Library·Padma Purāṇa·3·3.33
युधिष्ठिर उवाच- वाराणस्याश्च माहात्म्यं संक्षेपात्कथितं त्वया । विस्तरेण मुने ब्रूहि तदा प्रीणाति मे मनः
yudhiṣṭhira uvāca- vārāṇasyāśca māhātmyaṃ saṃkṣepātkathitaṃ tvayā | vistareṇa mune brūhi tadā prīṇāti me manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच-। अत्रेतिहासं वक्ष्यामि वाराणस्या गुणाश्रयम् । यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते ब्रह्महत्यया
nārada uvāca-| atretihāsaṃ vakṣyāmi vārāṇasyā guṇāśrayam | yasya śravaṇamātreṇa mucyate brahmahatyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरुशृंगे पुरा देवमीशानं त्रिपुरद्विषम् । देवासनगता देवी महादेवमपृच्छत
meruśṛṃge purā devamīśānaṃ tripuradviṣam | devāsanagatā devī mahādevamapṛcchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव्युवाच-। देवदेव महादेव भक्तानामार्तिनाशन । कथं त्वां पुरुषो देवमचिरादेव पश्यति
devyuvāca-| devadeva mahādeva bhaktānāmārtināśana | kathaṃ tvāṃ puruṣo devamacirādeva paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांख्ययोगस्तथा ध्यानं कर्मयोगोऽथ वैदिकः । आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शंकर
sāṃkhyayogastathā dhyānaṃ karmayogo'tha vaidikaḥ | āyāsabahulā loke yāni cānyāni śaṃkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन विश्रांतचित्तानां योगिनां कर्मिणामपि । दृश्यो हि भगवान्सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्
yena viśrāṃtacittānāṃ yogināṃ karmiṇāmapi | dṛśyo hi bhagavānsūkṣmaḥ sarveṣāmatha dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्गुह्यतमं ज्ञानं गूढं शक्रादिसेवितम् । हिताय सर्वभूतानां ब्रूहि कामाग्निनाशनम्
etadguhyatamaṃ jñānaṃ gūḍhaṃ śakrādisevitam | hitāya sarvabhūtānāṃ brūhi kāmāgnināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वर उवाच-। अवाच्यमत्र विज्ञानं ज्ञानमज्ञैर्बहिष्कृतम् । वक्ष्ये तव यथातत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः
īśvara uvāca-| avācyamatra vijñānaṃ jñānamajñairbahiṣkṛtam | vakṣye tava yathātattvaṃ yaduktaṃ paramarṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परं गुह्यतमं क्षेत्रं मम वाराणसी पुरी । सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी
paraṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ mama vārāṇasī purī | sarveṣāmeva bhūtānāṃ saṃsārārṇavatāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भक्त्या महादेवि मदीयं व्रतमास्थिताः । निवसंति महात्मानः परं नियममास्थिताः
tatra bhaktyā mahādevi madīyaṃ vratamāsthitāḥ | nivasaṃti mahātmānaḥ paraṃ niyamamāsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमं सर्वतीर्थानां स्थानानामुत्तमं च यत् । ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानमविमुक्तं परं मम
uttamaṃ sarvatīrthānāṃ sthānānāmuttamaṃ ca yat | jñānānāmuttamaṃ jñānamavimuktaṃ paraṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानांतर पवित्राणि तीर्थान्यायतनानि च । श्मशानसंस्थितान्येव दिव्यभूमिगतानि च
sthānāṃtara pavitrāṇi tīrthānyāyatanāni ca | śmaśānasaṃsthitānyeva divyabhūmigatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूर्लोके नैव संलग्नमंतरिक्षे ममालयम् । अमुक्तास्तत्र पश्यंति मुक्ताः पश्यंति चेतसा
bhūrloke naiva saṃlagnamaṃtarikṣe mamālayam | amuktāstatra paśyaṃti muktāḥ paśyaṃti cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मशानमेतद्विख्यातमविमुक्तमिति श्रुतम् । कालो भूत्वा जगदिदं संहराम्यत्र सुंदरि
śmaśānametadvikhyātamavimuktamiti śrutam | kālo bhūtvā jagadidaṃ saṃharāmyatra suṃdari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीदं सर्वगुह्यानां स्थानं प्रियतरं मम । मद्भक्तास्तत्र गच्छंति मामेव प्रविशंति च
devīdaṃ sarvaguhyānāṃ sthānaṃ priyataraṃ mama | madbhaktāstatra gacchaṃti māmeva praviśaṃti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तं जप्तं हुतं चेष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं ज्ञानं सर्वं तत्राक्षयं भवेत्
