व्यास उवाच-
एवं त्वाश्रमनिष्ठानां यतीनां नियतात्मनाम् ।
भैक्ष्येण वर्तनं प्रोक्तं फलमूलैरथापि वा
vyāsa uvāca-
evaṃ tvāśramaniṣṭhānāṃ yatīnāṃ niyatātmanām |
bhaikṣyeṇa vartanaṃ proktaṃ phalamūlairathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एककालं चरेद्भैक्ष्यं न प्रसज्येत विस्तरम् ।
भैक्ष्ये प्रसक्तो हि यतिर्विषयेष्वपि सज्जति
ekakālaṃ caredbhaikṣyaṃ na prasajyeta vistaram |
bhaikṣye prasakto hi yatirviṣayeṣvapi sajjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तागारं चरेद्भैक्ष्यमलाभे न पुनश्चरेत् ।
गोदोहमात्रं तिष्ठेत कालं भिक्षुरधोमुखः
saptāgāraṃ caredbhaikṣyamalābhe na punaścaret |
godohamātraṃ tiṣṭheta kālaṃ bhikṣuradhomukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षेत्युक्त्वा सकृत्तूष्णीमादद्याद्वाग्यतः शुचिः ।
प्रक्ष्याल्य पाणी पादौ च समाचम्य यथाविधि
bhikṣetyuktvā sakṛttūṣṇīmādadyādvāgyataḥ śuciḥ |
prakṣyālya pāṇī pādau ca samācamya yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यं दर्शयित्वान्नं भुंजीत प्राङ्मुखो नरः ।
हुत्वा प्राणाहुतीः पंच ग्रासानष्टौ समाहितः
ādityaṃ darśayitvānnaṃ bhuṃjīta prāṅmukho naraḥ |
hutvā prāṇāhutīḥ paṃca grāsānaṣṭau samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचम्य देवं ब्रह्माणं ध्यायेत परमेश्वरम् ।
आलाबुदारुपात्रे च मृण्मयं वैणवं तथा
ācamya devaṃ brahmāṇaṃ dhyāyeta parameśvaram |
ālābudārupātre ca mṛṇmayaṃ vaiṇavaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारि यतिपात्राणि मनुराह प्रजापतिः ।
प्राग्रात्रे मध्यरात्रे च पररात्रे तथैव च
catvāri yatipātrāṇi manurāha prajāpatiḥ |
prāgrātre madhyarātre ca pararātre tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संध्यासूक्तिविशेषेण चिंतयेन्नित्यमीश्वरम् ।
कृत्वा हृत्पद्मनिलये विश्वाख्यं विश्वसंभवम्
saṃdhyāsūktiviśeṣeṇa ciṃtayennityamīśvaram |
kṛtvā hṛtpadmanilaye viśvākhyaṃ viśvasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानं सर्वभूतानां परस्तात्तमसः स्थितम् ।
सर्वस्याधारमव्यक्तमानंदं ज्योतिरव्ययम्
ātmānaṃ sarvabhūtānāṃ parastāttamasaḥ sthitam |
sarvasyādhāramavyaktamānaṃdaṃ jyotiravyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रधानपुरुषातीतमाकाशं दहनं शिवम् ।
तदंतं सर्वभावानामीश्वरं ब्रह्मरूपिणम्
pradhānapuruṣātītamākāśaṃ dahanaṃ śivam |
tadaṃtaṃ sarvabhāvānāmīśvaraṃ brahmarūpiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ॐकारांतेथवात्मानं समाप्य परमात्मनि ।
आकाशे देवमीशानं ध्यायीताकाशमध्यगम्
oṃkārāṃtethavātmānaṃ samāpya paramātmani |
ākāśe devamīśānaṃ dhyāyītākāśamadhyagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणं सर्वभावानामानंदैकसमाश्रयम् ।
पुराणपुरुषं विष्णुं ध्यायन्मुच्येत बंधनात्
kāraṇaṃ sarvabhāvānāmānaṃdaikasamāśrayam |
purāṇapuruṣaṃ viṣṇuṃ dhyāyanmucyeta baṃdhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वा गुहादौ प्रकृतौ जगत्संमोहनालये ।
विचिंत्य परमं व्योम सर्वभूतैककारणम्
yadvā guhādau prakṛtau jagatsaṃmohanālaye |
viciṃtya paramaṃ vyoma sarvabhūtaikakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवनं सर्वभूतानां यत्र लोकः प्रलीयते ।
आनंदं ब्रह्मणः सूक्ष्मं यत्पश्यंति मुमुक्षवः
jīvanaṃ sarvabhūtānāṃ yatra lokaḥ pralīyate |
ānaṃdaṃ brahmaṇaḥ sūkṣmaṃ yatpaśyaṃti mumukṣavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये निहितं ब्रह्म केवलं ज्ञानलक्षणम् ।
अनंतं सत्यमीशानं विचिंत्यासीत वाग्यतः
