ब्राह्मण उवाच।
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं भिल्लानामहमद्भुतम् ।
अत्याश्चर्यमिदं मत्वा प्रहृष्टोऽभवमित्युत
brāhmaṇa uvāca|
iti śrutvā tu tadvākyaṃ bhillānāmahamadbhutam |
atyāścaryamidaṃ matvā prahṛṣṭo'bhavamityuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गंगासागरसंयोगे स्नात्वा पुण्यकलेवरः ।
शृंगमारुरुहे तत्र मणिमाणिक्यचित्रितम्
gaṃgāsāgarasaṃyoge snātvā puṇyakalevaraḥ |
śṛṃgamāruruhe tatra maṇimāṇikyacitritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यं महाराज देवं देवादिवंदितम् ।
नमस्कृत्वा कृतार्थोऽहं जातोन्नप्राशनेन च
tatrāpaśyaṃ mahārāja devaṃ devādivaṃditam |
namaskṛtvā kṛtārtho'haṃ jātonnaprāśanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भुजत्वं संप्राप्तः शंखचक्रादिचिह्नितम् ।
पुरुषोत्तमदर्शनेन न पुनर्गर्भमाविशम्
caturbhujatvaṃ saṃprāptaḥ śaṃkhacakrādicihnitam |
puruṣottamadarśanena na punargarbhamāviśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजंस्त्वमपि तत्राशु गच्छ नीलाभिधं गिरिम् ।
कृतार्थं कुरु चात्मानं गर्भदुःखविवर्जितम्
rājaṃstvamapi tatrāśu gaccha nīlābhidhaṃ girim |
kṛtārthaṃ kuru cātmānaṃ garbhaduḥkhavivarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वाडवाग्र्यस्य धीमतः ।
पप्रच्छ हृष्टगात्रस्तु तीर्थयात्राविधिं मुनिम्
ityākarṇya vacastasya vāḍavāgryasya dhīmataḥ |
papraccha hṛṣṭagātrastu tīrthayātrāvidhiṃ munim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच।
साधु विप्राग्र्य हे साधो त्वया प्रोक्तं ममानघ ।
पुरुषोत्तममाहात्म्यं शृण्वतां पापनाशनम्
rājovāca|
sādhu viprāgrya he sādho tvayā proktaṃ mamānagha |
puruṣottamamāhātmyaṃ śṛṇvatāṃ pāpanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि तत्तीर्थयात्रायां विधिं श्रुतिसमन्वितम् ।
विधिना केन संपूर्ण फलप्राप्तिर्नृणां भवेत्
brūhi tattīrthayātrāyāṃ vidhiṃ śrutisamanvitam |
vidhinā kena saṃpūrṇa phalaprāptirnṛṇāṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच।
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि तीर्थयात्राविधिं शुभम् ।
येन संप्राप्यते देवः सुरासुरनमस्कृतः
brāhmaṇa uvāca|
śṛṇu rājanpravakṣyāmi tīrthayātrāvidhiṃ śubham |
yena saṃprāpyate devaḥ surāsuranamaskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वलीपलितदेहो वा यौवनेनान्वितोऽपि वा ।
ज्ञात्वा मृत्युमनिस्तीर्यं हरिं शरणमाव्रजेत्
valīpalitadeho vā yauvanenānvito'pi vā |
jñātvā mṛtyumanistīryaṃ hariṃ śaraṇamāvrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कीर्तने तच्छ्रवणे वंदने तस्य पूजने ।
मतिरेव प्रकर्तव्या नान्यत्र वनितादिषु
tatkīrtane tacchravaṇe vaṃdane tasya pūjane |
matireva prakartavyā nānyatra vanitādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं नश्वरमालोक्य क्षणस्थायि सुदुःखदम् ।
जन्ममृत्युजरातीतं भक्तिवल्लभमच्युतम्
sarvaṃ naśvaramālokya kṣaṇasthāyi suduḥkhadam |
