Library·Padma Purāṇa·2·2.8
कश्यप उवाच- स गर्भे व्याकुलो जातः खिद्यमानो दिने दिने । दुःखाक्रांतो हि धर्मात्मा सर्वपीडाभिपीडितः
kaśyapa uvāca- sa garbhe vyākulo jātaḥ khidyamāno dine dine | duḥkhākrāṃto hi dharmātmā sarvapīḍābhipīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधोमुखस्तु गर्भस्थो मोहजालेन बंधितः । आधिव्याधिसमाक्रांतो हाहाभूतो विचेतनः
adhomukhastu garbhastho mohajālena baṃdhitaḥ | ādhivyādhisamākrāṃto hāhābhūto vicetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखेन महताविष्टो ज्ञानमाह प्रपीडितः । आत्मोवाच- तव वाक्यं महाप्राज्ञ न कृतं तु मया तदा
duḥkhena mahatāviṣṭo jñānamāha prapīḍitaḥ | ātmovāca- tava vākyaṃ mahāprājña na kṛtaṃ tu mayā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानेन वार्यमाणोपि पतितो मोहसंकटे । तस्माद्रक्ष महाप्राज्ञ गर्भवासात्सुदारुणात्
dhyānena vāryamāṇopi patito mohasaṃkaṭe | tasmādrakṣa mahāprājña garbhavāsātsudāruṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानमुवाच- मया त्वं वारितो ह्यात्मन्कृतं वाक्यं न चैव मे । पंचात्मकैर्महाक्रूरैः पातितो गर्भसंकटे
jñānamuvāca- mayā tvaṃ vārito hyātmankṛtaṃ vākyaṃ na caiva me | paṃcātmakairmahākrūraiḥ pātito garbhasaṃkaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं गच्छ त्वं ध्यानं तस्मात्संप्राप्स्यसे सुखम् । गर्भवासाद्भविष्यस्ते मोक्ष एव न संशयः
idānīṃ gaccha tvaṃ dhyānaṃ tasmātsaṃprāpsyase sukham | garbhavāsādbhaviṣyaste mokṣa eva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा ज्ञानस्य तत्त्वताम् । ध्यानमाहूय प्रोवाच श्रूयतां वचनं मम
tasya tadvacanaṃ śrutvā jñātvā jñānasya tattvatām | dhyānamāhūya provāca śrūyatāṃ vacanaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वामहं शरणं प्राप्तो ध्यान मां रक्ष नित्यशः । एवमस्तु महाप्राज्ञ ध्यानमाह महामतिम्
tvāmahaṃ śaraṇaṃ prāpto dhyāna māṃ rakṣa nityaśaḥ | evamastu mahāprājña dhyānamāha mahāmatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा आत्मा वै ध्यानमागतः । ध्यानेन हि समं गर्भे संस्थितो मोहवर्जितः
etadvākyaṃ tataḥ śrutvā ātmā vai dhyānamāgataḥ | dhyānena hi samaṃ garbhe saṃsthito mohavarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा ध्यानं गतो ह्यात्मा विस्मृतं गर्भजं भयम् । स द्वाभ्यां सहितस्तत्र आत्मा मोह विना कृतः
yadā dhyānaṃ gato hyātmā vismṛtaṃ garbhajaṃ bhayam | sa dvābhyāṃ sahitastatra ātmā moha vinā kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिंतयन्नेव वै नित्यमात्मकं सुखमेव हि । इतो निष्क्रांतमात्रस्तु त्यजे पंचात्मकं वपुः
ciṃtayanneva vai nityamātmakaṃ sukhameva hi | ito niṣkrāṃtamātrastu tyaje paṃcātmakaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चिंतयते नित्यं गर्भवासगतः प्रभुः । सूतिकाले तु संप्राप्ते प्राजापत्ये वरानने
evaṃ ciṃtayate nityaṃ garbhavāsagataḥ prabhuḥ | sūtikāle tu saṃprāpte prājāpatye varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुना चलितो गर्भः प्राणेनापि बलीयसा । योनिर्विकासमायाति चतुर्विंशांगुलं तदा
vāyunā calito garbhaḥ prāṇenāpi balīyasā | yonirvikāsamāyāti caturviṃśāṃgulaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पंचविंशांगुलो गर्भस्तेन पीडा विजायते । एवं संपीड्यमानस्तु मूर्च्छया मूर्च्छितः प्रिये
