापं त्यक्त्वा प्रदूरतः
yathāhi sādhayennityaṃ suvidyāṃ jñānatatparaḥ |
abhimānecchalenāpi pāpaṃ tyaktvā pradūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैपुण्यं जायते नित्यं विद्यासु च गुणेषु च ।
माता च ताडयेत्कन्यां स्नुषां श्वश्रूर्विताडयेत्
naipuṇyaṃ jāyate nityaṃ vidyāsu ca guṇeṣu ca |
mātā ca tāḍayetkanyāṃ snuṣāṃ śvaśrūrvitāḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुश्च ताडयेच्छिष्यं ततः सिध्यंति नान्यथा ।
भार्यां च ताडयेत्कांत अमात्यं नृपतिस्तथा
guruśca tāḍayecchiṣyaṃ tataḥ sidhyaṃti nānyathā |
bhāryāṃ ca tāḍayetkāṃta amātyaṃ nṛpatistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयं च ताडयेद्धीरो गजं मात्रो दिनेदिने ।
शिक्षाबुद्ध्या प्रसिध्यंति ताडनात्पालनाद्विभो
hayaṃ ca tāḍayeddhīro gajaṃ mātro dinedine |
śikṣābuddhyā prasidhyaṃti tāḍanātpālanādvibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयेयं नाशिता नाथ सर्वदैव न संशयः ।
सार्धं सुब्राह्मणेनापि भवता शिवशर्मणा
tvayeyaṃ nāśitā nātha sarvadaiva na saṃśayaḥ |
sārdhaṃ subrāhmaṇenāpi bhavatā śivaśarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरंकुशा कृता गेहे तेन नष्टा महामते ।
तावद्धि धारयेत्कन्यां गृहे कांतवचः शृणु
niraṃkuśā kṛtā gehe tena naṣṭā mahāmate |
tāvaddhi dhārayetkanyāṃ gṛhe kāṃtavacaḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टवर्षान्विता यावत्प्रबलां नैव धारयेत् ।
पितुर्गेहस्थिता पुत्री यत्पापं हि प्रकुर्वती
aṣṭavarṣānvitā yāvatprabalāṃ naiva dhārayet |
piturgehasthitā putrī yatpāpaṃ hi prakurvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभाभ्यामपि तत्पापं पितृभ्यामपि विंदति ।
तस्मान्न धार्यते कन्या समर्था निजमंदिरे
ubhābhyāmapi tatpāpaṃ pitṛbhyāmapi viṃdati |
tasmānna dhāryate kanyā samarthā nijamaṃdire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य दत्ता भवेत्सा च तस्य गेहे प्रपोषयेत् ।
तत्रस्था साधयेत्कांतं सगुणं भक्तिपूर्वकम्
yasya dattā bhavetsā ca tasya gehe prapoṣayet |
tatrasthā sādhayetkāṃtaṃ saguṇaṃ bhaktipūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलस्य जायते कीर्तिः पिता सुखेन जीवति ।
तत्रस्था कुरुते पापं तत्पापं भुंजते पतिः
kulasya jāyate kīrtiḥ pitā sukhena jīvati |
tatrasthā kurute pāpaṃ tatpāpaṃ bhuṃjate patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्था वर्द्धते नित्यं पुत्रैः पौत्रैः सदैव सा ।
पिता कीर्तिमवाप्नोति सुतायाः सुगुणैः प्रिय
tatrasthā varddhate nityaṃ putraiḥ pautraiḥ sadaiva sā |
pitā kīrtimavāpnoti sutāyāḥ suguṇaiḥ priya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्न धारयेत्कांत गेहे पुत्रीं सभर्तृकाम् ।
इत्यर्थे श्रूयते कांत इतिहासो भविष्यति
tasmānna dhārayetkāṃta gehe putrīṃ sabhartṛkām |
ityarthe śrūyate kāṃta itihāso bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टविंशतिके प्राप्ते युगे द्वापरके महान् ।
उग्रसेनस्य वीरस्य यदुज्येष्ठस्य यत्प्रभो
aṣṭaviṃśatike prāpte yuge dvāparake mahān |
ugrasenasya vīrasya yadujyeṣṭhasya yatprabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरित्रं ते प्रवक्ष्यमि शृणुष्वैकमना द्विज
caritraṃ te pravakṣyami śṛṇuṣvaikamanā dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.