janmamṛtyujarātītaṃ bhaktivallabhamacyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधात्कामाद्भयाद्द्वेषाल्लोभाद्दंभान्नरः पुनः ।
यथाकथंचिद्विभजन्न स दुःखं समश्नुते
krodhātkāmādbhayāddveṣāllobhāddaṃbhānnaraḥ punaḥ |
yathākathaṃcidvibhajanna sa duḥkhaṃ samaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हरिर्जायते साधुसंगमात्पापवर्जितात् ।
येषां कृपातः पुरुषा भवंत्यसुखवर्जिताः
sa harirjāyate sādhusaṃgamātpāpavarjitāt |
yeṣāṃ kṛpātaḥ puruṣā bhavaṃtyasukhavarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते साधवः शांतरागाः कामलोभविवर्जिताः ।
ब्रुवंति यन्महाराज तत्संसारनिवर्तकम्
te sādhavaḥ śāṃtarāgāḥ kāmalobhavivarjitāḥ |
bruvaṃti yanmahārāja tatsaṃsāranivartakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थेषु लभ्यते साधू रामचंद्र परायणः ।
यद्दर्शनं नृणां पापराशिदाहाशुशुक्षणिः
tīrtheṣu labhyate sādhū rāmacaṃdra parāyaṇaḥ |
yaddarśanaṃ nṛṇāṃ pāparāśidāhāśuśukṣaṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्तीर्थेषु गंतव्यं नरैः संसारभीरुभिः ।
पुण्योदकेषु सततं साधुश्रेणिविराजिषु
tasmāttīrtheṣu gaṃtavyaṃ naraiḥ saṃsārabhīrubhiḥ |
puṇyodakeṣu satataṃ sādhuśreṇivirājiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि तीर्थानि विधिना दृष्टानि प्रहरंत्यघम् ।
तं विधिं नृपशार्दूल कुरुष्व श्रुतिगोचरम्
tāni tīrthāni vidhinā dṛṣṭāni praharaṃtyagham |
taṃ vidhiṃ nṛpaśārdūla kuruṣva śrutigocaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरागं जनयेत्पूर्वं कलत्रादि कुटुंबके ।
असत्यभूतं तज्ज्ञात्वा हरिं तु मनसा स्मरेत्
virāgaṃ janayetpūrvaṃ kalatrādi kuṭuṃbake |
asatyabhūtaṃ tajjñātvā hariṃ tu manasā smaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोशमात्रं ततो गत्वा रामरामेति च ब्रुवन् ।
तत्र तीर्थादिषु स्नात्वा क्षौरं कुर्याद्विधानवित्
krośamātraṃ tato gatvā rāmarāmeti ca bruvan |
tatra tīrthādiṣu snātvā kṣauraṃ kuryādvidhānavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्याणां च पापानि तीर्थानि प्रति गच्छताम् ।
केशानाश्रित्य तिष्ठंति तस्माद्वपनमाचरेत्
manuṣyāṇāṃ ca pāpāni tīrthāni prati gacchatām |
keśānāśritya tiṣṭhaṃti tasmādvapanamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दंडं तु निर्ग्रन्थिं कमंडलुमथाजिनम् ।
बिभृयाल्लोभनिर्मुक्तस्तीर्थवेषधरो नरः
tato daṃḍaṃ tu nirgranthiṃ kamaṃḍalumathājinam |
bibhṛyāllobhanirmuktastīrthaveṣadharo naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिना गच्छतां नॄणां फलावाप्तिर्विशेषतः ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थयात्राविधिं चरेत्
vidhinā gacchatāṃ nṝṇāṃ phalāvāptirviśeṣataḥ |
tasmātsarvaprayatnena tīrthayātrāvidhiṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंहितम् ।
विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते
yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃhitam |
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरेकृष्ण हरेकृष्ण भक्तवत्सल गोपते ।
शरण्य भगवन्विष्णो मां पाहि बहुसंसृतेः
harekṛṣṇa harekṛṣṇa bhaktavatsala gopate |
śaraṇya bhagavanviṣṇo māṃ pāhi bahusaṃsṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रुवन्रसनया मनसा च हरिं स्मरन् ।
पादचारी गतिं कुर्यात्तीर्थं प्रति महोदयः
iti bruvanrasanayā manasā ca hariṃ smaran |
pādacārī gatiṃ kuryāttīrthaṃ prati mahodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानेन गच्छन्पुरुषः समभागफलं लभेत् ।
उपानद्भ्यां चतुर्थांशं गोयाने गोवधादिकम्
yānena gacchanpuruṣaḥ samabhāgaphalaṃ labhet |
upānadbhyāṃ caturthāṃśaṃ goyāne govadhādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवहर्ता तृतीयांशं सेवयाष्टमभागभाक् ।
अनिच्छया व्रजंस्तत्र तीर्थमर्धफलं लभेत्
vyavahartā tṛtīyāṃśaṃ sevayāṣṭamabhāgabhāk |
anicchayā vrajaṃstatra tīrthamardhaphalaṃ labhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथायथं प्रकर्तव्या तीर्थानामभियात्रिका ।
पापक्षयो भवत्येव विधिदृष्ट्या विशेषतः
yathāyathaṃ prakartavyā tīrthānāmabhiyātrikā |
pāpakṣayo bhavatyeva vidhidṛṣṭyā viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र साधून्नमस्कुर्यात्पादवंदनसेवनैः ।
तद्द्वारा हरिभक्तिर्हि प्राप्यते पुरुषोत्तमे
tatra sādhūnnamaskuryātpādavaṃdanasevanaiḥ |
taddvārā haribhaktirhi prāpyate puruṣottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तीर्थविधिः प्रोक्तः समासेन न विस्तरात् ।
एवं विधिं समाश्रित्य गच्छ त्वं पुरुषोत्तमम्
iti tīrthavidhiḥ proktaḥ samāsena na vistarāt |
evaṃ vidhiṃ samāśritya gaccha tvaṃ puruṣottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुभ्यं तुष्टो महाराज दास्यते भक्तिमच्युतः ।
यथा संसारनिर्वाहः क्षणादेव भविष्यति
tubhyaṃ tuṣṭo mahārāja dāsyate bhaktimacyutaḥ |
yathā saṃsāranirvāhaḥ kṣaṇādeva bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थयात्राविधिं श्रुत्वा सर्वपातकनाशनम् ।
मुच्यते सर्वपापेभ्य उग्रेभ्यः पुरुषर्षभ
tīrthayātrāvidhiṃ śrutvā sarvapātakanāśanam |
mucyate sarvapāpebhya ugrebhyaḥ puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिरुवाच ।
इति वाक्यं समाकर्ण्य ववंदे चरणौ महान् ।
तत्तीर्थदर्शनौत्सुक्य विह्वलीकृतमानसः
sumatiruvāca |
iti vākyaṃ samākarṇya vavaṃde caraṇau mahān |
tattīrthadarśanautsukya vihvalīkṛtamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिदेश निजामात्यं मंत्रवित्तममुत्तमम् ।
तीर्थयात्रेच्छया सर्वान्सह नेतुं मनो दधत्
ādideśa nijāmātyaṃ maṃtravittamamuttamam |
tīrthayātrecchayā sarvānsaha netuṃ mano dadhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मंत्रिन्पौरजनान्सर्वानादिश त्वं ममाज्ञया ।
पुरुषोत्तमपादाब्जदर्शनप्रीतिहेतवे
maṃtrinpaurajanānsarvānādiśa tvaṃ mamājñayā |