paṃcaviṃśāṃgulo garbhastena pīḍā vijāyate | evaṃ saṃpīḍyamānastu mūrcchayā mūrcchitaḥ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितो भूमिभागे तु ज्ञानध्यानसमन्वितः । प्राजापत्येन दिव्येन वायुना स पृथक्कृतः
patito bhūmibhāge tu jñānadhyānasamanvitaḥ | prājāpatyena divyena vāyunā sa pṛthakkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिसंस्पर्शमात्रेण ज्ञानध्याने तु विस्मृते । संसारबंधसंदिग्ध आत्मा प्रियतया स्थितः
bhūmisaṃsparśamātreṇa jñānadhyāne tu vismṛte | saṃsārabaṃdhasaṃdigdha ātmā priyatayā sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणदोषसमाक्रांतो महामोहसमन्वितः । खाद्यं पानादिकं सर्वमिच्छत्येव दिनेदिने
guṇadoṣasamākrāṃto mahāmohasamanvitaḥ | khādyaṃ pānādikaṃ sarvamicchatyeva dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संपुष्यमाणस्तु आत्मा पंचात्मकैः सह । व्यापितो हींद्रियैः सर्वैर्विषयैः पापकारिभिः
evaṃ saṃpuṣyamāṇastu ātmā paṃcātmakaiḥ saha | vyāpito hīṃdriyaiḥ sarvairviṣayaiḥ pāpakāribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बांधवानां समोहेन भार्यादीनां तथैव च । आकुलव्याकुलो देवि जायते च दिनेदिने
bāṃdhavānāṃ samohena bhāryādīnāṃ tathaiva ca | ākulavyākulo devi jāyate ca dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महामोहेन संदिग्धो मोहजालगतः प्रभुः । कैवर्तेन यथा बद्धः शकुलो जालबंधनैः
mahāmohena saṃdigdho mohajālagataḥ prabhuḥ | kaivartena yathā baddhaḥ śakulo jālabaṃdhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलितुं नैव शक्तोस्ति तथात्मासीत्प्रबंधितः । मोहजालैस्तु तैः सर्वैर्दृढबंधैस्तु बंधितः
calituṃ naiva śaktosti tathātmāsītprabaṃdhitaḥ | mohajālaistu taiḥ sarvairdṛḍhabaṃdhaistu baṃdhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादिप्रपंचेन व्यापितो व्यापकेन हि । ज्ञानविज्ञानविभ्रष्टो रागद्वेषादिभिर्हतः
evamādiprapaṃcena vyāpito vyāpakena hi | jñānavijñānavibhraṣṭo rāgadveṣādibhirhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामेन पीड्यमानस्तु क्रोधेनैव तथैव वा । प्रकृत्या कर्मणाबद्धो महामूढो व्यजायत
kāmena pīḍyamānastu krodhenaiva tathaiva vā | prakṛtyā karmaṇābaddho mahāmūḍho vyajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच- एवं मूढो यदात्मासौ कामक्रोधवशंगतः । लोभरागादिभिः सर्वैर्व्यापृतस्तैर्दुरात्मभिः
sūta uvāca- evaṃ mūḍho yadātmāsau kāmakrodhavaśaṃgataḥ | lobharāgādibhiḥ sarvairvyāpṛtastairdurātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं भार्या ह्ययं पुत्र इदं मित्रमिदं गृहम् । एवं संसारजालेन महामोहेन बंधितः
iyaṃ bhāryā hyayaṃ putra idaṃ mitramidaṃ gṛham | evaṃ saṃsārajālena mahāmohena baṃdhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रशोकादिभिर्दुःखैर्विविधैराकुलस्तदा । जरयाव्याधिभिश्चैव संग्रस्तश्चाधिभिस्तथा
putraśokādibhirduḥkhairvividhairākulastadā | jarayāvyādhibhiścaiva saṃgrastaścādhibhistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमात्मा संप्रतप्तो दुःखमोहैः सुदारुणैः । अभिमानैर्मानभंगैर्नानादुःखैश्च खंडितः
