जाबालिरुवाच।
अथ तेषु प्रयातेषु नरकस्थेषु वै नृषु ।
राजा पप्रच्छ कीनाशं सर्वधर्मविदांवरम्
jābāliruvāca|
atha teṣu prayāteṣu narakastheṣu vai nṛṣu |
rājā papraccha kīnāśaṃ sarvadharmavidāṃvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच।
धर्मराज त्वया प्रोक्तं यत्पातककरा नराः ।
आयांति तव संस्थानं न च धर्मकथारताः
rājovāca|
dharmarāja tvayā proktaṃ yatpātakakarā narāḥ |
āyāṃti tava saṃsthānaṃ na ca dharmakathāratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदागमनमत्राभूत्केनपापेन धार्मिक ।
तद्वै कथय सर्वं मे पापकारणमादितः
madāgamanamatrābhūtkenapāpena dhārmika |
tadvai kathaya sarvaṃ me pāpakāraṇamāditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं धर्मराजः परंतप ।
कथयामास तस्यैवं यमपुर्यागमं तदा
iti śrutvā tu tadvākyaṃ dharmarājaḥ paraṃtapa |
kathayāmāsa tasyaivaṃ yamapuryāgamaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मराज उवाच।
राजंस्तव महत्पुण्यं नैतादृक्कस्य भूतले ।
रघुनाथपदद्वंद्वमकरंद मधुव्रत
dharmarāja uvāca|
rājaṃstava mahatpuṇyaṃ naitādṛkkasya bhūtale |
raghunāthapadadvaṃdvamakaraṃda madhuvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्कीर्ति स्वर्धुनी सर्वान्पापिनो मलसंयुतान् ।
पुनाति परमाह्लादकारिणी दुष्टतारिणी
tvatkīrti svardhunī sarvānpāpino malasaṃyutān |
punāti paramāhlādakāriṇī duṣṭatāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि पापलेशस्ते वर्तते नृपसत्तम ।
येन संयमिनीपार्श्वमागतः पुण्यपूरितः
tathāpi pāpaleśaste vartate nṛpasattama |
yena saṃyaminīpārśvamāgataḥ puṇyapūritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तु चरंतीं गां वारयामास वै भवान् ।
तेन पापविपाकेन निरयद्वारदर्शनम्
ekadā tu caraṃtīṃ gāṃ vārayāmāsa vai bhavān |
tena pāpavipākena nirayadvāradarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं पापनिर्मुक्तो बहुपुण्यसमन्वितः ।
भुंक्ष्व भोगान्सुविपुलान्निजपुण्यार्जितान्बहून्
idānīṃ pāpanirmukto bahupuṇyasamanvitaḥ |
bhuṃkṣva bhogānsuvipulānnijapuṇyārjitānbahūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषां करुणावार्धी रघुनाथो सुखं हरन् ।
संयमिन्या महामार्गे प्रेरयामास वैष्णवम्
eteṣāṃ karuṇāvārdhī raghunātho sukhaṃ haran |
saṃyaminyā mahāmārge prerayāmāsa vaiṣṇavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागमिष्यो यदि त्वं वै मार्गेणानेन सुव्रत ।
अभविष्यत्कथं तेषां निरयात्परिमोचनम्
nāgamiṣyo yadi tvaṃ vai mārgeṇānena suvrata |
abhaviṣyatkathaṃ teṣāṃ nirayātparimocanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वादृशाः परदुःखेन दुःखिताः करुणालयाः ।
प्राणिनां दुःखविच्छेदं कुर्वंत्येव महामते
tvādṛśāḥ paraduḥkhena duḥkhitāḥ karuṇālayāḥ |
prāṇināṃ duḥkhavicchedaṃ kurvaṃtyeva mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाबालिरुवाच।
एवं वदंतं शमनं प्रणम्य स दिवंगतः ।
दिव्येन सुविमानेन अप्सरोगणशोभिना
jābāliruvāca|
evaṃ vadaṃtaṃ śamanaṃ praṇamya sa divaṃgataḥ |
divyena suvimānena apsarogaṇaśobhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्गावोऽनिशं पूज्या मनसापि न गर्हयेत् ।
गर्हयन्निरयं याति यावदिंद्राश्चतुर्दश
tasmādgāvo'niśaṃ pūjyā manasāpi na garhayet |
garhayannirayaṃ yāti yāvadiṃdrāścaturdaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्त्वं नृपतिश्रेष्ठ गोपूजां वै समाचर ।
सा तुष्टा दास्यति क्षिप्रं पुत्रं धर्मपरायणम्
tasmāttvaṃ nṛpatiśreṣṭha gopūjāṃ vai samācara |
