शेष उवाच।
अथाभिषिक्तं रामं तु तुष्टुवुः प्रणताः सुराः ।
रावणाभिधदैत्येंद्र वधहर्षितमानसाः
śeṣa uvāca|
athābhiṣiktaṃ rāmaṃ tu tuṣṭuvuḥ praṇatāḥ surāḥ |
rāvaṇābhidhadaityeṃdra vadhaharṣitamānasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः।
जय दाशरथे सुरार्तिहञ्जयजय दानववंशदाहक ।
जय देववरांगनागणग्रहणव्यग्रकरारिदारक
devā ūcuḥ|
jaya dāśarathe surārtihañjayajaya dānavavaṃśadāhaka |
jaya devavarāṃganāgaṇagrahaṇavyagrakarāridāraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवयद्दनुजेंद्र नाशनं कवयो वर्णयितुं समुत्सुकाः ।
प्रलये जगतांततीः पुनर्ग्रससे त्वं भुवनेशलीलया
tavayaddanujeṃdra nāśanaṃ kavayo varṇayituṃ samutsukāḥ |
pralaye jagatāṃtatīḥ punargrasase tvaṃ bhuvaneśalīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जय जन्मजरादिदुःखकैः परिमुक्तप्रबलोद्धरोद्धर ।
जय धर्मकरान्वयांबुधौ कृतजन्मन्नजरामराच्युत
jaya janmajarādiduḥkhakaiḥ parimuktaprabaloddharoddhara |
jaya dharmakarānvayāṃbudhau kṛtajanmannajarāmarācyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव देववरस्य नामभिर्बहुपापा अपि ते पवित्रिताः ।
किमु साधुद्विजवर्यपूर्वकाः सुतनुं मानुषतामुपागताः
tava devavarasya nāmabhirbahupāpā api te pavitritāḥ |
kimu sādhudvijavaryapūrvakāḥ sutanuṃ mānuṣatāmupāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरविरिंचिनुतं तव पादयोर्युगलमीप्सितकामसमृद्धिदम् ।
हृदि पवित्रयवादिकचिह्नितैः सुरचितं मनसा स्पृहयामहे
haraviriṃcinutaṃ tava pādayoryugalamīpsitakāmasamṛddhidam |
hṛdi pavitrayavādikacihnitaiḥ suracitaṃ manasā spṛhayāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि भवान्न दधात्यभयं भुवो मदनमूर्ति तिरस्करकांतिभृत् ।
सुरगणा हि कथं सुखिनः पुनर्ननुभवंति घृणामय पावन
yadi bhavānna dadhātyabhayaṃ bhuvo madanamūrti tiraskarakāṃtibhṛt |
suragaṇā hi kathaṃ sukhinaḥ punarnanubhavaṃti ghṛṇāmaya pāvana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा यदास्मान्दनुजाहि दुःखदास्तदा तदा त्वं भुवि जन्मभाग्भवेः ।
अजोऽव्ययोऽपीशवरोऽपि सन्विभो स्वभावमास्थाय निजं निजार्चितः
yadā yadāsmāndanujāhi duḥkhadāstadā tadā tvaṃ bhuvi janmabhāgbhaveḥ |
ajo'vyayo'pīśavaro'pi sanvibho svabhāvamāsthāya nijaṃ nijārcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतसुधासदृशैरघनाशनैः सुचरितैरवकीर्य महीतलम् ।
अमनुजैर्गुणशंसिभिरीडितः प्रविश चाशु पुनर्हि स्वकं पदम्
mṛtasudhāsadṛśairaghanāśanaiḥ sucaritairavakīrya mahītalam |
amanujairguṇaśaṃsibhirīḍitaḥ praviśa cāśu punarhi svakaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादिराद्योजररूपधारी हारी किरीटी मकरध्वजाभः ।
जयं करोतु प्रसभं हतारिः स्मरारि संसेवितपादपद्मः
anādirādyojararūpadhārī hārī kirīṭī makaradhvajābhaḥ |
jayaṃ karotu prasabhaṃ hatāriḥ smarāri saṃsevitapādapadmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा ते सुराः सर्वे ब्रह्मेंद्रप्रमुखा मुहुः ।
प्रणेमुररिनाशेन प्रीणिता रघुनायकम्
ityuktvā te surāḥ sarve brahmeṃdrapramukhā muhuḥ |