evamātmā saṃpratapto duḥkhamohaiḥ sudāruṇaiḥ | abhimānairmānabhaṃgairnānāduḥkhaiśca khaṃḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धत्वेन तथा देवि शबलत्वेन पीडितः । दुःखं चिंतयते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः
vṛddhatvena tathā devi śabalatvena pīḍitaḥ | duḥkhaṃ ciṃtayate nityaṃ hāhābhūto vicetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ स्वप्नान्प्रपश्येत दिवा चैतन्यवर्जितः । वैकल्येन तथांगानां व्याप्तो देवि दिनेदिने
rātrau svapnānprapaśyeta divā caitanyavarjitaḥ | vaikalyena tathāṃgānāṃ vyāpto devi dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारे भ्रममाणेन वैराग्यं तत्र दर्शितम् । निःशंकं बंधुहीनं च प्रशांतं तुष्टमेव च
saṃsāre bhramamāṇena vairāgyaṃ tatra darśitam | niḥśaṃkaṃ baṃdhuhīnaṃ ca praśāṃtaṃ tuṣṭameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुवाच तदात्मा वै कामक्रोधविवर्जितम् । को भवान्नग्नरूपेण कथं मित्रैर्न लज्जसे
tamuvāca tadātmā vai kāmakrodhavivarjitam | ko bhavānnagnarūpeṇa kathaṃ mitrairna lajjase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र लोकाः स्त्रियो वृद्धा युवत्यो मातरस्तथा । एतासां हि गतो मध्ये न बिभेषि अनावृतः
yatra lokāḥ striyo vṛddhā yuvatyo mātarastathā | etāsāṃ hi gato madhye na bibheṣi anāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतराग उवाच- को ह्यत्र नग्नो दृश्येत न नग्नोस्मीति वै कदा । सुसंबद्धस्त्वमेवापि परिधान समन्वितः
vītarāga uvāca- ko hyatra nagno dṛśyeta na nagnosmīti vai kadā | susaṃbaddhastvamevāpi paridhāna samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न नग्नोस्मि कदा दिव्यभवान्नग्नः प्रदृश्यते । इंद्रियार्थवशेवर्ती मर्यादापरिवर्जितः
na nagnosmi kadā divyabhavānnagnaḥ pradṛśyate | iṃdriyārthavaśevartī maryādāparivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मोवाच- पुरुषस्य का हि मर्यादा तामाचक्ष्व च सुव्रत । विस्तरेण महाप्राज्ञ यदि जानासि निश्चितम्
ātmovāca- puruṣasya kā hi maryādā tāmācakṣva ca suvrata | vistareṇa mahāprājña yadi jānāsi niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतरागो महाप्राज्ञस्तमुवाच महामतिः । सुस्थैर्यं भजते चित्तं सुखदुःखेषु नित्यदा
vītarāgo mahāprājñastamuvāca mahāmatiḥ | susthairyaṃ bhajate cittaṃ sukhaduḥkheṣu nityadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशितं सर्वभावैश्च तेषुतेषु परित्यजेत् । अथ लज्जां प्रवक्ष्यामि मनो या निर्विशत्यलम्
kleśitaṃ sarvabhāvaiśca teṣuteṣu parityajet | atha lajjāṃ pravakṣyāmi mano yā nirviśatyalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयाद्यैवं न कर्तव्यं नग्नः स्थानविवर्जितः । पश्चात्तापे सुसंलीनः सा लज्जा परिकथ्यते
mayādyaivaṃ na kartavyaṃ nagnaḥ sthānavivarjitaḥ | paścāttāpe susaṃlīnaḥ sā lajjā parikathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य लज्जा प्रकर्तव्या द्वितीयो नास्ति सर्वदा । एकश्च पुरुषो दिव्यः कस्य किंचिन्न नाशयेत्
kasya lajjā prakartavyā dvitīyo nāsti sarvadā | ekaśca puruṣo divyaḥ kasya kiṃcinna nāśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ लोकान्प्रवक्ष्यामि ये त्वया परिकीर्तिताः । यथा कुलालकश्चक्रे मृत्पिंडं च निधापयेत्