puruṣottamapādābjadarśanaprītihetave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये मदीये पुरे लोका ये च मद्वाक्यकारकाः ।
सर्वे निर्यांतु मत्पुर्या मया सह नरोत्तमाः
ye madīye pure lokā ye ca madvākyakārakāḥ |
sarve niryāṃtu matpuryā mayā saha narottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये तु मद्वाक्यमुल्लंघ्य स्थास्यंति पुरुषा गृहे ।
ते दंड्या यमदंडेन पापिनोऽधर्महेतवः
ye tu madvākyamullaṃghya sthāsyaṃti puruṣā gṛhe |
te daṃḍyā yamadaṃḍena pāpino'dharmahetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तेन सुतवृंदेन बांधवैः किं सुदुर्नयैः ।
यैर्नदृष्टः स्वचक्षुर्भ्यां पुण्यदः पुरुषोत्तमः
kiṃ tena sutavṛṃdena bāṃdhavaiḥ kiṃ sudurnayaiḥ |
yairnadṛṣṭaḥ svacakṣurbhyāṃ puṇyadaḥ puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूकरीयूथवत्तेषां प्रसूतिर्विट्प्रभक्षिका ।
येषां पुत्राश्च पौत्रा वा हरिं न शरणं गताः
sūkarīyūthavatteṣāṃ prasūtirviṭprabhakṣikā |
yeṣāṃ putrāśca pautrā vā hariṃ na śaraṇaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो देवो नाममात्रेण सर्वान्पावयितुं क्षमः ।
तं नमस्कुरुत क्षिप्रं मदीयाः प्रकृतिव्रजाः
yo devo nāmamātreṇa sarvānpāvayituṃ kṣamaḥ |
taṃ namaskuruta kṣipraṃ madīyāḥ prakṛtivrajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वाक्यं मनोहारि भगवद्गुणगुंफितम् ।
प्रजहर्ष महामात्य उत्तमः सत्यनामधृक्
iti vākyaṃ manohāri bhagavadguṇaguṃphitam |
prajaharṣa mahāmātya uttamaḥ satyanāmadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिनं वरमारोप्य पटहेन व्यघोषयत् ।
यदादिष्टं नृपेणेह तीर्थयात्रां समिच्छता
hastinaṃ varamāropya paṭahena vyaghoṣayat |
yadādiṣṭaṃ nṛpeṇeha tīrthayātrāṃ samicchatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छंतु त्वरिता लोका राज्ञा सह महागिरिम् ।
दृश्यतां पापसंहारी पुरुषोत्तमनामधृक्
gacchaṃtu tvaritā lokā rājñā saha mahāgirim |
dṛśyatāṃ pāpasaṃhārī puruṣottamanāmadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियतां सर्वसंसारसागरो गोष्पदं पुनः ।
भूष्यतां शंखचक्रादिचिह्नैः स्वस्व तनुर्नरैः
kriyatāṃ sarvasaṃsārasāgaro goṣpadaṃ punaḥ |
bhūṣyatāṃ śaṃkhacakrādicihnaiḥ svasva tanurnaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिघोषयामास राज्ञादिष्टं यदद्भुतम् ।
सचिवो रघुनाथांघ्रि ध्याननिर्वारितश्रमः
ityādighoṣayāmāsa rājñādiṣṭaṃ yadadbhutam |
sacivo raghunāthāṃghri dhyānanirvāritaśramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा ताः प्रजाः सर्वा आनंदरससंप्लुताः ।
मनो दधुः स्वनिस्तारे पुरुषोत्तमदर्शनात्
tacchrutvā tāḥ prajāḥ sarvā ānaṃdarasasaṃplutāḥ |
mano dadhuḥ svanistāre puruṣottamadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्ययुर्ब्राह्मणास्तत्र शिष्यैः सह सुवेषिणः ।
आशिषं वरदानाढ्यां ददतो भूमिपं प्रति
niryayurbrāhmaṇāstatra śiṣyaiḥ saha suveṣiṇaḥ |
