श्रीराम उवाच-
महेशनाममाहात्म्यं पूजामाहात्म्यमेव च ।
नमस्कारस्य माहात्म्यं दृष्टिमाहात्म्यमेव च
śrīrāma uvāca-
maheśanāmamāhātmyaṃ pūjāmāhātmyameva ca |
namaskārasya māhātmyaṃ dṛṣṭimāhātmyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलदानस्य माहात्म्यं धूपदानस्य सत्तम ।
दीपगंधादिदानस्य माहात्म्यं वद मे गुरो
jaladānasya māhātmyaṃ dhūpadānasya sattama |
dīpagaṃdhādidānasya māhātmyaṃ vada me guro
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंभुरुवाच-
एकैकनाममाहात्म्यं विस्तरान्न हि शक्यते ।
संक्षेपेण च ते वच्मि शृणु राघव सादरम्
śaṃbhuruvāca-
ekaikanāmamāhātmyaṃ vistarānna hi śakyate |
saṃkṣepeṇa ca te vacmi śṛṇu rāghava sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा त्रेतायुगे राजा विधृतो नाम वीर्यवान् ।
मृते पितरि बालोसौ भूमिराज्येभिषेचितः
purā tretāyuge rājā vidhṛto nāma vīryavān |
mṛte pitari bālosau bhūmirājyebhiṣecitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानवयसः सर्वान्समीपस्थांश्चकार सः ।
ये वृद्धा ये च विद्वांसस्ते च तस्य न संमताः
samānavayasaḥ sarvānsamīpasthāṃścakāra saḥ |
ye vṛddhā ye ca vidvāṃsaste ca tasya na saṃmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युवानः संमता दुष्टा अकार्यकरणास्तथा ।
सुस्त्र्यानयनदक्षाश्च चोरकर्मविशारदाः
yuvānaḥ saṃmatā duṣṭā akāryakaraṇāstathā |
sustryānayanadakṣāśca corakarmaviśāradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भांडवार्तारता लास्यनिपुणास्तस्य संमताः ।
वशीकरणमंत्रज्ञा वस्त्रौषधविदस्तथा
bhāṃḍavārtāratā lāsyanipuṇāstasya saṃmatāḥ |
vaśīkaraṇamaṃtrajñā vastrauṣadhavidastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गीतनर्तनशीलाश्च धूर्त्ता द्यूतविदः प्रियाः ।
पितृसंमतकर्तॄणां त्यागं चक्रे स पार्थिवः
gītanartanaśīlāśca dhūrttā dyūtavidaḥ priyāḥ |
pitṛsaṃmatakartṝṇāṃ tyāgaṃ cakre sa pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचार्य स च तैः सार्द्धं दुष्टैः कार्यमकारयत् ।
एतादृशांस्तथा चान्यान्दुष्टान्सह युयोज ह
vicārya sa ca taiḥ sārddhaṃ duṣṭaiḥ kāryamakārayat |
etādṛśāṃstathā cānyānduṣṭānsaha yuyoja ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदुक्तिमुपालंब्य शिष्टं सुहृदमत्यजत् ।
उरोमुष्टिं च फेत्कारं ये कुर्युस्तस्य ते प्रियाः
etaduktimupālaṃbya śiṣṭaṃ suhṛdamatyajat |
uromuṣṭiṃ ca phetkāraṃ ye kuryustasya te priyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगलक्षणतत्त्वज्ञा रतितंत्रविशारदाः ।
राजनीतिविहीनं तद्राज्यं समभवत्तदा
bhagalakṣaṇatattvajñā ratitaṃtraviśāradāḥ |
rājanītivihīnaṃ tadrājyaṃ samabhavattadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजाश्वरथमुष्ट्राजं गोमहिष्यादिकं च यत् ।
तत्सर्वं नाशमापन्नमपहारायतस्ततः
gajāśvarathamuṣṭrājaṃ gomahiṣyādikaṃ ca yat |
tatsarvaṃ nāśamāpannamapahārāyatastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नानि वसुधान्यानि न दृश्यंते पुरे तदा ।
अथ भूपांतरेणासौ निर्जितः प्रपलायितः
ratnāni vasudhānyāni na dṛśyaṃte pure tadā |
atha bhūpāṃtareṇāsau nirjitaḥ prapalāyitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महारण्यमथो गत्वा गिरिदुर्गमकल्पयत् ।
तत्र चाल्पपरीवारश्चोरवृत्तिं समाश्रितः
mahāraṇyamatho gatvā giridurgamakalpayat |
tatra cālpaparīvāraścoravṛttiṃ samāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णवस्त्रधान्यादि रत्नगंधादिकं तथा ।
तत्रतत्र विनिर्दिश्य चोरानायानवंचकान्
