शौनक उवाच।
कथयस्व महाप्राज्ञ ब्राह्मणस्य कृपार्णव ।
माहात्म्यं सर्ववर्णानां श्रेष्ठस्य कृपया च मे
śaunaka uvāca|
kathayasva mahāprājña brāhmaṇasya kṛpārṇava |
māhātmyaṃ sarvavarṇānāṃ śreṣṭhasya kṛpayā ca me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच।
ब्राह्मणः सर्ववर्णानां गुरुरेव द्विजोत्तम ।
सर्वामराश्रयो ज्ञेयः साक्षान्नारायणः प्रभुः
sūta uvāca|
brāhmaṇaḥ sarvavarṇānāṃ gurureva dvijottama |
sarvāmarāśrayo jñeyaḥ sākṣānnārāyaṇaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यात्प्रणामं यो विप्रं हरिबुद्ध्या तु भूसुरम् ।
भक्त्या तस्य द्विजश्रेष्ठ वर्द्धते संपदादिकम्
kuryātpraṇāmaṃ yo vipraṃ haribuddhyā tu bhūsuram |
bhaktyā tasya dvijaśreṣṭha varddhate saṃpadādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न नमेद्ब्राह्मणं दृष्ट्वा हेलयापि च गर्वितः ।
छेदनं तु तस्य शिरः कर्तुमिच्छेत्सदा हरिः
na namedbrāhmaṇaṃ dṛṣṭvā helayāpi ca garvitaḥ |
chedanaṃ tu tasya śiraḥ kartumicchetsadā hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतापराधं विप्रं ये द्विषंति पापबुद्धयः ।
हरिं द्विषंति ते ज्ञेया निरयं यांति दारुणम्
kṛtāparādhaṃ vipraṃ ye dviṣaṃti pāpabuddhayaḥ |
hariṃ dviṣaṃti te jñeyā nirayaṃ yāṃti dāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः कर्तुं प्रार्थनां विप्रं पश्येत्क्रोधेन चागतम् ।
कृतांतश्चक्षुषोस्तस्य तप्तसूचीं ददाति वै
yaḥ kartuṃ prārthanāṃ vipraṃ paśyetkrodhena cāgatam |
kṛtāṃtaścakṣuṣostasya taptasūcīṃ dadāti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुते भूसुरं मूढो भर्त्सनं यो नराधमः ।
यमदूता मुखे तस्य तप्तलोहं ददंति च
kurute bhūsuraṃ mūḍho bhartsanaṃ yo narādhamaḥ |
yamadūtā mukhe tasya taptalohaṃ dadaṃti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां निकेतने भुंक्ते क्ष्मासुरो वै तपोधनः ।
सुपर्वाणैः स्वयं कृष्णो भुंक्ते तेषां निकेतने
yeṣāṃ niketane bhuṃkte kṣmāsuro vai tapodhanaḥ |
suparvāṇaiḥ svayaṃ kṛṣṇo bhuṃkte teṣāṃ niketane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नश्यंति सर्वपापानि द्विजहत्यादिकानि च ।
कणमात्रं भजेद्यस्तु विप्रांघ्रिसलिलं नरः
naśyaṃti sarvapāpāni dvijahatyādikāni ca |
kaṇamātraṃ bhajedyastu viprāṃghrisalilaṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो नरश्चरणौधौतं कुर्याद्धस्तेन भक्तितः ।
द्विजातेर्वच्मि सत्यं ते स मुक्तः सर्वपातकैः
yo naraścaraṇaudhautaṃ kuryāddhastena bhaktitaḥ |
dvijātervacmi satyaṃ te sa muktaḥ sarvapātakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रहीना च या नारी मृतवत्सा च यांगना ।
सपुत्रा जीववत्सा सा द्विजपद्मांघ्रिसेवनात्
putrahīnā ca yā nārī mṛtavatsā ca yāṃganā |
saputrā jīvavatsā sā dvijapadmāṃghrisevanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मांडे यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि सागरे ।
