शेष उवाच।
अथ वीक्ष्य भटान्निजान्नृपो रुधिरौघेण परिप्लुतांगकान् ।
सुखमाप न वै शुशोच तान्परिपप्रच्छ सुतस्य चेष्टितम्
śeṣa uvāca|
atha vīkṣya bhaṭānnijānnṛpo rudhiraugheṇa pariplutāṃgakān |
sukhamāpa na vai śuśoca tānparipapraccha sutasya ceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदताखिलकर्म तस्य वै स कथं चाहरदश्ववर्यकम् ।
कथयंतु पुनः कियद्बलं बत वीराः कति योद्धुमागताः
gadatākhilakarma tasya vai sa kathaṃ cāharadaśvavaryakam |
kathayaṃtu punaḥ kiyadbalaṃ bata vīrāḥ kati yoddhumāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शत्रुबलोन्मुखः कथं मम वीरो दमनो रणं व्यधात् ।
विजयं च विधाय दुर्जयं किल वीरं बत कोऽप्यशातयत्
atha śatrubalonmukhaḥ kathaṃ mama vīro damano raṇaṃ vyadhāt |
vijayaṃ ca vidhāya durjayaṃ kila vīraṃ bata ko'pyaśātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याकर्ण्य वचो राज्ञः प्रत्यूचुस्तेऽस्य सेवकाः ।
क्षतजेन परिक्लिन्न गात्रवस्त्रादिधारिणः
ityākarṇya vaco rājñaḥ pratyūcuste'sya sevakāḥ |
kṣatajena pariklinna gātravastrādidhāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्नश्वं समालोक्य पत्रचिह्नाद्यलंकृतम् ।
ग्राहयामास गर्वेण तृणीकृत्य रघूत्तमम्
rājannaśvaṃ samālokya patracihnādyalaṃkṛtam |
grāhayāmāsa garveṇa tṛṇīkṛtya raghūttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हयानुगः प्राप्तः स्वल्पसैन्यसमावृतः ।
तेन साकमभूद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्
tato hayānugaḥ prāptaḥ svalpasainyasamāvṛtaḥ |
tena sākamabhūdyuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं मूर्च्छितं ततः कृत्वा तव पुत्रः स्वसायकैः ।
यावत्तिष्ठत्यथायातः शत्रुघ्नः स्वबलैर्वृतः
taṃ mūrcchitaṃ tataḥ kṛtvā tava putraḥ svasāyakaiḥ |
yāvattiṣṭhatyathāyātaḥ śatrughnaḥ svabalairvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो युद्धं महदभूच्छस्त्रास्त्रपरिबृंहितम् ।
बहुशो जयमापेदे तव पुत्रो महाबलः
tato yuddhaṃ mahadabhūcchastrāstraparibṛṃhitam |
bahuśo jayamāpede tava putro mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं तेन मुक्त्वास्त्रं शत्रुघ्नभ्रातृसूनुना ।
मूर्च्छितः प्रधने राजन्कृतो वीरः सुतस्तव
idānīṃ tena muktvāstraṃ śatrughnabhrātṛsūnunā |
mūrcchitaḥ pradhane rājankṛto vīraḥ sutastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वाक्यं समाकर्ण्य रोषशोकसमन्वितः ।
स्थगितांग इवासीत्स समुद्र इव पर्वणि
iti vākyaṃ samākarṇya roṣaśokasamanvitaḥ |
sthagitāṃga ivāsītsa samudra iva parvaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच सेनाधिपतिं रोषप्रस्फुरिताधरः ।
दन्तैर्दताँल्लिहन्नोष्ठं जिह्वया शोककर्शितः
uvāca senādhipatiṃ roṣaprasphuritādharaḥ |
dantairdatā~llihannoṣṭhaṃ jihvayā śokakarśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेनापते कुरुष्वारान्मम सेनां तु सज्जिताम् ।
योत्स्ये रामस्य सुभटैर्ममपुत्रोपघातकैः