āśiṣaṃ varadānāḍhyāṃ dadato bhūmipaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्त्रिया धन्विनो वीरा वैश्या वस्तुक्रयाञ्चिताः ।
शूद्राः संसारनिस्तारहर्षित स्वीयविग्रहाः
kṣattriyā dhanvino vīrā vaiśyā vastukrayāñcitāḥ |
śūdrāḥ saṃsāranistāraharṣita svīyavigrahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजकाश्चर्मकाः क्षौद्राः किराता भित्तिकारकाः ।
सूचीवृत्त्या च जीवंतस्तांबूलक्रयकारकाः
rajakāścarmakāḥ kṣaudrāḥ kirātā bhittikārakāḥ |
sūcīvṛttyā ca jīvaṃtastāṃbūlakrayakārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालवाद्यधरा ये च ये च रंगोपजीविनः ।
तैलविक्रयिणश्चैव वस्त्रविक्रयिणस्तथा
tālavādyadharā ye ca ye ca raṃgopajīvinaḥ |
tailavikrayiṇaścaiva vastravikrayiṇastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूता वदंतः पौराणीं वार्तां हर्षसमन्विताः ।
मागधा बंदिनस्तत्र निर्गता भूमिपाज्ञया
sūtā vadaṃtaḥ paurāṇīṃ vārtāṃ harṣasamanvitāḥ |
māgadhā baṃdinastatra nirgatā bhūmipājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिषग्वृत्त्या च जीवंतस्तथा पाशककोविदाः ।
पाकस्वादुरसाभिज्ञा हास्यवाक्यानुरंजकाः
bhiṣagvṛttyā ca jīvaṃtastathā pāśakakovidāḥ |
pākasvādurasābhijñā hāsyavākyānuraṃjakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐंद्रजालिकविद्याध्रास्तथा वार्तासुकोविदाः ।
प्रशंसंतो महाराजं निर्ययुः पुरमध्यतः
aiṃdrajālikavidyādhrāstathā vārtāsukovidāḥ |
praśaṃsaṃto mahārājaṃ niryayuḥ puramadhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि तत्र निर्वर्त्य प्रातःसंध्यादिकाः क्रियाः ।
ब्राह्मणं तापसश्रेष्ठमानिनाय सुनिर्मलम्
rājāpi tatra nirvartya prātaḥsaṃdhyādikāḥ kriyāḥ |
brāhmaṇaṃ tāpasaśreṣṭhamānināya sunirmalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाज्ञया महाराजो निर्जगाम पुराद्बहिः ।
लोकैरनुगतो राजा बभौ चंद्र इवोडुभिः
tadājñayā mahārājo nirjagāma purādbahiḥ |
lokairanugato rājā babhau caṃdra ivoḍubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोशमात्रं स गत्वाथ क्षौरं कृत्वा विधानतः ।
दंडं कमंडलुं बिभ्रन्मृगचर्म तथा शुभम्
krośamātraṃ sa gatvātha kṣauraṃ kṛtvā vidhānataḥ |
daṃḍaṃ kamaṃḍaluṃ bibhranmṛgacarma tathā śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभवेषेण संयुक्तो हरिध्यानपरायणः ।
कामक्रोधादिरहितं मनो बिभ्रन्महायशाः
śubhaveṣeṇa saṃyukto haridhyānaparāyaṇaḥ |
kāmakrodhādirahitaṃ mano bibhranmahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा दुंदुभयो भेर्य आनकाः पणवास्तथा ।
शंखवीणादिकाश्चैवाध्मातास्तद्वादकैर्मुहुः
tadā duṃdubhayo bherya ānakāḥ paṇavāstathā |
śaṃkhavīṇādikāścaivādhmātāstadvādakairmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जय देवेश दुःखघ्न पुरुषोत्तमसंज्ञित ।
दर्शयस्व तनुं मह्यं वदंतो निर्ययुर्जनाः
jaya deveśa duḥkhaghna puruṣottamasaṃjñita |
darśayasva tanuṃ mahyaṃ vadaṃto niryayurjanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.