उदधौ यानि तीर्थानि तिष्ठंति द्विजपादयोः ।
द्विजांघ्रिसलिलैर्नित्यं सेचितं यस्य मस्तकम्
brahmāṃḍe yāni tīrthāni tāni tīrthāni sāgare |
udadhau yāni tīrthāni tiṣṭhaṃti dvijapādayoḥ |
dvijāṃghrisalilairnityaṃ secitaṃ yasya mastakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु स मुक्तः सर्वपातकैः ।
शृणु शौनक वक्ष्यामि माहात्म्यं पापनाशनम्
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sa muktaḥ sarvapātakaiḥ |
śṛṇu śaunaka vakṣyāmi māhātmyaṃ pāpanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रपादोदकस्याहमितिहासं तपोधन ।
आसीत्पुरा द्विजश्रेष्ठ वैश्यवृत्तिपरायणः
viprapādodakasyāhamitihāsaṃ tapodhana |
āsītpurā dvijaśreṣṭha vaiśyavṛttiparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रो भीमो द्वापरे च ब्रह्महत्यासहस्रकृत् ।
निष्ठुरः सर्वदा तुष्टः समहान्वैश्यया पुनः
śūdro bhīmo dvāpare ca brahmahatyāsahasrakṛt |
niṣṭhuraḥ sarvadā tuṣṭaḥ samahānvaiśyayā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्राचारपरिभ्रष्टो भीमोऽसौ गुरुतल्पगः ।
प्रत्येकं वच्मि किं तस्य दस्योः संख्या न विद्यते
śūdrācāraparibhraṣṭo bhīmo'sau gurutalpagaḥ |
pratyekaṃ vacmi kiṃ tasya dasyoḥ saṃkhyā na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापानां मुनिशार्दूल भीमस्य दुष्टचेतसः ।
एकदा स गतः कश्चिद्ब्राह्मणस्य निवेशनम्
pāpānāṃ muniśārdūla bhīmasya duṣṭacetasaḥ |
ekadā sa gataḥ kaścidbrāhmaṇasya niveśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा तं तस्य गेहात्तु द्रव्यं नेतुं मनो दधे ।
तत्रोवास ब्राह्मणस्य बहिर्द्वारसमीपतः
gatvā taṃ tasya gehāttu dravyaṃ netuṃ mano dadhe |
tatrovāsa brāhmaṇasya bahirdvārasamīpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैन्ययुक्तं वचः प्राह क्ष्मासुरं स तपोधनम् ।
भो स्वामिन्शृणु मे वाक्यं दयालुरिव मन्यते
dainyayuktaṃ vacaḥ prāha kṣmāsuraṃ sa tapodhanam |
bho svāminśṛṇu me vākyaṃ dayāluriva manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुधार्तोऽहं देहि चान्नं प्राणा यास्यंति मे द्रुतम्
kṣudhārto'haṃ dehi cānnaṃ prāṇā yāsyaṃti me drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच-
क्षुधार्त्त शृणु मे कश्चिद्वाक्यं कर्तुं न विद्यते ।
पाकं मे तंडुलानि त्वं नीत्वा भुंक्ष्व यथासुखम्
brāhmaṇa uvāca-
kṣudhārtta śṛṇu me kaścidvākyaṃ kartuṃ na vidyate |
pākaṃ me taṃḍulāni tvaṃ nītvā bhuṃkṣva yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति मे जनको माता नास्ति सूनुः सहोदरः ।
नास्ति जाया मातृबंधुर्मृताः सर्वे विहाय माम्
nāsti me janako mātā nāsti sūnuḥ sahodaraḥ |
nāsti jāyā mātṛbaṃdhurmṛtāḥ sarve vihāya mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठाम्येको गृहेऽकर्मा भाग्यहीनोतिथे हरिः ।