dattaṃ japtaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat | dhyānamadhyayanaṃ jñānaṃ sarvaṃ tatrākṣayaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम् । अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्
janmāṃtarasahasreṣu yatpāpaṃ pūrvasaṃcitam | avimuktaṃ praviṣṭasya tatsarvaṃ vrajati kṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च वर्णसंकराः । स्त्रियो म्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśca varṇasaṃkarāḥ | striyo mlecchāśca ye cānye saṃkīrṇāḥ pāpayonayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ता अविमुक्ते वरानने
kīṭāḥ pipīlikāścaiva ye cānye mṛgapakṣiṇaḥ | kālena nidhanaṃ prāptā avimukte varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चंद्रार्द्धमौलयस्त्र्यक्षा महावृषभवाहनाः । शिवे मम पुरे देवि जायंते तत्र मानवाः
caṃdrārddhamaulayastryakṣā mahāvṛṣabhavāhanāḥ | śive mama pure devi jāyaṃte tatra mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । ईश्वरानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्
nāvimukte mṛtaḥ kaścinnarakaṃ yāti kilbiṣī | īśvarānugṛhītā hi sarve yāṃti parāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षं सुदुर्ल्लभं मत्वा संसारं चातिभीषणम् । अश्मना चरणौ भंक्त्वा वाराणस्यां वसेन्नरः
mokṣaṃ sudurllabhaṃ matvā saṃsāraṃ cātibhīṣaṇam | aśmanā caraṇau bhaṃktvā vārāṇasyāṃ vasennaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्ल्लभा तपसा चापि मृतस्य परमेश्वरि । यत्र तत्र विपन्नस्य गतिः संसारमोक्षणी
durllabhā tapasā cāpi mṛtasya parameśvari | yatra tatra vipannasya gatiḥ saṃsāramokṣaṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादाज्जायते सम्यक्मम शैलेंद्रनंदिनि । अप्रवृद्धा न पश्यंति मम मायाविमोहिताः
prasādājjāyate samyakmama śaileṃdranaṃdini | apravṛddhā na paśyaṃti mama māyāvimohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः । हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेद्विघ्नशतैरपि
viṇmūtraretasāṃ madhye te vasaṃti punaḥ punaḥ | hanyamāno'pi yo vidvānvasedvighnaśatairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । जन्ममृत्युजरामुक्तं परं यांति शिवालयम्
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocati | janmamṛtyujarāmuktaṃ paraṃ yāṃti śivālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपुनर्मरणानां हि सा गतिर्मोक्षकांक्षिणाम् । यां प्राप्य कृतकृत्यः स्यादिति मन्यंति पंडिताः
apunarmaraṇānāṃ hi sā gatirmokṣakāṃkṣiṇām | yāṃ prāpya kṛtakṛtyaḥ syāditi manyaṃti paṃḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दानैर्न तपोभिश्च न यज्ञैर्नापि विद्यया । प्राप्यते गतिरुत्कृष्टा याविमुक्ते तु लभ्यते
na dānairna tapobhiśca na yajñairnāpi vidyayā | prāpyate gatirutkṛṣṭā yāvimukte tu labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानावर्णा विवर्णाश्च चांडालाद्या जुगुप्सिताः । किल्बिषैः पूर्णदेहाश्च विशिष्टैः पातकैस्तथा
nānāvarṇā vivarṇāśca cāṃḍālādyā jugupsitāḥ | kilbiṣaiḥ pūrṇadehāśca viśiṣṭaiḥ pātakaistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेषजं परमं तेषामविमुक्तं विदुर्बुधाः । अविमुक्तं परं ज्ञानमविमुक्तं परं पदम्
bheṣajaṃ paramaṃ teṣāmavimuktaṃ vidurbudhāḥ | avimuktaṃ paraṃ jñānamavimuktaṃ paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविमुक्तं परं तत्त्वमविमुक्तं परं शिवम् । कृत्वा वै नैष्ठिकीं दीक्षामविमुक्ते वसंति ये
avimuktaṃ paraṃ tattvamavimuktaṃ paraṃ śivam | kṛtvā vai naiṣṭhikīṃ dīkṣāmavimukte vasaṃti ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तत्परमं ज्ञानं ददाम्यंते परं पदम् । प्रयागं नैमिषारण्यं श्रीशैलोऽथ महाबलम्
teṣāṃ tatparamaṃ jñānaṃ dadāmyaṃte paraṃ padam | prayāgaṃ naimiṣāraṇyaṃ śrīśailo'tha mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केदारं भद्रकर्णं तु गया पुष्करमेव च । कुरुक्षेत्रं भद्रकोटिर्नर्मदाम्रातकेश्वरी