sā tuṣṭā dāsyati kṣipraṃ putraṃ dharmaparāyaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिरुवाच।
तच्छ्रुत्वा धेनुपूजां स पप्रच्छ कथमादरात् ।
पूजनीया प्रयत्नेन कीदृशं कुरुते नरम्
sumatiruvāca|
tacchrutvā dhenupūjāṃ sa papraccha kathamādarāt |
pūjanīyā prayatnena kīdṛśaṃ kurute naram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाबालि कथयामास धेनुपूजां यथाविधि ।
प्रत्यहं विपिनं गच्छेच्चारणार्थं व्रती तु गोः
jābāli kathayāmāsa dhenupūjāṃ yathāvidhi |
pratyahaṃ vipinaṃ gaccheccāraṇārthaṃ vratī tu goḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवे यवांस्तु संभोज्य गोमयस्थान्समाहरेत् ।
भक्षणीया यवास्ते तु पुत्रकामेन भूपते
gave yavāṃstu saṃbhojya gomayasthānsamāharet |
bhakṣaṇīyā yavāste tu putrakāmena bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा यदा पिबते तोयं तदा पेयं जलं शुचि ।
सोच्चैः स्थाने यदा तिष्ठेत्तदानीं चासनस्थितः
sā yadā pibate toyaṃ tadā peyaṃ jalaṃ śuci |
soccaiḥ sthāne yadā tiṣṭhettadānīṃ cāsanasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशान्निवारयेन्नित्यं यवसं स्वयमाहरेत् ।
एवं प्रकुर्वतः पुत्रं दास्यते धर्मतत्परम्
daṃśānnivārayennityaṃ yavasaṃ svayamāharet |
evaṃ prakurvataḥ putraṃ dāsyate dharmatatparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिरुवाच।
इति वाक्यं समाकर्ण्य पुत्रकाम ऋतंभरः ।
व्रतं चकार धर्मात्मा धेनुपूजां समाचरन्
sumatiruvāca|
iti vākyaṃ samākarṇya putrakāma ṛtaṃbharaḥ |
vrataṃ cakāra dharmātmā dhenupūjāṃ samācaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यहं कुरुते गां वै यवसाद्येन तोषिताम् ।
दंशान्न्यवारयद्धीमान्यवभक्षकृतादरः
pratyahaṃ kurute gāṃ vai yavasādyena toṣitām |
daṃśānnyavārayaddhīmānyavabhakṣakṛtādaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं धेनुं पूजयतो गतास्तु दिवसा घनाः ।
वनमध्ये तृणादींश्च चरंतीमकुतोभयाम्
evaṃ dhenuṃ pūjayato gatāstu divasā ghanāḥ |
vanamadhye tṛṇādīṃśca caraṃtīmakutobhayām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा नृपतिस्तस्य वनस्य श्रीनिरीक्षणे ।
न्यस्तदृष्टिः सपरितो बभ्राम स कुतूहली
ekadā nṛpatistasya vanasya śrīnirīkṣaṇe |
nyastadṛṣṭiḥ saparito babhrāma sa kutūhalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदागत्याहनद्गां वै पंचास्यः काननांतरात् ।
क्रोशंतीं बहुधा दीनां सिंहभारेणदुःखिताम्
tadāgatyāhanadgāṃ vai paṃcāsyaḥ kānanāṃtarāt |
krośaṃtīṃ bahudhā dīnāṃ siṃhabhāreṇaduḥkhitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा नृपः समागत्य विलोक्य निजमातरम् ।
सिंहेन निहतां पश्यन्रुरोदातीव विह्वलः
tadā nṛpaḥ samāgatya vilokya nijamātaram |
siṃhena nihatāṃ paśyanrurodātīva vihvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दुःखितः समागत्य जाबालिमुनिसत्तमम् ।
निष्कृतिं तस्य पप्रच्छ गोवधस्य प्रमादतः
sa duḥkhitaḥ samāgatya jābālimunisattamam |
niṣkṛtiṃ tasya papraccha govadhasya pramādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतंभर उवाच।
स्वामिंस्त्वदाज्ञया धेनुं पालयन्वनमास्थितः ।
कुतोप्यागत्य तां सिंहो जघानादृष्टिगोचरः
ṛtaṃbhara uvāca|
svāmiṃstvadājñayā dhenuṃ pālayanvanamāsthitaḥ |
kutopyāgatya tāṃ siṃho jaghānādṛṣṭigocaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पापस्य निष्कृत्यै किं करोमि त्वदाज्ञया ।
कथं वा व्रतसंपूर्तिर्मम पुत्रप्रदायिनी
tasya pāpasya niṣkṛtyai kiṃ karomi tvadājñayā |
