Library·Padma Purāṇa·5·5.14
शेष उवाच। अथ स्वागतसंतुष्टं शत्रुघ्नं प्राह भूमिपः । रघुनाथकथां श्रेष्ठां शुश्रूषुः पुरुषर्षभः
śeṣa uvāca| atha svāgatasaṃtuṣṭaṃ śatrughnaṃ prāha bhūmipaḥ | raghunāthakathāṃ śreṣṭhāṃ śuśrūṣuḥ puruṣarṣabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमद उवाच। कच्चिदास्ते सुखं रामः सर्वलोकशिरोमणिः । भक्तरक्षावतारोऽयं ममानुग्रहकारकः
sumada uvāca| kaccidāste sukhaṃ rāmaḥ sarvalokaśiromaṇiḥ | bhaktarakṣāvatāro'yaṃ mamānugrahakārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्या लोका इमे पुर्यां रघुनाथमुखांबुजम् । ये पिबंत्यनिशं चाक्षिपुटकैः परिमोदिताः
dhanyā lokā ime puryāṃ raghunāthamukhāṃbujam | ye pibaṃtyaniśaṃ cākṣipuṭakaiḥ parimoditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थजातं मदीयं च नितरां पुरुषर्षभ । कृतार्थं कुलभूम्यादि वस्तुजातं महामते
arthajātaṃ madīyaṃ ca nitarāṃ puruṣarṣabha | kṛtārthaṃ kulabhūmyādi vastujātaṃ mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामाक्षया प्रसादो मे कृतः पूर्वं दयार्द्रया । रघुनाथमुखांभोजं द्रक्ष्येद्य सकुटुंबकः
kāmākṣayā prasādo me kṛtaḥ pūrvaṃ dayārdrayā | raghunāthamukhāṃbhojaṃ drakṣyedya sakuṭuṃbakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तवति वीरे तु सुमदे पार्थिवोत्तमे । सर्वं तत्कथयामास रघुनाथगुणोदयम्
ityuktavati vīre tu sumade pārthivottame | sarvaṃ tatkathayāmāsa raghunāthaguṇodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिरात्रं तत्र संस्थित्य रघुनाथानुजः परम् । गंतुं चकार धिषणां राज्ञा सह महामतिः
trirātraṃ tatra saṃsthitya raghunāthānujaḥ param | gaṃtuṃ cakāra dhiṣaṇāṃ rājñā saha mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्ज्ञात्वा सुमदः शीघ्रं पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् । शत्रुघ्नेन महाराज्ञा पुष्कलेनानुमोदितः
tajjñātvā sumadaḥ śīghraṃ putraṃ rājye'bhyaṣecayat | śatrughnena mahārājñā puṣkalenānumoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासांसि बहुरत्नानि धनानि विविधानि च । शत्रुघ्नसेवकेभ्योऽसौ प्रादात्तत्र महामतिः
vāsāṃsi bahuratnāni dhanāni vividhāni ca | śatrughnasevakebhyo'sau prādāttatra mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गमनमारेभे मंत्रिभिर्बहुवित्तमैः । पत्तिभिर्वाजिभिर्नागैः सदश्वैरथ कोटिभिः
tato gamanamārebhe maṃtribhirbahuvittamaiḥ | pattibhirvājibhirnāgaiḥ sadaśvairatha koṭibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुघ्नः सहितस्तेन सुमदेन धनुर्भृता । जगाम मार्गे विहसन्रघुनाथप्रतापभृत्
śatrughnaḥ sahitastena sumadena dhanurbhṛtā | jagāma mārge vihasanraghunāthapratāpabhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयोष्णीतीरमासाद्य जगाम स हयोत्तमः । पृष्ठतोऽनुययुः सर्वे योधा वै हयरक्षिणः
payoṣṇītīramāsādya jagāma sa hayottamaḥ | pṛṣṭhato'nuyayuḥ sarve yodhā vai hayarakṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रमान्विविधान्पश्यन्नृषीणां सुतपोभृताम् । तत्रतत्र विशृण्वानो रघुनाथगुणोदयम्