atha lokānpravakṣyāmi ye tvayā parikīrtitāḥ | yathā kulālakaścakre mṛtpiṃḍaṃ ca nidhāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रामयित्वा तु सूत्रेण नानाभेदान्प्रकाशयेत् । भांडानां तु सहस्राणि स्वेच्छया मतिसंस्थितः
bhrāmayitvā tu sūtreṇa nānābhedānprakāśayet | bhāṃḍānāṃ tu sahasrāṇi svecchayā matisaṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथायं सृजते धाता नानारूपाणि नान्यथा । पश्चाद्विनाशमायांति येनकेनापि हेतुना
tathāyaṃ sṛjate dhātā nānārūpāṇi nānyathā | paścādvināśamāyāṃti yenakenāpi hetunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदैव स्थिता ये च ये लोकाश्च सनातनाः । तेषां लज्जा प्रकर्तव्या नावर्तंते हि ते भुवि
sarvadaiva sthitā ye ca ye lokāśca sanātanāḥ | teṣāṃ lajjā prakartavyā nāvartaṃte hi te bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशवायुतेजांसि पृथ्वी चापश्च पंचमः । अमी लोकाः प्रकाशंते ये च सर्वत्र संस्थिताः
ākāśavāyutejāṃsi pṛthvī cāpaśca paṃcamaḥ | amī lokāḥ prakāśaṃte ye ca sarvatra saṃsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वानामंगदेशेषु पंचैतेषु सुसंस्थिताः । सर्वत्रैव च वर्तंते कस्य लज्जा विधीयते
sattvānāmaṃgadeśeṣu paṃcaiteṣu susaṃsthitāḥ | sarvatraiva ca vartaṃte kasya lajjā vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीणां रूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां तात सांप्रतम् । यथाघटसहस्रेषुसोदकेषुविराजते
strīṇāṃ rūpaṃ pravakṣyāmi śrūyatāṃ tāta sāṃpratam | yathāghaṭasahasreṣusodakeṣuvirājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकश्चंद्रो हि सर्वत्र भवांस्तद्वद्विराजते । गतो जंतुसहस्रेषु मोहचक्रे महात्मवान्
ekaścaṃdro hi sarvatra bhavāṃstadvadvirājate | gato jaṃtusahasreṣu mohacakre mahātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थावरेषु च सर्वेषु जंगमेषु तथा भवान् । योनिद्वारेण पापेन मायामोहमयेन वै
sthāvareṣu ca sarveṣu jaṃgameṣu tathā bhavān | yonidvāreṇa pāpena māyāmohamayena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुचाभ्यां च नितंबाभ्यां वयसा च विराजते । हृन्मांसस्याधिका वृद्धिर्दृष्टा चात्र न संशयः
kucābhyāṃ ca nitaṃbābhyāṃ vayasā ca virājate | hṛnmāṃsasyādhikā vṛddhirdṛṣṭā cātra na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतनाय च लोकानां मोहरूपं विदर्शितम् । नभवत्येव सा नारी या त्वया परिकीर्तिता
patanāya ca lokānāṃ moharūpaṃ vidarśitam | nabhavatyeva sā nārī yā tvayā parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीलया कुरुते धाता विनोदाय सदात्मनः । यथा नार्यास्तथा पुंसो जीवः सर्वत्र संस्थितः
līlayā kurute dhātā vinodāya sadātmanaḥ | yathā nāryāstathā puṃso jīvaḥ sarvatra saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुचयोनिविहीना ये जीवन्मुक्ताः सदैव हि । नरस्तु पुरुषः प्रोक्तो नारी प्रकृतिरुच्यते
kucayonivihīnā ye jīvanmuktāḥ sadaiva hi | narastu puruṣaḥ prokto nārī prakṛtirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमते तेन वै सार्द्धं न मुक्ता हि कदाचन । भवान्प्रकृतिसंयुक्तः पुरुषेषु प्रदृश्यते
