व्यास उवाच-
एवं वनाश्रमे स्थित्वा तृतीयं भागमायुषः ।
चतुर्थं चायुषो भागं संन्यासेन नयेत्क्रमात्
vyāsa uvāca-
evaṃ vanāśrame sthitvā tṛtīyaṃ bhāgamāyuṣaḥ |
caturthaṃ cāyuṣo bhāgaṃ saṃnyāsena nayetkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नीनात्मनि संस्थाप्य द्विजः प्रव्रजितो भवेत् ।
योगाभ्यासरतः शांतो ब्रह्मविद्यापरायणः
agnīnātmani saṃsthāpya dvijaḥ pravrajito bhavet |
yogābhyāsarataḥ śāṃto brahmavidyāparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा मनसि संपन्नं वैराग्यं सर्ववस्तुषु ।
तदा संन्यासमिच्छेच्च पतितः स्याद्विपर्यये
yadā manasi saṃpannaṃ vairāgyaṃ sarvavastuṣu |
tadā saṃnyāsamicchecca patitaḥ syādviparyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्यां निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा पुनः ।
दांतः शुक्लकषायोसौ ब्रह्माश्रममुपाश्रयेत्
prājāpatyāṃ nirūpyeṣṭimāgneyīmathavā punaḥ |
dāṃtaḥ śuklakaṣāyosau brahmāśramamupāśrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानसंन्यासिनः केचिद्वेदसंन्यासिनोऽपरे ।
कर्मसंन्यासिनस्त्वन्ये त्रिविधाः परिकीर्तिताः
jñānasaṃnyāsinaḥ kecidvedasaṃnyāsino'pare |
karmasaṃnyāsinastvanye trividhāḥ parikīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः सर्वत्र विनिर्मुक्तो निर्द्वंद्वश्चैव निर्भयः ।
प्रोच्यते ज्ञानसंन्यासी आत्मन्येव व्यवस्थितः
yaḥ sarvatra vinirmukto nirdvaṃdvaścaiva nirbhayaḥ |
procyate jñānasaṃnyāsī ātmanyeva vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं निराशीर्निष्परिग्रहः ।
प्रोच्यते वेदसंन्यासी मुमुक्षुर्विजितेंद्रियः
vedamevābhyasennityaṃ nirāśīrniṣparigrahaḥ |
procyate vedasaṃnyāsī mumukṣurvijiteṃdriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्त्वग्निमात्मसाकृत्वा ब्रह्मार्पणपरो द्विजः ।
ज्ञेयः स कर्मसंन्यासी महायज्ञपरायणः
yastvagnimātmasākṛtvā brahmārpaṇaparo dvijaḥ |
jñeyaḥ sa karmasaṃnyāsī mahāyajñaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयाणामपि चैतेषां ज्ञानी त्वभ्यधिको मतः ।
न तस्य विद्यते कार्यं न लिंगं वा विपश्चितः
trayāṇāmapi caiteṣāṃ jñānī tvabhyadhiko mataḥ |
na tasya vidyate kāryaṃ na liṃgaṃ vā vipaścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्ममो निर्भयः शांतो निर्द्वंद्वः पर्णभोजनः ।
जीर्णकौपीनवासाः स्यान्नग्नो वा ध्यानतत्परः
nirmamo nirbhayaḥ śāṃto nirdvaṃdvaḥ parṇabhojanaḥ |
jīrṇakaupīnavāsāḥ syānnagno vā dhyānatatparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचारी जिताहारो ग्रामादन्नं समाहरेत् ।
अध्यात्मरतिरासीत निरपेक्षो निराशिषः
brahmacārī jitāhāro grāmādannaṃ samāharet |
adhyātmaratirāsīta nirapekṣo nirāśiṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनैव सहायेन सुखार्थं विचरेदिह ।
नाभिनंदेत मरणं नाभिनंदेत जीवनम्
ātmanaiva sahāyena sukhārthaṃ vicarediha |
nābhinaṃdeta maraṇaṃ nābhinaṃdeta jīvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालमेव प्रतीक्षेत निर्देशं भृतको यथा ।
नाध्येतव्यं न वर्तव्यं श्रोतव्यं न कदाचन
kālameva pratīkṣeta nirdeśaṃ bhṛtako yathā |
nādhyetavyaṃ na vartavyaṃ śrotavyaṃ na kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ज्ञानपरो योगी ब्रह्मभूयाय कल्पते ।
एकवासाथ वा विद्वान्कौपीनाच्छादनोपि वा
evaṃ jñānaparo yogī brahmabhūyāya kalpate |
ekavāsātha vā vidvānkaupīnācchādanopi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुंडी शिखी वाथ भवेत्त्रिदंडी निष्परिग्रहः ।
काषायवासाः सततं ध्यानयोगपरायणः
muṃḍī śikhī vātha bhavettridaṃḍī niṣparigrahaḥ |
kāṣāyavāsāḥ satataṃ dhyānayogaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामांते वृक्षमूले वा वसेद्देवालयेपि वा ।
समः शत्रौ तथा मित्रे तथा मानापमानयोः
grāmāṃte vṛkṣamūle vā vaseddevālayepi vā |
samaḥ śatrau tathā mitre tathā mānāpamānayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भैक्ष्येण वर्तयेन्नित्यं नैकान्नादी भवेत्क्वच्चित् ।