praṇemurarināśena prīṇitā raghunāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति स्तुत्यातिसंहृष्टो रघुनाथो महायशाः ।
प्रोवाच तान्सुरान्वीक्ष्य प्रणतान्नतकंधरान्
iti stutyātisaṃhṛṣṭo raghunātho mahāyaśāḥ |
provāca tānsurānvīkṣya praṇatānnatakaṃdharān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीराम उवाच।
सुरा वृणुत मे यूयं वरं किंचित्सुदुर्ल्लभम् ।
यं कोऽपि देवो दनुजो न यक्षः प्राप सादरः
śrīrāma uvāca|
surā vṛṇuta me yūyaṃ varaṃ kiṃcitsudurllabham |
yaṃ ko'pi devo danujo na yakṣaḥ prāpa sādaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरा ऊचुः।
स्वामिन्भगवतः सर्वं प्राप्तमस्माभिरुत्तमम् ।
यदयं निहतः शत्रुरस्माकं तु दशाननः
surā ūcuḥ|
svāminbhagavataḥ sarvaṃ prāptamasmābhiruttamam |
yadayaṃ nihataḥ śatrurasmākaṃ tu daśānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदायदाऽसुरोऽस्माकं बाधां परिदधाति भोः ।
तदा तदेति कर्तव्यमेतावद्वैरिनाशनम्
yadāyadā'suro'smākaṃ bādhāṃ paridadhāti bhoḥ |
tadā tadeti kartavyametāvadvairināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेत्युक्त्वा पुनर्वीरः प्रोवाच रघुनंदनः ।
श्रीराम उवाच।
सुराः शृणुत मद्वाक्यमादरेण समन्विताः
tathetyuktvā punarvīraḥ provāca raghunaṃdanaḥ |
śrīrāma uvāca|
surāḥ śṛṇuta madvākyamādareṇa samanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवत्कृतं मदीयैर्वैगुणैर्ग्रथितमद्भुतम् ।
स्तोत्रं पठिष्यति मुहुः प्रातर्निशि सकृन्नरः
bhavatkṛtaṃ madīyairvaiguṇairgrathitamadbhutam |
stotraṃ paṭhiṣyati muhuḥ prātarniśi sakṛnnaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वैरि पराभूतिर्न भविष्यति दारुणा ।
न च दारिद्र्यसंयोगो न च व्याधिपराभवौ
tasya vairi parābhūtirna bhaviṣyati dāruṇā |
na ca dāridryasaṃyogo na ca vyādhiparābhavau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदीयचरणद्वंद्वे भक्तिस्तेषां तु भूयसी ।
भविष्यति मुदायुक्ते स्वांते पुंसां तु पाठतः
madīyacaraṇadvaṃdve bhaktisteṣāṃ tu bhūyasī |
bhaviṣyati mudāyukte svāṃte puṃsāṃ tu pāṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा सोऽभवत्तूष्णीं नरदेवशिरोमणिः ।
सुराः सर्वे प्रहृष्टास्ते ययुर्लोकं स्वकं स्वकम्
ityuktvā so'bhavattūṣṇīṃ naradevaśiromaṇiḥ |
surāḥ sarve prahṛṣṭāste yayurlokaṃ svakaṃ svakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रघुनाथोऽपि भ्रातॄंस्तान्पालयंस्तातवद्बुधान् ।
प्रजाः पुत्रानिव स्वीयाल्लाँलयँल्लोकनायकः
raghunātho'pi bhrātṝṃstānpālayaṃstātavadbudhān |
prajāḥ putrāniva svīyāllā~laya~llokanāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिञ्छासति लोकानां नाकालमरणं नृणाम् ।
न रोगादि पराभूतिर्गृहेषु च महीयसी
yasmiñchāsati lokānāṃ nākālamaraṇaṃ nṛṇām |
na rogādi parābhūtirgṛheṣu ca mahīyasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेतिः कदापि द्दश्येत वैरिजं भयमेव च ।
वृक्षाः सदैव फलिनो मही भूयिष्ठधान्यका
netiḥ kadāpi ddaśyeta vairijaṃ bhayameva ca |
vṛkṣāḥ sadaiva phalino mahī bhūyiṣṭhadhānyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रपौत्रपरीवार सनाथी कृतजीवनाः ।