suvarṇavastradhānyādi ratnagaṃdhādikaṃ tathā |
tatratatra vinirdiśya corānāyānavaṃcakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बंधाद्यकारयत्तैस्तु द्रव्याहरणकर्मणि ।
यदाहारो न विद्येत तदाहारमकल्पयत्
baṃdhādyakārayattaistu dravyāharaṇakarmaṇi |
yadāhāro na vidyeta tadāhāramakalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोमहिष्यादिमांसेन यद्यन्नं नोपलभ्यते ।
अश्वीय नरमांसेन भोजनं पर्य्यकल्पयत्
gomahiṣyādimāṃsena yadyannaṃ nopalabhyate |
aśvīya naramāṃsena bhojanaṃ paryyakalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतादृशमभूद्वृत्तं संध्योपासादिवर्जितम् ।
एकस्तु सचिवस्तस्य सुरापो नाम राक्षसः
etādṛśamabhūdvṛttaṃ saṃdhyopāsādivarjitam |
ekastu sacivastasya surāpo nāma rākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियुंक्ते सर्वकालं तमाहरप्रहरेति च ।
एवं रक्षोमते स्थित्वा नानादेशगतान्नरान्
niyuṃkte sarvakālaṃ tamāharaprahareti ca |
evaṃ rakṣomate sthitvā nānādeśagatānnarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृसहस्रपरीवारो ह्यादद्यादकृपालयः ।
स्वस्याभिमतयोषास्तु ज्ञात्वा ज्ञात्वा समाहरत्
nṛsahasraparīvāro hyādadyādakṛpālayaḥ |
svasyābhimatayoṣāstu jñātvā jñātvā samāharat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंचित्कालं च ता भुक्त्वा तासां मांसमभक्षयत् ।
एवं हत्वा नरान्नारी राज्यं चक्रे सुदुःसहम्
kiṃcitkālaṃ ca tā bhuktvā tāsāṃ māṃsamabhakṣayat |
evaṃ hatvā narānnārī rājyaṃ cakre suduḥsaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वर्षसहस्रं तु राज्यं कृत्वा नराधमः ।
जराशिथिलसर्वांगो वलीपलितदूषितः
evaṃ varṣasahasraṃ tu rājyaṃ kṛtvā narādhamaḥ |
jarāśithilasarvāṃgo valīpalitadūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जीवमभवत्स्थानं समंताद्दशयोजनम् ।
अथ मृत्युदिनं प्राप्तं राज्ञस्तस्य महात्मनः
nirjīvamabhavatsthānaṃ samaṃtāddaśayojanam |
atha mṛtyudinaṃ prāptaṃ rājñastasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्युकालेथ संप्राप्ते स्नातं भूमिगतं नृपम् ।
तस्य चानुचराः सर्वे परिवार्योपतस्थिरे
mṛtyukāletha saṃprāpte snātaṃ bhūmigataṃ nṛpam |
tasya cānucarāḥ sarve parivāryopatasthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरापः सचिवः प्राह किं कार्यं मम चादिश ।
अथ राजा तथा शक्तो निर्गतायुस्तदार्दितः
surāpaḥ sacivaḥ prāha kiṃ kāryaṃ mama cādiśa |
atha rājā tathā śakto nirgatāyustadārditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभेरधस्तु क्षीणासुः कथंचिद्वाक्यमुक्तवान् ।
त्वं सर्वकाले दैत्येंद्र प्रहरप्राहराहर
nābheradhastu kṣīṇāsuḥ kathaṃcidvākyamuktavān |
tvaṃ sarvakāle daityeṃdra praharaprāharāhara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यथोक्त्वा ममारासौ यमदूताः समाययुः ।
विचित्रं बंधने यत्नं चक्रुस्ताडनतत्पराः
ityathoktvā mamārāsau yamadūtāḥ samāyayuḥ |
vicitraṃ baṃdhane yatnaṃ cakrustāḍanatatparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णिता बंधपाशाश्च हेतिदंडाश्च चूर्णिताः ।
तद्गात्रस्पर्शमात्रे च तदद्भुतमिवाभवत्
cūrṇitā baṃdhapāśāśca hetidaṃḍāśca cūrṇitāḥ |
tadgātrasparśamātre ca tadadbhutamivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथायातः स्वयं मृत्युः पाशेनैनमयोजयत् ।
मृत्युपाशमपिच्छिन्नं वीक्ष्य मृत्युरचिंतयत्
athāyātaḥ svayaṃ mṛtyuḥ pāśenainamayojayat |