āśramānvividhānpaśyannṛṣīṇāṃ sutapobhṛtām | tatratatra viśṛṇvāno raghunāthaguṇodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष धीमान्हरिर्याति हरिणा परिरक्षितः । हरिभिर्हरिभक्तैश्च हरिवर्यानुगैर्मुहुः
eṣa dhīmānhariryāti hariṇā parirakṣitaḥ | haribhirharibhaktaiśca harivaryānugairmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति शृण्वञ्छुभा वाचो मुनीनां परितः प्रभुः । तुतोष भक्त्युत्कलितचित्तवृत्तिभृतां महान्
iti śṛṇvañchubhā vāco munīnāṃ paritaḥ prabhuḥ | tutoṣa bhaktyutkalitacittavṛttibhṛtāṃ mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श चाश्रमं शुद्धं जनजंतुसमाकुलम् । वेदध्वनिहताशेषा मंगलं शृण्वतां नृणाम्
dadarśa cāśramaṃ śuddhaṃ janajaṃtusamākulam | vedadhvanihatāśeṣā maṃgalaṃ śṛṇvatāṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निहोत्रहविर्धूम पवित्रितनभोखिलम् । मुनिवर्यकृतानेक यागयूपसुशोभितम्
agnihotrahavirdhūma pavitritanabhokhilam | munivaryakṛtāneka yāgayūpasuśobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र गावस्तु हरिणा पाल्यंते पालनोचिताः । मूषका न खनंत्यस्मिन्बिडालस्य भयाद्बिलम्
yatra gāvastu hariṇā pālyaṃte pālanocitāḥ | mūṣakā na khanaṃtyasminbiḍālasya bhayādbilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयूरैर्नकुलैः सार्द्धं क्रीडंति फणिनोनिशम् । गजैः सिंहैर्नित्यमत्र स्थीयते मित्रतां गतैः
mayūrairnakulaiḥ sārddhaṃ krīḍaṃti phaṇinoniśam | gajaiḥ siṃhairnityamatra sthīyate mitratāṃ gataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एणास्तत्रत्य नीवारभक्षणेषु कृतादराः । न भयं कुर्वते कालाद्रक्षिता मुनिवृंदकैः
eṇāstatratya nīvārabhakṣaṇeṣu kṛtādarāḥ | na bhayaṃ kurvate kālādrakṣitā munivṛṃdakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गावः कुंभसमोधस्का नंदिनी समविग्रहाः । कुर्वंति चरणोत्थेन रजसेलां पवित्रिताम्
gāvaḥ kuṃbhasamodhaskā naṃdinī samavigrahāḥ | kurvaṃti caraṇotthena rajaselāṃ pavitritām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिवर्याः समित्पाणि पद्मैर्धर्मक्रियोचिताम् । दृष्ट्वा पप्रच्छसुमतिं सर्वज्ञं राम मंत्रिणम्
munivaryāḥ samitpāṇi padmairdharmakriyocitām | dṛṣṭvā papracchasumatiṃ sarvajñaṃ rāma maṃtriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुघ्न उवाच। सुमते कस्य संस्थानं मुनेर्भाति पुरोगतम् । निर्वैरिजंतु संसेव्यं मुनिवृंदसमाकुलम्
śatrughna uvāca| sumate kasya saṃsthānaṃ munerbhāti purogatam | nirvairijaṃtu saṃsevyaṃ munivṛṃdasamākulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोष्यामि मुनिवार्तां च विदधामि पवित्रताम् । निजं वपुस्तदीयाभिर्वार्ताभिर्वर्णनादिभिः
śroṣyāmi munivārtāṃ ca vidadhāmi pavitratām | nijaṃ vapustadīyābhirvārtābhirvarṇanādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा महद्वाक्यं शत्रुघ्नस्य महात्मनः । कथयामास सचिवो रघुनाथस्य धीमतः
iti śrutvā mahadvākyaṃ śatrughnasya mahātmanaḥ | kathayāmāsa sacivo raghunāthasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिरुवाच। च्यवनस्याश्रमं विद्धि महातापसशोभितम् । निर्वैरिजंतुसंकीर्णं मुनिपत्नीभिरावृतम्