kedāraṃ bhadrakarṇaṃ tu gayā puṣkarameva ca | kurukṣetraṃ bhadrakoṭirnarmadāmrātakeśvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्रामं च कुब्जाम्रं कोकामुखमनुत्तमम् । प्रभासं विजयेशानं गोकर्णं भद्रकर्णकम्
śālagrāmaṃ ca kubjāmraṃ kokāmukhamanuttamam | prabhāsaṃ vijayeśānaṃ gokarṇaṃ bhadrakarṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतानि पुण्यस्थानानि त्रैलोक्ये विश्रुतानि ह । न यास्यंति परं तत्त्वं वाराणस्यां यथा मृताः
etāni puṇyasthānāni trailokye viśrutāni ha | na yāsyaṃti paraṃ tattvaṃ vārāṇasyāṃ yathā mṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराणस्यां विशेषेण गंगा त्रिपथगामिनी । प्रविष्टा नाशयेत्पापं जन्मांतरशतैः कृतम्
vārāṇasyāṃ viśeṣeṇa gaṃgā tripathagāminī | praviṣṭā nāśayetpāpaṃ janmāṃtaraśataiḥ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र सुलभा गंगा श्राद्धं दानं तपो जपः । व्रतानि सर्वमेवैतद्वाराणस्यां सुदुर्ल्लभम्
anyatra sulabhā gaṃgā śrāddhaṃ dānaṃ tapo japaḥ | vratāni sarvamevaitadvārāṇasyāṃ sudurllabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपेच्च जुहुयान्नित्यं ददात्यर्चयतेऽमरान् । वायुभक्षश्च सततं वाराणस्यां स्थितो नरः
japecca juhuyānnityaṃ dadātyarcayate'marān | vāyubhakṣaśca satataṃ vārāṇasyāṃ sthito naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि पापो यदि शठो यदि वा धार्मिको नरः । वाराणसीं समासाद्य पुनाति सकलं कुलम्
yadi pāpo yadi śaṭho yadi vā dhārmiko naraḥ | vārāṇasīṃ samāsādya punāti sakalaṃ kulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराणस्यां येऽर्चयंति महादेवं स्तुवंति वै । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते विज्ञेया गणेश्वराः
vārāṇasyāṃ ye'rcayaṃti mahādevaṃ stuvaṃti vai | sarvapāpavinirmuktāste vijñeyā gaṇeśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र योगज्ञानाभ्यां संन्यासादथवान्यतः । प्राप्यते तत्परं स्थानं सहस्रेणैव जन्मनाम्
anyatra yogajñānābhyāṃ saṃnyāsādathavānyataḥ | prāpyate tatparaṃ sthānaṃ sahasreṇaiva janmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये भक्ता देवदेवेशि वाराणस्यां वसंति वै । ते विंदंति परं मोक्षमेकेनैव तु जन्मना
ye bhaktā devadeveśi vārāṇasyāṃ vasaṃti vai | te viṃdaṃti paraṃ mokṣamekenaiva tu janmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र योगस्तथा ज्ञानं मुक्तिरेकेन जन्मना । अविमुक्तं तदासाद्य नान्यदिच्छेत्तपोवनम्
yatra yogastathā jñānaṃ muktirekena janmanā | avimuktaṃ tadāsādya nānyadicchettapovanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो मयाऽविमुक्तं तदविमुक्तं ततः स्मृतम् । तदेव गुह्यं गुह्यानामेतद्विज्ञानमुच्यते
yato mayā'vimuktaṃ tadavimuktaṃ tataḥ smṛtam | tadeva guhyaṃ guhyānāmetadvijñānamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाज्ञानाभिनिष्ठानां परमानंदमिच्छताम् । यागतिर्विदिता सुभ्रूः साविमुक्ते मृतस्य तु
jñānājñānābhiniṣṭhānāṃ paramānaṃdamicchatām | yāgatirviditā subhrūḥ sāvimukte mṛtasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि चैवाविमुक्तस्य देहे दृष्टानि कृत्स्नशः । पुरी वाराणसी तेभ्यः स्थानेभ्योऽप्यधिका शुभा
yāni caivāvimuktasya dehe dṛṣṭāni kṛtsnaśaḥ | purī vārāṇasī tebhyaḥ sthānebhyo'pyadhikā śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र साक्षान्महादेवो देहांते स्वयमीश्वरः । व्याचष्टे तारकं ब्रह्म तत्रैव ह्यविमुक्तये
yatra sākṣānmahādevo dehāṃte svayamīśvaraḥ | vyācaṣṭe tārakaṃ brahma tatraiva hyavimuktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तत्परतरं तत्त्वमविमुक्तमिति श्रुतम् । एकेन जन्मना देवि वाराणस्यां तदाप्नुयात्
yattatparataraṃ tattvamavimuktamiti śrutam | ekena janmanā devi vārāṇasyāṃ tadāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रूमध्ये नाभिमध्ये च हृदये चैव मूर्धनि । यथाविमुक्तमादित्ये वाराणस्यां व्यवस्थितम्