senāpate kuruṣvārānmama senāṃ tu sajjitām |
yotsye rāmasya subhaṭairmamaputropaghātakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्याहं मम पुत्रस्य दुःखदं निशितैः शरैः ।
पातयिष्ये यदि ह्येनं रक्षितापि महेश्वरः
adyāhaṃ mama putrasya duḥkhadaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
pātayiṣye yadi hyenaṃ rakṣitāpi maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेनापतिरिदं वाक्यं प्रोक्तं सुभुजभूपतेः ।
निशम्य च तथा कृत्वा सज्जीभूतो भवत्स्वयम्
senāpatiridaṃ vākyaṃ proktaṃ subhujabhūpateḥ |
niśamya ca tathā kṛtvā sajjībhūto bhavatsvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञे निवेदयामास ससज्जां चतुरंगिणीम् ।
सेनां कालबलप्रख्यां हतदुर्जनकोटिकाम्
rājñe nivedayāmāsa sasajjāṃ caturaṃgiṇīm |
senāṃ kālabalaprakhyāṃ hatadurjanakoṭikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा सेनापतेर्वाक्यं सुबाहुः परवीरहा ।
निर्जगाम ततो यत्र शत्रुघ्नः स्वसुतार्दनः
śrutvā senāpatervākyaṃ subāhuḥ paravīrahā |
nirjagāma tato yatra śatrughnaḥ svasutārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंजरैश्च मदोन्मत्तैर्हयैश्चापि मनोजवैः ।
रथैश्च सर्वशस्त्रास्त्रपूरितै रिपुजेतृभिः
kuṃjaraiśca madonmattairhayaiścāpi manojavaiḥ |
rathaiśca sarvaśastrāstrapūritai ripujetṛbhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूश्चकंपे तदा तत्र सैन्यभारेण भूरिणा ।
संमर्दः सुमहानासीत्तत्र सैन्ये विसर्पति
bhūścakaṃpe tadā tatra sainyabhāreṇa bhūriṇā |
saṃmardaḥ sumahānāsīttatra sainye visarpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानं निर्गतं दृष्ट्वा रथेन कनकांगिना ।
शत्रुघ्नबलमुद्युक्तं सर्ववैरिप्रहारकम्
rājānaṃ nirgataṃ dṛṣṭvā rathena kanakāṃginā |
śatrughnabalamudyuktaṃ sarvavairiprahārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुकेतुस्तस्य वै भ्राता गदायुद्धविशारदः ।
रथेनाश्वा जगामायं सर्वशस्त्रास्त्रपूरितः
suketustasya vai bhrātā gadāyuddhaviśāradaḥ |
rathenāśvā jagāmāyaṃ sarvaśastrāstrapūritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रांगस्तु सुतो राज्ञः सर्वयुद्धविचक्षणः ।
जगाम स्वरथेनाशु शत्रुघ्नबलमुन्मदम्
citrāṃgastu suto rājñaḥ sarvayuddhavicakṣaṇaḥ |
jagāma svarathenāśu śatrughnabalamunmadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यानुजो विचित्राख्यो विचित्ररणकोविदः ।
ययौ रथेन हैमेन भ्रातृदुःखेन पीडितः
tasyānujo vicitrākhyo vicitraraṇakovidaḥ |
yayau rathena haimena bhrātṛduḥkhena pīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये शूरा महेष्वासाः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदाः ।
ययुर्नृपसमादिष्टाः प्रधनं वीरपूरितम्
anye śūrā maheṣvāsāḥ sarvaśastrāstrakovidāḥ |
yayurnṛpasamādiṣṭāḥ pradhanaṃ vīrapūritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा सुबाहुः संरोषादागतः प्रधनांगणे ।
विलोकयामास सुतं मूर्च्छितं शरपीडितम्