tanmadhye nihitaṃ brahma kevalaṃ jñānalakṣaṇam |
anaṃtaṃ satyamīśānaṃ viciṃtyāsīta vāgyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुह्याद्गुह्यतमं ज्ञानं यतीनामेतदीरितम् ।
योवतिष्ठेत्सदानेन सोश्नुते योगमैश्वरम्
guhyādguhyatamaṃ jñānaṃ yatīnāmetadīritam |
yovatiṣṭhetsadānena sośnute yogamaiśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माज्ज्ञानरतो नित्यमात्मविद्यापरायणः ।
ज्ञानं समभ्यसेद्ब्रह्म येन मुच्येत बंधनात्
tasmājjñānarato nityamātmavidyāparāyaṇaḥ |
jñānaṃ samabhyasedbrahma yena mucyeta baṃdhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्वा पृथक्त्वमात्मानं सर्वस्मादेव केवलम् ।
आनंदमक्षरं ज्ञानं ध्यायेत च ततः परम्
matvā pṛthaktvamātmānaṃ sarvasmādeva kevalam |
ānaṃdamakṣaraṃ jñānaṃ dhyāyeta ca tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद्भवंति भूतानि यज्ज्ञात्वा नेह जायते ।
स तस्मादीश्वरो देवः परस्ताद्योधितिष्ठति
yasmādbhavaṃti bhūtāni yajjñātvā neha jāyate |
sa tasmādīśvaro devaḥ parastādyodhitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदंतरे तद्गमनं शाश्वतं शिवमव्ययम् ।
य इदं स्वपरोक्षस्तु स देवः स्यान्महेश्वरः
yadaṃtare tadgamanaṃ śāśvataṃ śivamavyayam |
ya idaṃ svaparokṣastu sa devaḥ syānmaheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतानि यानि भिक्षूणां तथैवायं व्रतानि च ।
एकैकातिक्रमेणैव प्रायश्चित्तं विधीयते
vratāni yāni bhikṣūṇāṃ tathaivāyaṃ vratāni ca |
ekaikātikrameṇaiva prāyaścittaṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेत्य च स्त्रियं कामात्प्रायश्चित्तं समाहितः ।
प्राणायामसमायुक्तं कुर्य्यात्सांतपनं शुचिः
upetya ca striyaṃ kāmātprāyaścittaṃ samāhitaḥ |
prāṇāyāmasamāyuktaṃ kuryyātsāṃtapanaṃ śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चरेत नियमात्कृच्छ्रं संयतमानसः ।
पुनराश्रममागम्य चरेद्भिक्षुरतंद्रितः
tataścareta niyamātkṛcchraṃ saṃyatamānasaḥ |
punarāśramamāgamya caredbhikṣurataṃdritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः ।
तथापि च न कर्तव्यः प्रसंगो ह्येष दारुणः
na dharmayuktamanṛtaṃ hinastīti manīṣiṇaḥ |
tathāpi ca na kartavyaḥ prasaṃgo hyeṣa dāruṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकरात्रोपवासश्च प्राणायामशतं तथा ।
उक्त्वानृतं प्रकर्तव्यं यतिना धर्मलिप्सुना
ekarātropavāsaśca prāṇāyāmaśataṃ tathā |
uktvānṛtaṃ prakartavyaṃ yatinā dharmalipsunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमन्यतः ।
स्तेयादभ्यधिकः कश्चिन्नास्त्यधर्म इति स्मृतिः
paramāpadgatenāpi na kāryaṃ steyamanyataḥ |
steyādabhyadhikaḥ kaścinnāstyadharma iti smṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिंसा चैवापरा तृष्णा याच्ञात्मज्ञाननाशिका ।
यदेतद्द्रविणं नाम प्राणा ह्येते बहिश्चराः २७ द्रविण।
स तस्य हरते प्राणान्यो यस्य हरते धनम् ।
एवं कृत्वा स दुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रतच्युतः
hiṃsā caivāparā tṛṣṇā yācñātmajñānanāśikā |
yadetaddraviṇaṃ nāma prāṇā hyete bahiścarāḥ 27 draviṇa|
sa tasya harate prāṇānyo yasya harate dhanam |
evaṃ kṛtvā sa duṣṭātmā bhinnavṛtto vratacyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयो निर्वेदमापन्नश्चरेद्भिक्षुरतंद्रितः ।
अकस्मादेव हिंसां तु यदि भिक्षुः समाचरेत्
bhūyo nirvedamāpannaścaredbhikṣurataṃdritaḥ |
akasmādeva hiṃsāṃ tu yadi bhikṣuḥ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यात्कृच्छ्रातिकृच्छ्रं तु चांद्रायणमथापि वा ।