यस्तु मोहेन वान्यस्मादेकान्नादी भवेद्यतिः
bhaikṣyeṇa vartayennityaṃ naikānnādī bhavetkvaccit |
yastu mohena vānyasmādekānnādī bhavedyatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तस्य निष्कृतिः काचिद्धर्मशास्त्रेषु दृश्यते ।
रागद्वेषवियुक्तात्मा समलोष्टाश्मकांचनः
na tasya niṣkṛtiḥ kāciddharmaśāstreṣu dṛśyate |
rāgadveṣaviyuktātmā samaloṣṭāśmakāṃcanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणिहिंसानिवृत्तश्च मौनी स्यात्सर्वनिस्पृहः ।
दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत्
prāṇihiṃsānivṛttaśca maunī syātsarvanispṛhaḥ |
dṛṣṭipūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यपूतां वदेद्वाणीं मनःपूतं समाचरेत् ।
नैकत्र निवसेद्देशे वर्षाभ्योन्यत्र भिक्षुकः
satyapūtāṃ vadedvāṇīṃ manaḥpūtaṃ samācaret |
naikatra nivaseddeśe varṣābhyonyatra bhikṣukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा शौचयुतो नित्यं कमंडलुकरः शुचिः ।
ब्रह्मचर्यरतो नित्यं वनवासरतो भवेत्
snātvā śaucayuto nityaṃ kamaṃḍalukaraḥ śuciḥ |
brahmacaryarato nityaṃ vanavāsarato bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षशास्त्रेषु निरतो ब्रह्मसूत्री जितेंद्रियः ।
दंभाहंकारनिर्मुक्तो निंदापैशुन्यवर्जितः
mokṣaśāstreṣu nirato brahmasūtrī jiteṃdriyaḥ |
daṃbhāhaṃkāranirmukto niṃdāpaiśunyavarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मज्ञानगुणोपेतो यदि मोक्षमवाप्नुयात् ।
अभ्यसेत्सततं देवं प्रणवाख्यं सनातनम्
ātmajñānaguṇopeto yadi mokṣamavāpnuyāt |
abhyasetsatataṃ devaṃ praṇavākhyaṃ sanātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वाचम्य विधानेन शुचिर्देवालयादिषु ।
यज्ञोपवीती शांतात्मा कुशपाणिः समाहितः
snātvācamya vidhānena śucirdevālayādiṣu |
yajñopavītī śāṃtātmā kuśapāṇiḥ samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धौतकाषायवसनो तस्मिञ्छन्नतनूरुहः ।
अधियज्ञं ब्रह्मजपेदाधिदैविकमेव च
dhautakāṣāyavasano tasmiñchannatanūruhaḥ |
adhiyajñaṃ brahmajapedādhidaivikameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आध्यात्मिकं च सततं वेदान्ताभिहितं च यत् ।
पुत्रेषु चाथ निवसन्ब्रह्मचारी यतिर्मुनिः
ādhyātmikaṃ ca satataṃ vedāntābhihitaṃ ca yat |
putreṣu cātha nivasanbrahmacārī yatirmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं स याति परमां गतिम् ।
अहिंसासत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यं तपः परम्
vedamevābhyasennityaṃ sa yāti paramāṃ gatim |
ahiṃsāsatyamasteyaṃ brahmacaryaṃ tapaḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमादया च संतोषो व्रतान्यस्य विशेषतः ।
वेदांतज्ञाननिष्ठो वा पंचयज्ञान्समाहितः
kṣamādayā ca saṃtoṣo vratānyasya viśeṣataḥ |
vedāṃtajñānaniṣṭho vā paṃcayajñānsamāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्य्यादहरहः स्नात्वा भिक्षार्थे नैव तेन हि ।
होममंत्रान्जपेन्नित्यं कालेकाले समाहितः
kuryyādaharahaḥ snātvā bhikṣārthe naiva tena hi |
homamaṃtrānjapennityaṃ kālekāle samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाध्यायं चान्वहं कुर्य्यात्सावित्रीं संध्ययोर्जपेत् ।
ध्यायीत सततं देवमेकांतं परमेश्वरम्
svādhyāyaṃ cānvahaṃ kuryyātsāvitrīṃ saṃdhyayorjapet |
dhyāyīta satataṃ devamekāṃtaṃ parameśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकान्नं वर्जयेन्नित्यं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
एकवासा द्विवासा वा शिखी यज्ञोपवीतवान् ।
कमंडलुकरो विद्वांस्त्रिदंडो याति तत्परम्
ekānnaṃ varjayennityaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham |
ekavāsā dvivāsā vā śikhī yajñopavītavān |
kamaṃḍalukaro vidvāṃstridaṃḍo yāti tatparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे यतिधर्मनिरूपणं नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः
iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe yatidharmanirūpaṇaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.