sumatiruvāca| cyavanasyāśramaṃ viddhi mahātāpasaśobhitam | nirvairijaṃtusaṃkīrṇaṃ munipatnībhirāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योऽसौ महामुनिः स्वर्गवैद्ययोर्भागमादधात् । स्वायंभुवमहायज्ञे शक्रमानविभेदनः
yo'sau mahāmuniḥ svargavaidyayorbhāgamādadhāt | svāyaṃbhuvamahāyajñe śakramānavibhedanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महामुनेः प्रभावोऽयं न केनापि समाप्यते । तपोबलसमृद्धस्य वेदमूर्तिधरस्य ह
mahāmuneḥ prabhāvo'yaṃ na kenāpi samāpyate | tapobalasamṛddhasya vedamūrtidharasya ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा रामानुजो वार्तां च्यवनस्य महामुनेः । सर्वं पप्रच्छ सुमतिं शक्रमानादिभंजनम्
śrutvā rāmānujo vārtāṃ cyavanasya mahāmuneḥ | sarvaṃ papraccha sumatiṃ śakramānādibhaṃjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुघ्न उवाच। कदासौ दस्रयोर्भागं चकार सुरपंक्तिषु । किं कृतं देवराजेन स्वायंभुव महामखे
śatrughna uvāca| kadāsau dasrayorbhāgaṃ cakāra surapaṃktiṣu | kiṃ kṛtaṃ devarājena svāyaṃbhuva mahāmakhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिरुवाच। ब्रह्मवंशेऽतिविख्यातो मुनिर्भृगुरिति श्रुतः । कदाचिद्गतवान्सायं समिदाहरणं प्रति
sumatiruvāca| brahmavaṃśe'tivikhyāto munirbhṛguriti śrutaḥ | kadācidgatavānsāyaṃ samidāharaṇaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा मखविनाशाय दमनो राक्षसो बली । आगत्योच्चैर्जगादेदं महाभयकरं वचः
tadā makhavināśāya damano rākṣaso balī | āgatyoccairjagādedaṃ mahābhayakaraṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुत्रास्ति मुनिबंधुः स कुत्र तन्महिलानघा । पुनः पुनरुवाचेदं वचो रोषसमाकुलः
kutrāsti munibaṃdhuḥ sa kutra tanmahilānaghā | punaḥ punaruvācedaṃ vaco roṣasamākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुतवहो ज्ञात्वा राक्षसाद्भयमागतम् । दर्शयामास तज्जायामंतर्वत्नीमनिंदिताम्
tadāhutavaho jñātvā rākṣasādbhayamāgatam | darśayāmāsa tajjāyāmaṃtarvatnīmaniṃditām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जहार राक्षसस्तां तु रुदंतीं कुररीमिव । भृगो रक्षपते रक्ष रक्ष नाथ तपोनिधे
jahāra rākṣasastāṃ tu rudaṃtīṃ kurarīmiva | bhṛgo rakṣapate rakṣa rakṣa nātha taponidhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वदंतीमार्तां तां गृहीत्वा निरगाद्बहिः । दुष्टो वाक्यप्रहारेण बोधयन्स भृगोः सतीम्
evaṃ vadaṃtīmārtāṃ tāṃ gṛhītvā niragādbahiḥ | duṣṭo vākyaprahāreṇa bodhayansa bhṛgoḥ satīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो महाभयत्रस्तो गर्भश्चोदरमध्यतः । पपात प्रज्वलन्नेत्रो वैश्वानर इवांगजः
tato mahābhayatrasto garbhaścodaramadhyataḥ | papāta prajvalannetro vaiśvānara ivāṃgajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनोक्तं मा व्रजाशु त्वं भस्मी भव सुदुर्मते । न हि साध्वी परामर्शं कृत्वा श्रेयोऽधियास्यसि
tenoktaṃ mā vrajāśu tvaṃ bhasmī bhava sudurmate | na hi sādhvī parāmarśaṃ kṛtvā śreyo'dhiyāsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तः स पपाताशु भस्मीभूतकलेवरः । माता तदार्भकं नीत्वा जगामाश्रममुन्मनाः