ramate tena vai sārddhaṃ na muktā hi kadācana | bhavānprakṛtisaṃyuktaḥ puruṣeṣu pradṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कः कस्य कुरुते लज्जामेवं ज्ञात्वा सुखं व्रज । वृद्धां स्त्रियं प्रवक्ष्यामि सदावृद्धां वरानने
kaḥ kasya kurute lajjāmevaṃ jñātvā sukhaṃ vraja | vṛddhāṃ striyaṃ pravakṣyāmi sadāvṛddhāṃ varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वचा जर्जरतां याता यस्याप्यंगे वरानने । श्वेतैश्चैव तथाकेशैः पलितैश्च समाकुला
tvacā jarjaratāṃ yātā yasyāpyaṃge varānane | śvetaiścaiva tathākeśaiḥ palitaiśca samākulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलहीनाथ दीनापि व्यापिता वलिना तदा । नेयं वृद्धा भवेन्नारी परं वृद्धा च कथ्यते
balahīnātha dīnāpi vyāpitā valinā tadā | neyaṃ vṛddhā bhavennārī paraṃ vṛddhā ca kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्या लक्षणं प्रोक्तं युवतीं प्रवदाम्यहम् । ज्ञानेन वर्द्धते नित्यं जीवपार्श्वे समाश्रिता
etasyā lakṣaṇaṃ proktaṃ yuvatīṃ pravadāmyaham | jñānena varddhate nityaṃ jīvapārśve samāśritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिर्नाम संप्रोक्ता सा वृद्धा युवतीति च । नारी पुरुषलोकेषु सर्वदैव प्रतिष्ठिता
sumatirnāma saṃproktā sā vṛddhā yuvatīti ca | nārī puruṣalokeṣu sarvadaiva pratiṣṭhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लज्जा तस्याः प्रकर्तव्या अन्यच्चैव वदाम्यहम् । मातरं वै प्रवक्ष्यामि या त्वया परिकीर्तिता
lajjā tasyāḥ prakartavyā anyaccaiva vadāmyaham | mātaraṃ vai pravakṣyāmi yā tvayā parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणिनामंगदेशेषु सदैव चेतना स्थिता । परज्ञानप्रदा या च सा प्रज्ञा परिकथ्यते
prāṇināmaṃgadeśeṣu sadaiva cetanā sthitā | parajñānapradā yā ca sā prajñā parikathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञा माता समाख्याता प्राणिनां पालनाय सा । संस्थिता सर्वलोकेषु पोषणाय हिताय वा
prajñā mātā samākhyātā prāṇināṃ pālanāya sā | saṃsthitā sarvalokeṣu poṣaṇāya hitāya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिर्नाम या प्रोक्ता सा माता परिकथ्यते । संसारद्वारमार्गाणि यानि रूपाणि नित्यशः
sumatirnāma yā proktā sā mātā parikathyate | saṃsāradvāramārgāṇi yāni rūpāṇi nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवंति मातरो ह्येता बहुदुःखप्रदर्शिकाः । मातृरूपं समाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्
bhavaṃti mātaro hyetā bahuduḥkhapradarśikāḥ | mātṛrūpaṃ samākhyātamanyatkiṃ te vadāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मोवाच- भवान्को हि समायातो मम संतापनाशकः । विस्तरेण समाख्याहि स्वरूपमात्मनः स्वयम्
ātmovāca- bhavānko hi samāyāto mama saṃtāpanāśakaḥ | vistareṇa samākhyāhi svarūpamātmanaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतराग उवाच- यस्मात्कामानि वर्तंते निराशाः सर्व एव ते । यं दुष्टत्वान्न पश्यंति कर्माण्येतानि नान्यथा
vītarāga uvāca- yasmātkāmāni vartaṃte nirāśāḥ sarva eva te | yaṃ duṣṭatvānna paśyaṃti karmāṇyetāni nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्समीपं हि नायाति आशा चैव कदाचन । क्रोधो लोभस्तथा मोहो यद्भयात्प्रलयं गताः
