Library·Padma Purāṇa·5·5.4
वात्स्यायन उवाच। भुजगाधीश्वरेशान धराभारधरक्षम । शृण्वेकं संशयं मह्यं कृपया कथयस्व तम्
vātsyāyana uvāca| bhujagādhīśvareśāna dharābhāradharakṣama | śṛṇvekaṃ saṃśayaṃ mahyaṃ kṛpayā kathayasva tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रघुनाथस्य गमनं वनं प्रति यदा ह्यभूत् । तदा प्रभृति देहेन स्थिता शून्येन चेतसा
raghunāthasya gamanaṃ vanaṃ prati yadā hyabhūt | tadā prabhṛti dehena sthitā śūnyena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विप्रयोगविधुरा कृशदेहातिदुःखिता । सुमुखान्मंत्रिणः श्रुत्वा रघुनाथं समागतम्
tadviprayogavidhurā kṛśadehātiduḥkhitā | sumukhānmaṃtriṇaḥ śrutvā raghunāthaṃ samāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं जहर्ष किमभूत्कीदृशं तत्र चिह्नितम् । रामचंद्रस्य संदेशहर्तारं किमुवाच सा
kathaṃ jaharṣa kimabhūtkīdṛśaṃ tatra cihnitam | rāmacaṃdrasya saṃdeśahartāraṃ kimuvāca sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्मे संशयं छिंधि रघुनाथगुणोदयम् । यथावच्छृण्वते मह्यं कथयस्व प्रसादतः
etanme saṃśayaṃ chiṃdhi raghunāthaguṇodayam | yathāvacchṛṇvate mahyaṃ kathayasva prasādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेष उवाच । साधुपृष्टं महाभाग द्विजवर्यपुरस्कृत । तन्मे निगदतः साक्षाच्छृणुष्वैकमनाः किल
śeṣa uvāca | sādhupṛṣṭaṃ mahābhāga dvijavaryapuraskṛta | tanme nigadataḥ sākṣācchṛṇuṣvaikamanāḥ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा वै तद्वदनांभोज च्युतं रामागमामृतम् । पीत्वा पीत्वा बभूवाहो स्थगितांगेन विह्वला
sā vai tadvadanāṃbhoja cyutaṃ rāmāgamāmṛtam | pītvā pītvā babhūvāho sthagitāṃgena vihvalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं मे स्वप्नो विमूढायाः किं वा भ्रमकरं वचः । ममवै मंदभाग्यायाः कथं रामेक्षणं पुनः
kiṃ me svapno vimūḍhāyāḥ kiṃ vā bhramakaraṃ vacaḥ | mamavai maṃdabhāgyāyāḥ kathaṃ rāmekṣaṇaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुना तपसा कृत्वा प्राप्तोऽयं वै सुतः शिशुः । केनचिन्मम पापेन विप्रयोगं गतः पुनः
bahunā tapasā kṛtvā prāpto'yaṃ vai sutaḥ śiśuḥ | kenacinmama pāpena viprayogaṃ gataḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमंत्रिन्कुशली रामः सीतालक्ष्मणसंयुतः । कथं मां स्मरते वीरो वनचारी सुदुःखिताम्
sumaṃtrinkuśalī rāmaḥ sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ | kathaṃ māṃ smarate vīro vanacārī suduḥkhitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सा विललापोच्चै रघुनाथस्मृतिं गता । न निवेद निजं किंचित्परकीयं विमोहिता । सुमुखोऽपि तथा दृष्ट्वा दुःखितां मातरं भृशम्
iti sā vilalāpoccai raghunāthasmṛtiṃ gatā | na niveda nijaṃ kiṃcitparakīyaṃ vimohitā | sumukho'pi tathā dṛṣṭvā duḥkhitāṃ mātaraṃ bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीजयामास वासोग्रैः संज्ञामाप च सा पुनः । उवाच जननीं सौम्यं वचोहर्षकरं मुहुः
vījayāmāsa vāsograiḥ saṃjñāmāpa ca sā punaḥ | uvāca jananīṃ saumyaṃ vacoharṣakaraṃ muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रघुनाथागमस्मार हृष्टां तां व्यदधात्पुनः । मातर्विद्धि गृहं प्राप्तं रघुनाथं सलक्ष्मणम्