kathaṃ vā vratasaṃpūrtirmama putrapradāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तवंतं तं भूपं जगाद मुनिसत्तमः ।
संत्युपाया महीपाल पापस्यास्यापनुत्तये
ityuktavaṃtaṃ taṃ bhūpaṃ jagāda munisattamaḥ |
saṃtyupāyā mahīpāla pāpasyāsyāpanuttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मघ्नस्य कृतघ्नस्य सुरापस्य महामते ।
प्रायश्चित्तानि वर्तंते सर्वपापहराणि च
brahmaghnasya kṛtaghnasya surāpasya mahāmate |
prāyaścittāni vartaṃte sarvapāpaharāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृच्छ्रैश्चांद्रायणैर्दानैर्व्रतैः सनियमैर्यमैः ।
पापानि प्रलयं यांति नियमादनुतिष्ठतः
kṛcchraiścāṃdrāyaṇairdānairvrataiḥ saniyamairyamaiḥ |
pāpāni pralayaṃ yāṃti niyamādanutiṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयोश्च निष्कृतिर्नास्ति पापपुंजकृतोस्तयोः ।
मत्या गोवधकर्तुश्च नारायणविनिंदितुः
dvayośca niṣkṛtirnāsti pāpapuṃjakṛtostayoḥ |
matyā govadhakartuśca nārāyaṇaviniṃdituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवां यो मनसा दुःखं वांच्छत्यधमसत्तमः ।
स याति निरयस्थानं यावदिंद्राश्चतुर्दश
gavāṃ yo manasā duḥkhaṃ vāṃcchatyadhamasattamaḥ |
sa yāti nirayasthānaṃ yāvadiṃdrāścaturdaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योऽपि देवं हरिं निंदेत्सकृद्दुर्भाग्यवान्नरः ।
स चापि नरकं पश्येत्पुत्रपौत्रपरीवृतः
yo'pi devaṃ hariṃ niṃdetsakṛddurbhāgyavānnaraḥ |
sa cāpi narakaṃ paśyetputrapautraparīvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माज्ज्ञात्वा हरिं निंदन्गोषु दुःखं समाचरन् ।
कदापि नरकान्मुक्तिं न प्राप्नोति नरेश्वर
tasmājjñātvā hariṃ niṃdangoṣu duḥkhaṃ samācaran |
kadāpi narakānmuktiṃ na prāpnoti nareśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानप्राप्तगोहत्या प्रायश्चित्तं तु विद्यते ।
रामभक्तं तु धीमंतं याहि त्वमृतुपर्णकम्
ajñānaprāptagohatyā prāyaścittaṃ tu vidyate |
rāmabhaktaṃ tu dhīmaṃtaṃ yāhi tvamṛtuparṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै समदृशः सर्वाञ्छत्रून्मित्राणि पश्यति ।
तुभ्यं कथिष्यति क्षिप्रं गोवधस्यास्य निष्कृतिम्
sa vai samadṛśaḥ sarvāñchatrūnmitrāṇi paśyati |
tubhyaṃ kathiṣyati kṣipraṃ govadhasyāsya niṣkṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य देशांस्त्वमाक्रामंस्तेन निर्वासितः पुरा ।
वैरिभावं परित्यज्य गच्छ त्वमृतुपर्णकम्
tasya deśāṃstvamākrāmaṃstena nirvāsitaḥ purā |
vairibhāvaṃ parityajya gaccha tvamṛtuparṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यद्वदिष्यति क्षिप्रं तत्कुरुष्व समाहितः ।
यथा त्वत्कृतपापस्य निष्कृतिर्हि भविष्यति
sa yadvadiṣyati kṣipraṃ tatkuruṣva samāhitaḥ |
yathā tvatkṛtapāpasya niṣkṛtirhi bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु तद्वचनं श्रुत्वा जगाम ऋतुपर्णकम् ।
रामभक्तं रिपौ मित्रे समदृष्ट्या समंजसम्
sa tu tadvacanaṃ śrutvā jagāma ṛtuparṇakam |
rāmabhaktaṃ ripau mitre samadṛṣṭyā samaṃjasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्मै कथयामास यज्जातं गोवधादिकम् ।
तस्य पापस्य निष्कृत्यै ह्युपायं सोऽप्यचिंतयत्
sa tasmai kathayāmāsa yajjātaṃ govadhādikam |
tasya pāpasya niṣkṛtyai hyupāyaṃ so'pyaciṃtayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणं ध्यात्वाथ तं राजा ऋतुपर्ण ऋतंभरम् ।
उवाच प्रहसन्वाक्यं बुद्धिमान्धर्मकोविदः
kṣaṇaṃ dhyātvātha taṃ rājā ṛtuparṇa ṛtaṃbharam |