ityuktaḥ sa papātāśu bhasmībhūtakalevaraḥ | mātā tadārbhakaṃ nītvā jagāmāśramamunmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुर्वह्निकृतं सर्वं ज्ञात्वा कोपसमाकुलः । शशाप सर्वभक्षस्त्वं भव दुष्टारिसूचक
bhṛgurvahnikṛtaṃ sarvaṃ jñātvā kopasamākulaḥ | śaśāpa sarvabhakṣastvaṃ bhava duṣṭārisūcaka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा शप्तोऽतिदुःखार्तो जग्राहांघ्र्याशुशुक्षणिः । कुरु मेऽनुग्रहं स्वामिन्कृपार्णव महामते
tadā śapto'tiduḥkhārto jagrāhāṃghryāśuśukṣaṇiḥ | kuru me'nugrahaṃ svāminkṛpārṇava mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयानृतं वचोभीत्या कथितं न गुरुद्रुहा । तस्मान्ममोपरि कृपां कुरु धर्मशिरोमणे
mayānṛtaṃ vacobhītyā kathitaṃ na gurudruhā | tasmānmamopari kṛpāṃ kuru dharmaśiromaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदानुग्रहमाधाच्च सर्वभक्षो भवाञ्छुचिः । इत्युक्तवान्हुतभुजं दयार्द्रो मुनितापसः
tadānugrahamādhācca sarvabhakṣo bhavāñchuciḥ | ityuktavānhutabhujaṃ dayārdro munitāpasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भाच्च्युतस्य पुत्रस्य जातकर्मादिकं शुचिः । चकार विधिवद्विप्रो दर्भपाणिः सुमंगलः
garbhāccyutasya putrasya jātakarmādikaṃ śuciḥ | cakāra vidhivadvipro darbhapāṇiḥ sumaṃgalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च्यवनाच्च्यवनं प्राहुः पुत्रं सर्वे तपस्विनः । शनैःशनैः स ववृधे शुक्ले प्रतिपदिंदुवत्
cyavanāccyavanaṃ prāhuḥ putraṃ sarve tapasvinaḥ | śanaiḥśanaiḥ sa vavṛdhe śukle pratipadiṃduvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जगाम तपः कर्तुं रेवां लोकैकपावनीम् । शिष्यैः परिवृतः सर्वैस्तपोबलसमन्वितैः
sa jagāma tapaḥ kartuṃ revāṃ lokaikapāvanīm | śiṣyaiḥ parivṛtaḥ sarvaistapobalasamanvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा तत्र तपस्तेपे वर्षाणामयुतं महान् । अंसयोः किंशुकौ जातौ वल्मीकोपरिशोभितौ
gatvā tatra tapastepe varṣāṇāmayutaṃ mahān | aṃsayoḥ kiṃśukau jātau valmīkopariśobhitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगा आगत्य तस्यांगे कंडूं विदधुरुत्सुकाः । न किंचित्स हि जानाति दुर्वारतपसावृतः
mṛgā āgatya tasyāṃge kaṃḍūṃ vidadhurutsukāḥ | na kiṃcitsa hi jānāti durvāratapasāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिन्मनुरुद्युक्तस्तीर्थयात्रां प्रति प्रभुः । सकुटुंबो ययौ रेवां महाबलसमावृतः
kadācinmanurudyuktastīrthayātrāṃ prati prabhuḥ | sakuṭuṃbo yayau revāṃ mahābalasamāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्नात्वा महानद्यां संतर्प्य पितृदेवताः । दानानि ब्राह्मणेभ्यश्च प्रादाद्विष्णुप्रतुष्टये
tatra snātvā mahānadyāṃ saṃtarpya pitṛdevatāḥ | dānāni brāhmaṇebhyaśca prādādviṣṇupratuṣṭaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कन्या विचरंती सा वनमध्ये इतस्ततः । सखीभिः सहिता रम्या तप्तहाटकभूषणा
tatkanyā vicaraṃtī sā vanamadhye itastataḥ | sakhībhiḥ sahitā ramyā taptahāṭakabhūṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दृष्ट्वाथ वल्मीकं महातरुसुशोभितम् । निमेषोन्मेषरहितं तेजः किंचिद्ददर्श सा