raghunāthāgamasmāra hṛṣṭāṃ tāṃ vyadadhātpunaḥ | mātarviddhi gṛhaṃ prāptaṃ raghunāthaṃ salakṣmaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतया सहितं पश्य चाशीर्भिरभियुंक्ष्व च । इति तथ्यं वचः श्रुत्वा सुमुखेन प्रभाषितम्
sītayā sahitaṃ paśya cāśīrbhirabhiyuṃkṣva ca | iti tathyaṃ vacaḥ śrutvā sumukhena prabhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादृशं हर्षमापेदे तादृशं वेद्म्यहं नहि । उत्थाय चाजिरे प्राप्ता रोमांचिततनूरुहा
yādṛśaṃ harṣamāpede tādṛśaṃ vedmyahaṃ nahi | utthāya cājire prāptā romāṃcitatanūruhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षविह्वलितांग्यश्रु मुंचंती राममैक्षत । तावत्स रामो राजेंद्रो नरयानमधिश्रितः
harṣavihvalitāṃgyaśru muṃcaṃtī rāmamaikṣata | tāvatsa rāmo rājeṃdro narayānamadhiśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तः स्वमातुर्भवनं कैकेय्याः सुनयः पुरः । कैकेय्यपि त्रपाभारनम्रा रामं पुरःस्थितम्
prāptaḥ svamāturbhavanaṃ kaikeyyāḥ sunayaḥ puraḥ | kaikeyyapi trapābhāranamrā rāmaṃ puraḥsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोवाच किंचिन्महतीं चिंतां प्राप्तवती मुहुः । सूर्यवंशध्वजो रामो मातरं वीक्ष्य लज्जिताम्
novāca kiṃcinmahatīṃ ciṃtāṃ prāptavatī muhuḥ | sūryavaṃśadhvajo rāmo mātaraṃ vīkṣya lajjitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच सांत्वयंस्तां च वाक्यैर्विनयमिश्रितैः । श्रीराम उवाच। मातर्मया वनं गत्वा सर्वमाचरितं तथा
uvāca sāṃtvayaṃstāṃ ca vākyairvinayamiśritaiḥ | śrīrāma uvāca| mātarmayā vanaṃ gatvā sarvamācaritaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना करवै किं वा त्वदाज्ञातो जनन्यहो । मया न्यूनं कृतं नास्ति कथं मां नेक्ष्यसे पुनः
adhunā karavai kiṃ vā tvadājñāto jananyaho | mayā nyūnaṃ kṛtaṃ nāsti kathaṃ māṃ nekṣyase punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशीर्भिरभिनंद्यैनं भरतं मां च वीक्षय । इति श्रुत्वापि तद्वाक्यं सा नम्रवदनानघ
āśīrbhirabhinaṃdyainaṃ bharataṃ māṃ ca vīkṣaya | iti śrutvāpi tadvākyaṃ sā namravadanānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैः शनैः प्रत्युवाच राम गच्छ स्वमालयम् । रामोऽपि श्रुत्वा वचनं जनन्याः पुरुषोत्तमः
śanaiḥ śanaiḥ pratyuvāca rāma gaccha svamālayam | rāmo'pi śrutvā vacanaṃ jananyāḥ puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्कृत्य ययौ गेहं सुमित्रायाः कृपानिधिः । सुमित्रा पुत्रसहितं रामं दृष्ट्वा महामनाः
namaskṛtya yayau gehaṃ sumitrāyāḥ kṛpānidhiḥ | sumitrā putrasahitaṃ rāmaṃ dṛṣṭvā mahāmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरंजीव चिरंजीव ह्याशीर्भिरिति चाभ्यधात् । मातुश्च रामभद्रोऽपि चरणौ प्रणिपत्य च
ciraṃjīva ciraṃjīva hyāśīrbhiriti cābhyadhāt | mātuśca rāmabhadro'pi caraṇau praṇipatya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिष्वज्य मुदायुक्तो जगाद वचनं पुनः । रत्नगर्भे मम भ्रात्रा केनापि न कृतं तथा
pariṣvajya mudāyukto jagāda vacanaṃ punaḥ | ratnagarbhe mama bhrātrā kenāpi na kṛtaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथायमकरोद्धीमान्ममदुःखापनोदनम्
yathāyamakaroddhīmānmamaduḥkhāpanodanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रावणेन हृता सीता मया यत्प्राप्यते पुनः । मातस्तत्सर्वमाविद्धि लक्ष्मणस्य विचेष्टितम्