bhrūmadhye nābhimadhye ca hṛdaye caiva mūrdhani | yathāvimuktamāditye vārāṇasyāṃ vyavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरणायास्तथा चास्या मध्ये वाराणसीपुरी । तत्रैव संस्थितं तत्त्वं नित्यमेवंविमुक्तकम्
varaṇāyāstathā cāsyā madhye vārāṇasīpurī | tatraiva saṃsthitaṃ tattvaṃ nityamevaṃvimuktakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराणस्याः परं स्थानं न भूतं न भविष्यति । यत्र नारायणो देवो महादेवो दिवीश्वरः
vārāṇasyāḥ paraṃ sthānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati | yatra nārāyaṇo devo mahādevo divīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र देवाः सगंधर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः । उपासते यं सततं देवदेवः पितामहः
tatra devāḥ sagaṃdharvāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ | upāsate yaṃ satataṃ devadevaḥ pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महापातकिनो देवि ये तेभ्यः पापकृत्तमाः । वाराणसीं समासाद्य ते यांति परमां गतिम्
mahāpātakino devi ye tebhyaḥ pāpakṛttamāḥ | vārāṇasīṃ samāsādya te yāṃti paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मुमुक्षुर्नियतो वसेद्वै मरणांतकम् । वाराणस्यां महादेवाज्ज्ञानं लब्ध्वा विमुच्यते
tasmānmumukṣurniyato vasedvai maraṇāṃtakam | vārāṇasyāṃ mahādevājjñānaṃ labdhvā vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंतु विघ्ना भविष्यंति पापोपहतचेतसः । ततो नैवाचरेत्पापं कायेन मनसा गिरा
kiṃtu vighnā bhaviṣyaṃti pāpopahatacetasaḥ | tato naivācaretpāpaṃ kāyena manasā girā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्रहस्यं देवानां पुराणानां च सुव्रते । अविमुक्ताश्रयं ज्ञानं न कश्चिद्वेत्ति तत्त्वतः
etadrahasyaṃ devānāṃ purāṇānāṃ ca suvrate | avimuktāśrayaṃ jñānaṃ na kaścidvetti tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच-। देवतानामृषीणां च शृण्वतां परमेष्ठिनाम् । देवदेवेन कथितं सर्वपापविनाशनम्
nārada uvāca-| devatānāmṛṣīṇāṃ ca śṛṇvatāṃ parameṣṭhinām | devadevena kathitaṃ sarvapāpavināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथानारायणः श्रेष्ठो देवानां पुरुषोत्तमः । यथेश्वराणां गिरिशः स्थानानामेतदुत्तमम्
yathānārāyaṇaḥ śreṣṭho devānāṃ puruṣottamaḥ | yatheśvarāṇāṃ giriśaḥ sthānānāmetaduttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैः समाराधितो रुद्रः पूर्वस्मिन्नेकजन्मनि । ते विदंति परं क्षेत्रमविमुक्तं शिवालयम्
yaiḥ samārādhito rudraḥ pūrvasminnekajanmani | te vidaṃti paraṃ kṣetramavimuktaṃ śivālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिकल्मषसंभूता येषामुपहृता मतिः । न तेषां वेदितुं शक्यं स्थानं तत्परमेष्ठिनः
kalikalmaṣasaṃbhūtā yeṣāmupahṛtā matiḥ | na teṣāṃ vedituṃ śakyaṃ sthānaṃ tatparameṣṭhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये स्मरंति सदा कालं वदंति च पुरीमिमाम् । तेषां विनश्यति क्षिप्रमिहामुत्र च पातकम्
ye smaraṃti sadā kālaṃ vadaṃti ca purīmimām | teṣāṃ vinaśyati kṣipramihāmutra ca pātakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि चेह प्रकुर्वंति पातकानि कृतालयाः । नाशयेत्तानि सर्वाणि देवः कालतनुः शिवः
yāni ceha prakurvaṃti pātakāni kṛtālayāḥ | nāśayettāni sarvāṇi devaḥ kālatanuḥ śivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगच्छेत्तदिदं स्थानं सेवितं मोक्षकांक्षिभिः । मृतानां च पुनर्जन्म न भूयो भवसागरे
āgacchettadidaṃ sthānaṃ sevitaṃ mokṣakāṃkṣibhiḥ | mṛtānāṃ ca punarjanma na bhūyo bhavasāgare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः । योगी वाप्यथवायोगी पापी वा पुण्यकृत्तमः
tasmātsarvaprayatnena vārāṇasyāṃ vasennaraḥ | yogī vāpyathavāyogī pāpī vā puṇyakṛttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लोकवचनात्पित्रोर्न चैव गुरुवादतः । मतिर्न क्रमणीया स्यादविमुक्तगतिं प्रति
na lokavacanātpitrorna caiva guruvādataḥ | matirna kramaṇīyā syādavimuktagatiṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.