tatra dṛṣṭvātha valmīkaṃ mahātarusuśobhitam | nimeṣonmeṣarahitaṃ tejaḥ kiṃciddadarśa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा तत्र शलाकाभिरतुदद्रुधिरं स्रवत् । दृष्ट्वा राज्ञांगजा खेदं प्राप्तवत्यतिदुःखिता
gatvā tatra śalākābhiratudadrudhiraṃ sravat | dṛṣṭvā rājñāṃgajā khedaṃ prāptavatyatiduḥkhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जनन्यै तथा पित्रे शशंसाघेन विप्लुता । स्वयमेवात्मनात्मानं सा शुशोच भयातुरा
na jananyai tathā pitre śaśaṃsāghena viplutā | svayamevātmanātmānaṃ sā śuśoca bhayāturā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा भूश्चलिता राजन्दिवश्चोल्का पपात ह । धूम्रा दिशो भवन्सर्वाः सूर्यश्च परिवेषितः
tadā bhūścalitā rājandivaścolkā papāta ha | dhūmrā diśo bhavansarvāḥ sūryaśca pariveṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा राज्ञो हया नष्टा हस्तिनो बहवो मृताः । धनं नष्टं रत्नयुतं कलहोभून्मिथस्तदा
tadā rājño hayā naṣṭā hastino bahavo mṛtāḥ | dhanaṃ naṣṭaṃ ratnayutaṃ kalahobhūnmithastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदालोक्य नृपो भीतः किंचिदुद्विग्नमानसः । जनानपृच्छत्केनापि मुनये त्वपराधितम्
tadālokya nṛpo bhītaḥ kiṃcidudvignamānasaḥ | janānapṛcchatkenāpi munaye tvaparādhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारंपर्येण तज्ज्ञात्वा स्वपुत्र्याः परिचेष्टितम् । ययौ सुदुःखितस्तत्र समृद्धबलवाहनः
pāraṃparyeṇa tajjñātvā svaputryāḥ pariceṣṭitam | yayau suduḥkhitastatra samṛddhabalavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वै तपोनिधिं वीक्ष्य महता तपसायुतम् । स्तुत्वा प्रसादयामास मुनिवर्य दयां कुरु
taṃ vai taponidhiṃ vīkṣya mahatā tapasāyutam | stutvā prasādayāmāsa munivarya dayāṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै तुष्टो जगादायं मुनिवर्यो महातपाः । तवात्मजाकृतं सर्वमुत्पाताद्यमवेहि तत्
tasmai tuṣṭo jagādāyaṃ munivaryo mahātapāḥ | tavātmajākṛtaṃ sarvamutpātādyamavehi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव पुत्र्या महाराज चक्षुर्विस्फोटनं कृतम् । बहुसुस्राव रुधिरं जानती त्वामुवाच न
tava putryā mahārāja cakṣurvisphoṭanaṃ kṛtam | bahususrāva rudhiraṃ jānatī tvāmuvāca na
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादियं महाभूप मह्यं देया यथाविधि । ततश्चोत्पातशमनं भविष्यति न संशयः
tasmādiyaṃ mahābhūpa mahyaṃ deyā yathāvidhi | tataścotpātaśamanaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा दुःखितो राजा प्रज्ञाचाक्षुष आत्मजाम् । ददौ कुलवयोरूप शीललक्षणसंयुताम्
tacchrutvā duḥkhito rājā prajñācākṣuṣa ātmajām | dadau kulavayorūpa śīlalakṣaṇasaṃyutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्ता यदा नृपेणेयं कन्या कमललोचना । तदोत्पाताः शमं याताः सर्वे मुनिरुषोद्गताः
dattā yadā nṛpeṇeyaṃ kanyā kamalalocanā | tadotpātāḥ śamaṃ yātāḥ sarve muniruṣodgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा दत्त्वात्मजां तस्मै मुनये तपसांनिधे । प्राप स्वां नगरीं भूयो दुःखितोऽयं दयायुतः
rājā dattvātmajāṃ tasmai munaye tapasāṃnidhe | prāpa svāṃ nagarīṃ bhūyo duḥkhito'yaṃ dayāyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.