rāvaṇena hṛtā sītā mayā yatprāpyate punaḥ | mātastatsarvamāviddhi lakṣmaṇasya viceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तामाशिषमागृह्य शिरसायं सुमित्रया । निजमातुश्च भवनं प्रययौ विबुधैर्वृतः
dattāmāśiṣamāgṛhya śirasāyaṃ sumitrayā | nijamātuśca bhavanaṃ prayayau vibudhairvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातरं वीक्ष्य हृषितां निजदर्शनलालसाम् । स्वयानादवरुह्याशु चरणावग्रहीद्धरिः
mātaraṃ vīkṣya hṛṣitāṃ nijadarśanalālasām | svayānādavaruhyāśu caraṇāvagrahīddhariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माता तद्दर्शनोत्कंठा विह्वलीकृतमानसा । परिष्वज्य परिष्वज्य रामं मुदमवाप सा
mātā taddarśanotkaṃṭhā vihvalīkṛtamānasā | pariṣvajya pariṣvajya rāmaṃ mudamavāpa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरे रोमहर्षोऽभूद्गद्गदा वागभूत्तदा । हर्षाश्रूणि तु सोष्णानि प्रवाहं प्रापुरापदात्
śarīre romaharṣo'bhūdgadgadā vāgabhūttadā | harṣāśrūṇi tu soṣṇāni pravāhaṃ prāpurāpadāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जननीं वीक्ष्य विनयी ताटंकद्वयवर्जिताम् । कराकल्प पदाकल्परहितां बिभ्रतीं तनुम्
jananīṃ vīkṣya vinayī tāṭaṃkadvayavarjitām | karākalpa padākalparahitāṃ bibhratīṃ tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंचित्स्वदर्शनाद्धृष्टां कृशांगीं तां स शोकभाक् । दुःखस्य समयो नायमिति मत्वा जगाद ताम्
kiṃcitsvadarśanāddhṛṣṭāṃ kṛśāṃgīṃ tāṃ sa śokabhāk | duḥkhasya samayo nāyamiti matvā jagāda tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीराम उवाच। मातर्मया त्वच्चरणौ चिरकालं न सेवितौ । ततः क्षमस्वापराधं भाग्यहीनस्य वै मम
śrīrāma uvāca| mātarmayā tvaccaraṇau cirakālaṃ na sevitau | tataḥ kṣamasvāparādhaṃ bhāgyahīnasya vai mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये पुत्रा मातापित्रोर्न शुश्रूषायां समुत्सुकाः । ते मंतव्याः परा मातः कीटका रेतसो भवाः
ye putrā mātāpitrorna śuśrūṣāyāṃ samutsukāḥ | te maṃtavyāḥ parā mātaḥ kīṭakā retaso bhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं कुर्वे जनकाज्ञातो गतो वै दंडकं वनम् । तत्रापि त्वत्कृपापांगात्तीर्णोऽस्मि दुःखसागरम्
kiṃ kurve janakājñāto gato vai daṃḍakaṃ vanam | tatrāpi tvatkṛpāpāṃgāttīrṇo'smi duḥkhasāgaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रावणेन हृता सीता लंकायां गमिता पुनः । त्वत्कृपातो मया लब्धा तं हत्वा राक्षसेश्वरम्
rāvaṇena hṛtā sītā laṃkāyāṃ gamitā punaḥ | tvatkṛpāto mayā labdhā taṃ hatvā rākṣaseśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतेयं त्वच्चरणयोः पतिता वै पतिव्रता । संभावयाशु चकितां त्वत्पादार्पितमानसाम्
sīteyaṃ tvaccaraṇayoḥ patitā vai pativratā | saṃbhāvayāśu cakitāṃ tvatpādārpitamānasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं पादयोः पतितां स्नुषाम् । आशीर्भिरभियुज्यैनां बभाषे तां पतिव्रताम्
iti śrutvā tu tadvākyaṃ pādayoḥ patitāṃ snuṣām | āśīrbhirabhiyujyaināṃ babhāṣe tāṃ pativratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीते स्वपतिना सार्द्धं चिरं विलस भामिनि । पुत्रौ प्रसूय च कुलं स्वकं पावय पावने
sīte svapatinā sārddhaṃ ciraṃ vilasa bhāmini | putrau prasūya ca kulaṃ svakaṃ pāvaya pāvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्सदृश्यः पतिपराः पतिदुःखसुखानुगाः । भवंति दुःखभागिन्यो न हि सत्यं जगत्त्रये