mṛtyupāśamapicchinnaṃ vīkṣya mṛtyuraciṃtayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमर्त्यमृतिर्दृष्टा दृष्टा नैतादृशी क्वचित् ।
इति चिंतापरे मृत्यौ ज्वालावक्त्रः प्रतापवान्
sarvamartyamṛtirdṛṣṭā dṛṣṭā naitādṛśī kvacit |
iti ciṃtāpare mṛtyau jvālāvaktraḥ pratāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरभद्रेण निर्दिष्टः सहसायाच्च शूलभृत् ।
ज्वालावक्त्रमथालोक्य मृत्युस्तूर्णं पलाययौ
vīrabhadreṇa nirdiṣṭaḥ sahasāyācca śūlabhṛt |
jvālāvaktramathālokya mṛtyustūrṇaṃ palāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलायमानं तं दृष्ट्वा मृत्युं वह्निमुखस्तदा ।
अरे रे चोर चोर त्वं तिष्ठतिष्ठ क्व यास्यसि
palāyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā mṛtyuṃ vahnimukhastadā |
are re cora cora tvaṃ tiṣṭhatiṣṭha kva yāsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एनसो मुच्यते चोरः शूलारोपणमात्रतः ।
एवमाभाष्य मृत्युं तं शूलप्रोतमकल्पयत्
enaso mucyate coraḥ śūlāropaṇamātrataḥ |
evamābhāṣya mṛtyuṃ taṃ śūlaprotamakalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलं स्कंधगतं कृत्वा दूतान्संग्रथ्य रज्जुना ।
पादशृंखलविन्यस्तानादाय नृपमध्यगात्
śūlaṃ skaṃdhagataṃ kṛtvā dūtānsaṃgrathya rajjunā |
pādaśṛṃkhalavinyastānādāya nṛpamadhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानवरमारोप्य गीतवाद्यसुशोभितम् ।
वीरांतिकमथो गत्वा सर्वमस्मै न्यवेदयत्
vimānavaramāropya gītavādyasuśobhitam |
vīrāṃtikamatho gatvā sarvamasmai nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरभद्रोपि तत्सर्वं शंकरायामितात्मने ।
नानामुनिगणैर्देवैर्ब्रह्मविष्णुपुरः सुरैः
vīrabhadropi tatsarvaṃ śaṃkarāyāmitātmane |
nānāmunigaṇairdevairbrahmaviṣṇupuraḥ suraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेव्यमानाय देवाय पार्वतीसहिताय च ।
प्रणिपत्य निवेद्याथ शूलस्थंमृत्युमेव च
sevyamānāya devāya pārvatīsahitāya ca |
praṇipatya nivedyātha śūlasthaṃmṛtyumeva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूष्णीं बभूव विश्वात्मा वीरभद्रः प्रतापवान् ।
अग्न्याननं वीक्ष्य शिवो विगर्हयन्कथं त्वयैतद्गणसाहसं कृतम् ।
बिभेषि मृत्योर्न कथं यमाधिकाद्वदस्व सर्वं परमार्थतो मे
tūṣṇīṃ babhūva viśvātmā vīrabhadraḥ pratāpavān |
agnyānanaṃ vīkṣya śivo vigarhayankathaṃ tvayaitadgaṇasāhasaṃ kṛtam |
bibheṣi mṛtyorna kathaṃ yamādhikādvadasva sarvaṃ paramārthato me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्य तं वह्निमुखोऽतिरोषो मृत्युं समालोक्य ननर्त हर्षात् ।
उवाच चौर्यं कृतमेव मृत्युना तदेष शूलेऽपि मया प्ररोहितः
praṇamya taṃ vahnimukho'tiroṣo mṛtyuṃ samālokya nanarta harṣāt |
uvāca cauryaṃ kṛtameva mṛtyunā tadeṣa śūle'pi mayā prarohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमोचयामास शिवोपि मृत्युं दूतानशेषान्निरुजश्चकार ।
मृत्युं समालोक्य शिवो बभाषे मन्नाम एषां मरणे समास्ते
vimocayāmāsa śivopi mṛtyuṃ dūtānaśeṣānnirujaścakāra |
mṛtyuṃ samālokya śivo babhāṣe mannāma eṣāṃ maraṇe samāste
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मच्चेतसामन्यधियां च नामहीनाक्षरं वाधिकवर्णयुक्तम् ।
ममैव लोकं प्रददामि सत्यं ह्यनेन नाम प्रहरेति भाषितम्
maccetasāmanyadhiyāṃ ca nāmahīnākṣaraṃ vādhikavarṇayuktam |
mamaiva lokaṃ pradadāmi satyaṃ hyanena nāma prahareti bhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रशब्दमात्रं त्वधिकं हरेतिपदप्रदं वै पदमीरयंति ।
आरादमूंस्त्वं जपतो नमस्व मदीयवाक्यं च यमं वदस्व