uvāca prahasanvākyaṃ buddhimāndharmakovidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोऽहं राजन्मुनीनां वै पुरतः शास्त्रवेदिनाम् ।
तान्हित्वा किं तु मां प्राप्तो मूर्खंपंडितमानिनम्
ko'haṃ rājanmunīnāṃ vai purataḥ śāstravedinām |
tānhitvā kiṃ tu māṃ prāpto mūrkhaṃpaṃḍitamāninam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव मय्यस्ति चेच्छ्रद्धा तदा किंचिद्ब्रवीम्यहम् ।
शृणुष्व नरशार्दूल गदितं मम सादरः
tava mayyasti cecchraddhā tadā kiṃcidbravīmyaham |
śṛṇuṣva naraśārdūla gaditaṃ mama sādaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भज श्रीरघुनाथं त्वं कर्मणा मनसा गिरा ।
नैष्कापट्येन लोकेशं तोषयस्व महामते
bhaja śrīraghunāthaṃ tvaṃ karmaṇā manasā girā |
naiṣkāpaṭyena lokeśaṃ toṣayasva mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तुष्टो दास्यते सर्वं त्वद्धृदिस्थं मनोरथम् ।
अज्ञानकृत गोहत्यापापनाशं करिष्यति
sa tuṣṭo dāsyate sarvaṃ tvaddhṛdisthaṃ manoratham |
ajñānakṛta gohatyāpāpanāśaṃ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामं स्मरंस्त्वं धर्मात्मन्धेनुं पालय सत्तम ।
दत्त्वा द्विजाय कनकं पापनिष्कृतिमाप्स्यसि
rāmaṃ smaraṃstvaṃ dharmātmandhenuṃ pālaya sattama |
dattvā dvijāya kanakaṃ pāpaniṣkṛtimāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिरुवाच।
एतच्छ्रुत्वा तु तद्वाक्यमृतंभरनृपस्तदा ।
विधाय रामस्मरणं पूतात्मा व्रतमाचरत्
sumatiruvāca|
etacchrutvā tu tadvākyamṛtaṃbharanṛpastadā |
vidhāya rāmasmaraṇaṃ pūtātmā vratamācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववत्पालयन्धेनुं जगाम विपिनं महत् ।
रामनामस्मरन्नित्यं सर्वभूतहिते रतः
pūrvavatpālayandhenuṃ jagāma vipinaṃ mahat |
rāmanāmasmarannityaṃ sarvabhūtahite rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै तुष्टा तु सुरभिः प्रोवाच परितोषिता ।
राजन्वरय मत्तो वै वरं हृत्स्थं मनोरथम्
tasmai tuṣṭā tu surabhiḥ provāca paritoṣitā |
rājanvaraya matto vai varaṃ hṛtsthaṃ manoratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा प्रोवाच वै राजा पुत्रं देहि मनोरमम् ।
रामभक्तं पितृरतं स्वधर्मप्रतिपालकम्
tadā provāca vai rājā putraṃ dehi manoramam |
rāmabhaktaṃ pitṛrataṃ svadharmapratipālakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टा दत्त्वा वरं सापि तस्मै राज्ञे सुतार्थिने ।
जगामादर्शनं देवी कामधेनुः कृपावती
tuṣṭā dattvā varaṃ sāpi tasmai rājñe sutārthine |
jagāmādarśanaṃ devī kāmadhenuḥ kṛpāvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स काले प्राप्तवान्पुत्रं वैष्णवं रामसेवकम् ।
सत्यवत्संज्ञयायुक्तमकरोत्तत्र तत्पिता
sa kāle prāptavānputraṃ vaiṣṇavaṃ rāmasevakam |
satyavatsaṃjñayāyuktamakarottatra tatpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यवंतं सुतं लब्ध्वा पितृभक्तिपरं महान् ।
परमं हर्षमापेदे शक्रतुल्यपराक्रमम्
satyavaṃtaṃ sutaṃ labdhvā pitṛbhaktiparaṃ mahān |
paramaṃ harṣamāpede śakratulyaparākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा धार्मिकं पुत्रं प्राप्य हर्षेणनिर्भरः ।
राज्यं तस्मिन्महन्न्यस्य जगाम तपसे वनम्
sa rājā dhārmikaṃ putraṃ prāpya harṣeṇanirbharaḥ |
rājyaṃ tasminmahannyasya jagāma tapase vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राराध्य हृषीकेशं भक्तियुक्तेन चेतसा ।
निर्धूतपापः सतनुरगाद्धरिपदं नृपः
tatrārādhya hṛṣīkeśaṃ bhaktiyuktena cetasā |
nirdhūtapāpaḥ satanuragāddharipadaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.