yatsamīpaṃ hi nāyāti āśā caiva kadācana | krodho lobhastathā moho yadbhayātpralayaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतरागोस्मि भद्रं ते विवेको मम बांधवः । आत्मोवाच- कीदृशोऽसौ तव भ्राता विवेको नाम नामतः
vītarāgosmi bhadraṃ te viveko mama bāṃdhavaḥ | ātmovāca- kīdṛśo'sau tava bhrātā viveko nāma nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य त्वं लक्षणं ब्रूहि भ्रातुरात्मन एव च । वीतराग उवाच- तस्यैव लक्षणं रूपं न वदामि तवाग्रतः
tasya tvaṃ lakṣaṇaṃ brūhi bhrāturātmana eva ca | vītarāga uvāca- tasyaiva lakṣaṇaṃ rūpaṃ na vadāmi tavāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातुस्तस्य महाभाग आह्वानं च करोम्यहम् । भोभो विवेक मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु
bhrātustasya mahābhāga āhvānaṃ ca karomyaham | bhobho viveka me bhrātarāvayostvaṃ vacaḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एह्येहि सुमहाभाग मम स्नेहान्महामते । कश्यप उवाच- शांतिक्षमाभ्यां संयुक्तो भार्याभ्यां च समागतः
ehyehi sumahābhāga mama snehānmahāmate | kaśyapa uvāca- śāṃtikṣamābhyāṃ saṃyukto bhāryābhyāṃ ca samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदृक्सर्वगो व्यापी सर्वतत्त्वपरायणः । संदेहानां च सर्वेषां यो रिपुर्ज्ञानवत्सलः
sarvadṛksarvago vyāpī sarvatattvaparāyaṇaḥ | saṃdehānāṃ ca sarveṣāṃ yo ripurjñānavatsalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारणा धीश्च द्वे पुत्र्यौ तस्यैव हि महात्मनः । तस्य योगः सुतो ज्येष्ठो मोक्षो यस्य महागुरुः
dhāraṇā dhīśca dve putryau tasyaiva hi mahātmanaḥ | tasya yogaḥ suto jyeṣṭho mokṣo yasya mahāguruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मलो निरहंकारो निराशो निष्परिग्रहः । सर्ववेलाप्रसन्नात्मा गतद्वंद्वो महामतिः
nirmalo nirahaṃkāro nirāśo niṣparigrahaḥ | sarvavelāprasannātmā gatadvaṃdvo mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विवेकः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः । यस्यामात्यौ महात्मानौ धर्मसत्यौ महामती
sa vivekaḥ samāyāto guṇaratnairvibhūṣitaḥ | yasyāmātyau mahātmānau dharmasatyau mahāmatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमाशांतिसमायुक्तः स विवेकः समागतः । वीतरागमुवाचेदमाहूतोहं समागतः
kṣamāśāṃtisamāyuktaḥ sa vivekaḥ samāgataḥ | vītarāgamuvācedamāhūtohaṃ samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भ्रातः कारणं सर्वं कथ्यतां हि ममाग्रतः । यमाश्रित्य त्वयाद्यैव कृतमाह्वानमेव मे
tadbhrātaḥ kāraṇaṃ sarvaṃ kathyatāṃ hi mamāgrataḥ | yamāśritya tvayādyaiva kṛtamāhvānameva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतराग उवाच- पुमान्स्थितो यः पुरतो महापाशैर्नियंत्रितः । मोहस्य बाणैः संभ्रांतः संसारस्य च बंधनैः
vītarāga uvāca- pumānsthito yaḥ purato mahāpāśairniyaṃtritaḥ | mohasya bāṇaiḥ saṃbhrāṃtaḥ saṃsārasya ca baṃdhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्य व्यापकः स्वामी अयमात्मा ममैव च । पंचतत्त्वैः समाविष्टो ज्ञानध्यानविवर्जितः
sarvasya vyāpakaḥ svāmī ayamātmā mamaiva ca | paṃcatattvaiḥ samāviṣṭo jñānadhyānavivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृच्छतामेनमात्मानं भवांस्तत्त्वेषु पंडितः । वीतरागवचः श्रुत्वा विवेको वाक्यमब्रवीत्