rājā subāhuḥ saṃroṣādāgataḥ pradhanāṃgaṇe |
vilokayāmāsa sutaṃ mūrcchitaṃ śarapīḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथोपस्थस्थितं मूढं स्वसुतं दमनाभिधम् ।
वीक्ष्य दुःखं मुहुः प्राप वीजयामास पल्लवैः
rathopasthasthitaṃ mūḍhaṃ svasutaṃ damanābhidham |
vīkṣya duḥkhaṃ muhuḥ prāpa vījayāmāsa pallavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलेन सिक्तः संस्पृष्टो राज्ञा कोमलपाणिना ।
संज्ञामाप शनैर्वीरो दमनः परमास्त्रवित्
jalena siktaḥ saṃspṛṣṭo rājñā komalapāṇinā |
saṃjñāmāpa śanairvīro damanaḥ paramāstravit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थितः क्व धनुर्मेऽस्ति क्व पुष्कल इतो गतः ।
संसज्य समरं त्यक्त्वा मद्बाणव्रणपीडितः
utthitaḥ kva dhanurme'sti kva puṣkala ito gataḥ |
saṃsajya samaraṃ tyaktvā madbāṇavraṇapīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वाक्यं समाकर्ण्य सुबाहुः पुत्रभाषितम् ।
परमं हर्षमापेदे परिरभ्य सुतं स्वकम्
iti vākyaṃ samākarṇya subāhuḥ putrabhāṣitam |
paramaṃ harṣamāpede parirabhya sutaṃ svakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दमनो वीक्ष्य जनकं नृपं नम्रशिरोधरः ।
पपात पादयोर्भक्त्या क्षतदेहोऽस्त्रराजिभिः
damano vīkṣya janakaṃ nṛpaṃ namraśirodharaḥ |
papāta pādayorbhaktyā kṣatadeho'strarājibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वसुतं रथसंस्थं तु विधाय नृपतिः पुनः ।
जगाद सेनाधिपतिं रणकर्मविशारदः
svasutaṃ rathasaṃsthaṃ tu vidhāya nṛpatiḥ punaḥ |
jagāda senādhipatiṃ raṇakarmaviśāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यूहं रचय संग्रामे क्रौंचाख्यं रिपुदुर्जयम् ।
यमाविश्य जये सैन्यं शत्रुघ्नस्य महीपतेः
vyūhaṃ racaya saṃgrāme krauṃcākhyaṃ ripudurjayam |
yamāviśya jaye sainyaṃ śatrughnasya mahīpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वाक्यमाकर्ण्य सुबाहुभूपतेः ।
क्रौंचाख्यसद्व्यूहविशेषमादधात् ।
यन्नो विशंते सहसा रिपोर्गणा ।
महाबलाः शस्त्रसमूहधारिणः
tadvākyamākarṇya subāhubhūpateḥ |
krauṃcākhyasadvyūhaviśeṣamādadhāt |
yanno viśaṃte sahasā riporgaṇā |
mahābalāḥ śastrasamūhadhāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखे सुकेतुस्तस्यासीद्गले चित्रांगसंज्ञकः ।
पक्षयो राजपुत्रौ द्वौ पुच्छे राजा प्रतिष्ठितः
mukhe suketustasyāsīdgale citrāṃgasaṃjñakaḥ |
pakṣayo rājaputrau dvau pucche rājā pratiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये सैन्यं महत्तस्य चतुरंगैस्तु शोभितम् ।
कृत्वा न्यवेदयद्राज्ञे क्रौंचव्यूहं विचित्रितम्
madhye sainyaṃ mahattasya caturaṃgaistu śobhitam |
kṛtvā nyavedayadrājñe krauṃcavyūhaṃ vicitritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा दृष्ट्वा सुसन्नद्धं क्रौंचव्यूहं सुनिर्मितम् ।
रणाय स्वमतिं चक्रे शत्रुघ्नकटके स्थितैः
rājā dṛṣṭvā susannaddhaṃ krauṃcavyūhaṃ sunirmitam |
raṇāya svamatiṃ cakre śatrughnakaṭake sthitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.