tvatsadṛśyaḥ patiparāḥ patiduḥkhasukhānugāḥ | bhavaṃti duḥkhabhāginyo na hi satyaṃ jagattraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदेहपुत्रि स्वकुलं त्वया पावितमात्मना । रामपादाब्जयुगलमनुयांत्या महावनम्
videhaputri svakulaṃ tvayā pāvitamātmanā | rāmapādābjayugalamanuyāṃtyā mahāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चित्रं यत्पुमांसस्तु वैरिकोटिप्रभंजनाः । येषां गेहे सती भार्या स्वपतिप्रियवाञ्छिका
kiṃ citraṃ yatpumāṃsastu vairikoṭiprabhaṃjanāḥ | yeṣāṃ gehe satī bhāryā svapatipriyavāñchikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा रघुनाथस्य भार्यामंचितलोचनाम् । तूष्णीं बभूव हृषिता प्रहृष्टस्वतनूरुहा
ityuktvā raghunāthasya bhāryāmaṃcitalocanām | tūṣṇīṃ babhūva hṛṣitā prahṛṣṭasvatanūruhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ भ्रातास्य भरतः पित्रा दत्तं निजं महत् । राज्यं निवेदयामास रामचंद्राय धीमते
atha bhrātāsya bharataḥ pitrā dattaṃ nijaṃ mahat | rājyaṃ nivedayāmāsa rāmacaṃdrāya dhīmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मंत्रिणस्ते प्रहृष्टांगा दैवज्ञान्मंत्रकोविदान् । आहूय सुमुहूर्तंते पप्रच्छुः परमादरात्
maṃtriṇaste prahṛṣṭāṃgā daivajñānmaṃtrakovidān | āhūya sumuhūrtaṃte papracchuḥ paramādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभे मुहूर्ते सुदिने शुभनक्षत्रसंयुते । अभिषेकं महाराज्ये कारयामासुरुद्यताः
śubhe muhūrte sudine śubhanakṣatrasaṃyute | abhiṣekaṃ mahārājye kārayāmāsurudyatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं व्याघ्रचर्मणि सुंदरे । लिखित्वोपरि राजेंद्रो महाराजोधितस्थिवान्
saptadvīpavatīṃ pṛthvīṃ vyāghracarmaṇi suṃdare | likhitvopari rājeṃdro mahārājodhitasthivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दिनादेव साधूनां मनांसि प्रमुदं ययुः । दुष्टानां चेतसो ग्लानिरभवत्परतापिनाम्
taddinādeva sādhūnāṃ manāṃsi pramudaṃ yayuḥ | duṣṭānāṃ cetaso glānirabhavatparatāpinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रियस्तु पतिभक्त्या च पतिव्रतपरायणाः । मनसापि कदा पापं नाचरंति जना मुने
striyastu patibhaktyā ca pativrataparāyaṇāḥ | manasāpi kadā pāpaṃ nācaraṃti janā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैत्यादेवास्तथा नागा यक्षासुरमहोरगाः । सर्वे न्यायपथे स्थित्वा रामाज्ञां शिरसा दधुः
daityādevāstathā nāgā yakṣāsuramahoragāḥ | sarve nyāyapathe sthitvā rāmājñāṃ śirasā dadhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोपकरणेयुक्ताः स्वधर्मसुखनिर्वृताः । विद्याविनोदगमिता दिनरात्रिक्षणाः शुभाः
paropakaraṇeyuktāḥ svadharmasukhanirvṛtāḥ | vidyāvinodagamitā dinarātrikṣaṇāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातोऽपि मार्गसंस्थानां बलान्नाहरते महान् । वासांस्यपि तु सूक्ष्माणि तत्र चौरकथा नहि
vāto'pi mārgasaṃsthānāṃ balānnāharate mahān | vāsāṃsyapi tu sūkṣmāṇi tatra caurakathā nahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनदो ह्यर्थिनां रामः कारुण्यश्च कृपानिधिः । भ्रातृभिः सहितो नित्यं गुरुदेवस्तुतिं व्यधात्
dhanado hyarthināṃ rāmaḥ kāruṇyaśca kṛpānidhiḥ | bhrātṛbhiḥ sahito nityaṃ gurudevastutiṃ vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.