pṛcchatāmenamātmānaṃ bhavāṃstattveṣu paṃḍitaḥ | vītarāgavacaḥ śrutvā viveko vākyamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेक उवाच- सुखेन स्थीयते देव भवता विश्वनायक । आगते त्वयि संसारे किं किं भुक्तं सुखं स्वयम्
viveka uvāca- sukhena sthīyate deva bhavatā viśvanāyaka | āgate tvayi saṃsāre kiṃ kiṃ bhuktaṃ sukhaṃ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मोवाच- गर्भवासो महद्दुःखमसह्यं दारुणं मया । भुक्तमेव महाप्राज्ञ ज्ञानहीनेन वै सदा
ātmovāca- garbhavāso mahadduḥkhamasahyaṃ dāruṇaṃ mayā | bhuktameva mahāprājña jñānahīnena vai sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहेपि ज्ञानविभ्रष्टः सोहं जातो ह्यनेकधा । बाल्यावस्थां गतेनाथ कृत्याकृत्यं कृतं मया
dehepi jñānavibhraṣṭaḥ sohaṃ jāto hyanekadhā | bālyāvasthāṃ gatenātha kṛtyākṛtyaṃ kṛtaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारुण्येन कृता क्रीडा भुक्ता भार्या ह्यनेकशः । वार्धकं प्राप्य संतप्तः पुत्रशोकादिभिस्तथा
tāruṇyena kṛtā krīḍā bhuktā bhāryā hyanekaśaḥ | vārdhakaṃ prāpya saṃtaptaḥ putraśokādibhistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्यादीनां वियोगैस्तु दग्धोस्म्यहमहर्निशम् । दुःखैरनेकसंवर्णैः संतप्तोस्मि दिनेदिने
bhāryādīnāṃ viyogaistu dagdhosmyahamaharniśam | duḥkhairanekasaṃvarṇaiḥ saṃtaptosmi dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवारात्रौ महाप्राज्ञ न विंदामि सुखं क्वचित् । एवं दुःखै सुसंतप्तः किं करोमि महामते
divārātrau mahāprājña na viṃdāmi sukhaṃ kvacit | evaṃ duḥkhai susaṃtaptaḥ kiṃ karomi mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुपायं वदस्वैव सुखं विंदामि येन वै । अस्मात्संसारजालौघान्मोचयाद्य सुबंधनात्
tamupāyaṃ vadasvaiva sukhaṃ viṃdāmi yena vai | asmātsaṃsārajālaughānmocayādya subaṃdhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेक उवाच- भवाञ्छुद्धोसि निर्द्वन्द्वो ह्यपापोसि जगत्पते । एनं गच्छ महात्मानं वीतरागं सुखप्रदम्
viveka uvāca- bhavāñchuddhosi nirdvandvo hyapāposi jagatpate | enaṃ gaccha mahātmānaṃ vītarāgaṃ sukhapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःसंशयं त्वया दृष्टं नग्नमाचारवर्जितम् । सुखप्रदर्शको ह्येष सर्वसंतापनाशकः
niḥsaṃśayaṃ tvayā dṛṣṭaṃ nagnamācāravarjitam | sukhapradarśako hyeṣa sarvasaṃtāpanāśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाकर्ण्य शुद्धात्मा वीतरागं गतः पुनः । तमुवाच श्वसन्दीनः श्रूयतां वचनं मम
evamākarṇya śuddhātmā vītarāgaṃ gataḥ punaḥ | tamuvāca śvasandīnaḥ śrūyatāṃ vacanaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं विंदामि येनाहं तं मार्गं मम दर्शय । एवमस्तु महाप्राज्ञ करिष्ये वचनं तव
sukhaṃ viṃdāmi yenāhaṃ taṃ mārgaṃ mama darśaya | evamastu mahāprājña kariṣye vacanaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्गच्छ विवेकं हि सुखवार्ता कृता त्वया । सुखमार्गस्य वै वक्ता तव एष भविष्यति
punargaccha vivekaṃ hi sukhavārtā kṛtā tvayā | sukhamārgasya vai vaktā tava eṣa bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतरागेण पुण्येन प्रेषितो गतवान्प्रभुः । तमुवाच महात्मानं विवेकं शुद्धसत्तमम्