एको मे वसतौ चास्ति न जाने तद्विना किल
tiṣṭhāmyeko gṛhe'karmā bhāgyahīnotithe hariḥ |
eko me vasatau cāsti na jāne tadvinā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीम उवाच।मम कश्चिद्द्विजश्रेष्ठ नास्ति सेवां तवापि च ।
शूद्रोऽहं निलये जात्या कृत्वा स्थास्यामि ते सदा
bhīma uvāca|mama kaściddvijaśreṣṭha nāsti sevāṃ tavāpi ca |
śūdro'haṃ nilaye jātyā kṛtvā sthāsyāmi te sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच।इति तस्य वचः श्रुत्वा सानंदः क्ष्मासुरस्तदा ।
पाकं विधाय तूर्णं स ददावन्नं तपोधन
sūta uvāca|iti tasya vacaḥ śrutvā sānaṃdaḥ kṣmāsurastadā |
pākaṃ vidhāya tūrṇaṃ sa dadāvannaṃ tapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोऽपि हर्षसमायुक्तस्तस्थौ तत्र द्विजालये ।
सेवां कुर्वन्स्नेहयुक्तां भूसुरस्य मनोहराम्
so'pi harṣasamāyuktastasthau tatra dvijālaye |
sevāṃ kurvansnehayuktāṃ bhūsurasya manoharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य श्वो वा हनिष्यामि द्रव्यमस्य ममापि च ।
नेतुं यदा करिष्यामि नेष्यामि नात्र संशयः
adya śvo vā haniṣyāmi dravyamasya mamāpi ca |
netuṃ yadā kariṣyāmi neṣyāmi nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परामृश्य च हृद्यंतः कृत्वा तस्य क्रियां वदेत् ।
पादधौतादिकं चासौ शिरसा गतपातकः
parāmṛśya ca hṛdyaṃtaḥ kṛtvā tasya kriyāṃ vadet |
pādadhautādikaṃ cāsau śirasā gatapātakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचम्यांघ्रिजलं दध्रेच्छद्मना प्रतिदिनं द्विजः ।
एकदा हारकः कश्चिद्द्रव्यं नेतुं समागतः
ācamyāṃghrijalaṃ dadhrecchadmanā pratidinaṃ dvijaḥ |
ekadā hārakaḥ kaściddravyaṃ netuṃ samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पाट्य रात्रावररं गतोऽसौ तद्गृहांतरम् ।
दृष्ट्वा भीमं प्रहारार्थं दंडहस्तः समागतः
utpāṭya rātrāvararaṃ gato'sau tadgṛhāṃtaram |
dṛṣṭvā bhīmaṃ prahārārthaṃ daṃḍahastaḥ samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हारको मस्तकं तस्य छित्त्वा तूर्णं पलायितः ।
अथ तस्य भटा विष्णोः शंखचक्रगदाधराः
hārako mastakaṃ tasya chittvā tūrṇaṃ palāyitaḥ |
atha tasya bhaṭā viṣṇoḥ śaṃkhacakragadādharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समायातास्तथा नेतुं भीमं तं वीतकिल्बिषम् ।
स्यंदनं चागतं दिव्यं राजहंसयुतं द्विज
samāyātāstathā netuṃ bhīmaṃ taṃ vītakilbiṣam |
syaṃdanaṃ cāgataṃ divyaṃ rājahaṃsayutaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रारूढो ययौ विष्णोर्भवनं दुर्लभं किल ।
माहात्म्यं भूमिदेवस्य मया ते तत्प्रकीर्तितम् ।
शृणुयाद्यो नरो भक्त्या तस्य पातकनाशनम्
tatrārūḍho yayau viṣṇorbhavanaṃ durlabhaṃ kila |
māhātmyaṃ bhūmidevasya mayā te tatprakīrtitam |
śṛṇuyādyo naro bhaktyā tasya pātakanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.