स्कंदेतेंद्रियदौर्बल्यात्स्त्रियं दृष्ट्वा यतिर्यदि
kuryātkṛcchrātikṛcchraṃ tu cāṃdrāyaṇamathāpi vā |
skaṃdeteṃdriyadaurbalyātstriyaṃ dṛṣṭvā yatiryadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन धारयितव्या वै प्राणायामास्तु षोडश ।
दिवास्कंदे त्रिरात्रं स्यात्प्राणायामशतं बुधाः
tena dhārayitavyā vai prāṇāyāmāstu ṣoḍaśa |
divāskaṃde trirātraṃ syātprāṇāyāmaśataṃ budhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकान्ने मधुमांसे च नवश्राद्धे तथैव च ।
प्रत्यक्षलवणे चोक्तं प्राजापत्यं विशोधनम्
ekānne madhumāṃse ca navaśrāddhe tathaiva ca |
pratyakṣalavaṇe coktaṃ prājāpatyaṃ viśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्याननिष्ठस्य सततं नश्यते सर्वपातकम् ।
तस्मान्नारायणं ध्यात्वा तस्य ध्यानपरो भवेत्
dhyānaniṣṭhasya satataṃ naśyate sarvapātakam |
tasmānnārāyaṇaṃ dhyātvā tasya dhyānaparo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्ब्रह्मणः परं ज्योतिः प्रविष्टाक्षरमव्ययम् ।
योंतरात्मा परं ब्रह्म स विज्ञेयो महेश्वरः
yadbrahmaṇaḥ paraṃ jyotiḥ praviṣṭākṣaramavyayam |
yoṃtarātmā paraṃ brahma sa vijñeyo maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष देवो महादेवः केवलः परमं शिवः ।
तदेवाक्षरमद्वैतं तदा नित्यं परं पदम्
eṣa devo mahādevaḥ kevalaḥ paramaṃ śivaḥ |
tadevākṣaramadvaitaṃ tadā nityaṃ paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्महीयते देवे स्वधाम्नि ज्ञानसंज्ञिते ।
आत्मयोगात्परे तत्वे महादेवस्ततः स्मृतः
tasmānmahīyate deve svadhāmni jñānasaṃjñite |
ātmayogātpare tatve mahādevastataḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्यं देवं महादेवाद्व्यतिरिक्तं प्रपश्यति ।
तमेवात्मानमन्वेति यः स याति परं पदम्
nānyaṃ devaṃ mahādevādvyatiriktaṃ prapaśyati |
tamevātmānamanveti yaḥ sa yāti paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्यंते ये स्वमात्मानं विभिन्नं परमेश्वरात् ।
न ते पश्यंति तं देवं वृथा तेषां परिश्रमः
manyaṃte ye svamātmānaṃ vibhinnaṃ parameśvarāt |
na te paśyaṃti taṃ devaṃ vṛthā teṣāṃ pariśramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकमेव परं ब्रह्म विज्ञेयं तत्त्वमव्ययम् ।
स देवस्तु महादेवो नैतद्विज्ञाय बध्यते
ekameva paraṃ brahma vijñeyaṃ tattvamavyayam |
sa devastu mahādevo naitadvijñāya badhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्यतेत नियतं यतिः संयतमानसः ।
ज्ञानयोगरतः शांतो महादेवपरायणः
tasmādyateta niyataṃ yatiḥ saṃyatamānasaḥ |
jñānayogarataḥ śāṃto mahādevaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वः कथितो विप्रा यतीनामाश्रमः शुभः ।
पितामहेन मुनिना विभुना पूर्वमीरितः
eṣa vaḥ kathito viprā yatīnāmāśramaḥ śubhaḥ |
pitāmahena muninā vibhunā pūrvamīritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नापुत्रशिष्ययोगिभ्यो दद्यादेवमनुत्तमम् ।
ज्ञानं स्वयंभुवा प्रोक्तं यतिधर्म्माश्रयं शिवम्
nāputraśiṣyayogibhyo dadyādevamanuttamam |
jñānaṃ svayaṃbhuvā proktaṃ yatidharmmāśrayaṃ śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति यतिनियमानामेतदुक्तं विधानं सुरवरपरितोषे यद्भवेदेकहेतुः ।
न भवति पुनरेषामुद्भवो वा विनाशः प्रतिहितमनसो ये नित्यमेवाचरंति
iti yatiniyamānāmetaduktaṃ vidhānaṃ suravaraparitoṣe yadbhavedekahetuḥ |
na bhavati punareṣāmudbhavo vā vināśaḥ pratihitamanaso ye nityamevācaraṃti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे षष्टितमोऽध्यायः
iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.