praśabdamātraṃ tvadhikaṃ haretipadapradaṃ vai padamīrayaṃti |
ārādamūṃstvaṃ japato namasva madīyavākyaṃ ca yamaṃ vadasva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नतिं यतिं कीर्तिमुपास्तिमाश्रिता दास्यं च कैंकर्य्यमथ श्रुतिंवदाः ।
पंचाक्षरोक्तिं शतरुद्रियोक्तिं शिवस्य कुर्वंति न ते विचार्याः
natiṃ yatiṃ kīrtimupāstimāśritā dāsyaṃ ca kaiṃkaryyamatha śrutiṃvadāḥ |
paṃcākṣaroktiṃ śatarudriyoktiṃ śivasya kurvaṃti na te vicāryāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्नामरुद्राक्षविभूतिधारणो ममाग्रतो यस्तु पुराणवक्ता ।
सर्वेषु पापेष्वपि तेषु सत्सु प्रशास्म्यहं नैव यमाधिकारः
mannāmarudrākṣavibhūtidhāraṇo mamāgrato yastu purāṇavaktā |
sarveṣu pāpeṣvapi teṣu satsu praśāsmyahaṃ naiva yamādhikāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चापि पापान्वितमायिनो नराः परान्नवस्त्रादिवधूभुजश्च ।
वाराणसीमृत्युपराश्च ये वै श्रीशैलमर्त्याश्च न ते विचार्याः
ye cāpi pāpānvitamāyino narāḥ parānnavastrādivadhūbhujaśca |
vārāṇasīmṛtyuparāśca ye vai śrīśailamartyāśca na te vicāryāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूकाश्च दंशा अपि मत्कुणाश्च मृगादयः कीटपिपीलिकाश्च ।
सरीसृपा वृश्चिकशूकराश्च काशीमृताः शंकरमाप्नुवंति
yūkāśca daṃśā api matkuṇāśca mṛgādayaḥ kīṭapipīlikāśca |
sarīsṛpā vṛścikaśūkarāśca kāśīmṛtāḥ śaṃkaramāpnuvaṃti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं नामगृणन्ध्यायेद्यो वै हृत्पद्ममंदिरे ।
त्रियंबकं विरूपाक्षं सोमं सोमार्द्धभूषणम्
idaṃ nāmagṛṇandhyāyedyo vai hṛtpadmamaṃdire |
triyaṃbakaṃ virūpākṣaṃ somaṃ somārddhabhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिनेत्रकं त्रयीनेत्रं सोमसूर्याग्निलोचनम् ।
तं नमस्कृत्य दूरस्थो भवमृत्यो ममाज्ञया
trinetrakaṃ trayīnetraṃ somasūryāgnilocanam |
taṃ namaskṛtya dūrastho bhavamṛtyo mamājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाकर्ण्य शिवप्रोक्तं मृत्युस्तुष्टाव शंकरम् ।
नमस्ते देवतानाथ नमस्ते देवमूर्तये
athākarṇya śivaproktaṃ mṛtyustuṣṭāva śaṃkaram |
namaste devatānātha namaste devamūrtaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वज्ञाय नमस्तुभ्यं पशूनां पतये नमः ।
अथ देवो महादेवो मृत्युं प्राह वरं वृणु
sarvajñāya namastubhyaṃ paśūnāṃ pataye namaḥ |
atha devo mahādevo mṛtyuṃ prāha varaṃ vṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तोत्रेणानेन तुष्टोस्मि मृत्युर्वरमयाचत ।
त्वदीयं पालय विभो मां च शंकर पापिनम्
stotreṇānena tuṣṭosmi mṛtyurvaramayācata |
tvadīyaṃ pālaya vibho māṃ ca śaṃkara pāpinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेत्युक्त्वा मृत्युमीशो गच्छ वत्सेति चाब्रवीत् ।
यमलोकं गतः सोपि यमायाशेषमुक्तवान्
tathetyuktvā mṛtyumīśo gaccha vatseti cābravīt |
yamalokaṃ gataḥ sopi yamāyāśeṣamuktavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंभुरुवाच-
य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमनुत्तमम् ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो याति शंकरसन्निधिम्
śaṃbhuruvāca-
ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ puṇyākhyānamanuttamam |
vimuktaḥ sarvapāpebhyo yāti śaṃkarasannidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शिवराघवसंवादे एकादशोत्तरशततमोऽध्यायः
iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śivarāghavasaṃvāde ekādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.