vītarāgeṇa puṇyena preṣito gatavānprabhuḥ | tamuvāca mahātmānaṃ vivekaṃ śuddhasattamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं मे दर्शय त्वं हि वीतरागेण प्रेषितः । भवच्छरणमापन्नो रक्ष संसारदारुणात्
sukhaṃ me darśaya tvaṃ hi vītarāgeṇa preṣitaḥ | bhavaccharaṇamāpanno rakṣa saṃsāradāruṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेक उवाच- ज्ञानं गच्छमहाप्राज्ञ स ते सर्वं वदिष्यति । आत्मा तथोक्तः संप्राप्तो यत्र ज्ञानं प्रतिष्ठितम्
viveka uvāca- jñānaṃ gacchamahāprājña sa te sarvaṃ vadiṣyati | ātmā tathoktaḥ saṃprāpto yatra jñānaṃ pratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोभो ज्ञान महातेजः सर्वभावप्रदर्शक । शरणं त्वामहं प्राप्तः सुखमार्गं प्रदर्शय
bhobho jñāna mahātejaḥ sarvabhāvapradarśaka | śaraṇaṃ tvāmahaṃ prāptaḥ sukhamārgaṃ pradarśaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानमुवाच- भृत्योहं तव लोकेश त्वं मां वेत्सि न सुव्रत । मया ध्यानेन वै पूर्वं वारितस्त्वं पुनःपुनः
jñānamuvāca- bhṛtyohaṃ tava lokeśa tvaṃ māṃ vetsi na suvrata | mayā dhyānena vai pūrvaṃ vāritastvaṃ punaḥpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पंचात्मकानां संगेन आपदं प्राप्तवान्भवान् । ध्यानं गच्छ महाप्राज्ञ स ते दाता सुखस्य च
paṃcātmakānāṃ saṃgena āpadaṃ prāptavānbhavān | dhyānaṃ gaccha mahāprājña sa te dātā sukhasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानेन प्रेषितो ह्यात्मा ध्यानमाश्रित्य संस्थितः । सुखमत्यंतसिद्धं च ध्यानं मे दर्शयस्व ह
jñānena preṣito hyātmā dhyānamāśritya saṃsthitaḥ | sukhamatyaṃtasiddhaṃ ca dhyānaṃ me darśayasva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवच्छरणमायातं मामेवं परिरक्षय । एवं संभाषितं तस्य ध्यानमाकर्ण्य तद्वचः
bhavaccharaṇamāyātaṃ māmevaṃ parirakṣaya | evaṃ saṃbhāṣitaṃ tasya dhyānamākarṇya tadvacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुवाच पुनश्चापि तमात्मानं प्रहृष्टवान् । नैव त्याज्योस्म्यहं तात सर्वकर्मसुनिश्चितः
samuvāca punaścāpi tamātmānaṃ prahṛṣṭavān | naiva tyājyosmyahaṃ tāta sarvakarmasuniścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयैव वीतरागेण विवेकेन सदैव हि । ध्यानयुक्तो भवस्व त्वमात्मानमवलोकय
tvayaiva vītarāgeṇa vivekena sadaiva hi | dhyānayukto bhavasva tvamātmānamavalokaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मवांस्त्वं स्थिरो भूत्वा निरातंको विकल्पितः । यथा दीपो निवातस्थः कज्जलं वमते स्थिरः
ātmavāṃstvaṃ sthiro bhūtvā nirātaṃko vikalpitaḥ | yathā dīpo nivātasthaḥ kajjalaṃ vamate sthiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा दोषान्प्रज्वलित्वा निर्वाणं हि प्रयास्यति । एकांतस्थो निराहारो मिताशी भव सर्वदा
tathā doṣānprajvalitvā nirvāṇaṃ hi prayāsyati | ekāṃtastho nirāhāro mitāśī bhava sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्द्वंद्वः शब्दसंहीनो निश्चलो ह्यासने स्थितः । आत्मानमात्मना ध्यायन्ममैव स्थिरबुद्धिना
nirdvaṃdvaḥ śabdasaṃhīno niścalo hyāsane sthitaḥ | ātmānamātmanā dhyāyanmamaiva sthirabuddhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्स्यसे परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्
prāpsyase paramaṃ sthānaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.