कांता संयोगजसुखैर्निरस्तविरहक्लमाः
putrapautraparīvāra sanāthī kṛtajīvanāḥ |
kāṃtā saṃyogajasukhairnirastavirahaklamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं श्रीरघुनाथस्य पादपद्मकथोत्सुकाः ।
कदापि परनिंदासु वाचस्तेषां भवंति न
nityaṃ śrīraghunāthasya pādapadmakathotsukāḥ |
kadāpi paraniṃdāsu vācasteṣāṃ bhavaṃti na
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारवोऽपि कदा पापं नाचरंति मनस्यहो ।
रघुनाथकराघातदुःखशंकाभिशंसिनः
kāravo'pi kadā pāpaṃ nācaraṃti manasyaho |
raghunāthakarāghātaduḥkhaśaṃkābhiśaṃsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतापतिमुखालोक निश्चलीभूतलोचनाः ।
लोका बभूवुः सततं कारुण्यपरिपूरिताः
sītāpatimukhāloka niścalībhūtalocanāḥ |
lokā babhūvuḥ satataṃ kāruṇyaparipūritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्यं प्राप्तमसापत्नं समृद्धबलवाहनम् ।
ऋषिभिर्हृष्टपुष्टैश्च रम्यं हाटकभूषणैः
rājyaṃ prāptamasāpatnaṃ samṛddhabalavāhanam |
ṛṣibhirhṛṣṭapuṣṭaiśca ramyaṃ hāṭakabhūṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपुष्टमिष्टापूर्तानां धर्माणां नित्यकर्तृभिः ।
सदा संपन्नसस्यं च सुवसुक्षेत्रसंयुतम्
saṃpuṣṭamiṣṭāpūrtānāṃ dharmāṇāṃ nityakartṛbhiḥ |
sadā saṃpannasasyaṃ ca suvasukṣetrasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदेशं सुप्रजं स्वस्थं सुतृणं बहुगोधनम् ।
देवतायतनानां च राजिभिः परिराजितम्
sudeśaṃ suprajaṃ svasthaṃ sutṛṇaṃ bahugodhanam |
devatāyatanānāṃ ca rājibhiḥ parirājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुपूर्णा यत्र वै ग्रामाः सुवित्तर्द्धिविराजिताः ।
सुपुष्पकृत्रिमोद्यानाः सुस्वादुफलपादपाः
supūrṇā yatra vai grāmāḥ suvittarddhivirājitāḥ |
supuṣpakṛtrimodyānāḥ susvāduphalapādapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपद्मिनीककासारा यत्र राजंति भूमयः ।
सदंभा निम्नगा यत्र न यत्र जनता क्वचित्
sapadminīkakāsārā yatra rājaṃti bhūmayaḥ |
sadaṃbhā nimnagā yatra na yatra janatā kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलान्येव कुलीनानां वर्णानां नाधनानि च ।
विभ्रमो यत्र नारीषु न विद्वत्सु च कर्हिचित्
kulānyeva kulīnānāṃ varṇānāṃ nādhanāni ca |
vibhramo yatra nārīṣu na vidvatsu ca karhicit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नद्यः कुटिलगामिन्यो न यत्र विषये प्रजाः ।
तमोयुक्ताः क्षपा यत्र बहुलेषु न मानवाः
nadyaḥ kuṭilagāminyo na yatra viṣaye prajāḥ |
tamoyuktāḥ kṣapā yatra bahuleṣu na mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजोयुजः स्त्रियो यत्र नाधर्मबहुला नराः ।
धनैरनंधो यत्रास्ति जनो नैव च भोजने
rajoyujaḥ striyo yatra nādharmabahulā narāḥ |
dhanairanaṃdho yatrāsti jano naiva ca bhojane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनयः स्यंदनो यत्र न च वैराजपूरुषः ।
दंडः परशुकुद्दालवालव्यजनराजिषु
anayaḥ syaṃdano yatra na ca vairājapūruṣaḥ |
daṃḍaḥ paraśukuddālavālavyajanarājiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आतपत्रेषु नान्यत्र क्वचित्क्रोधोपरोधजः ।
अन्यत्राक्षिकवृंदेभ्यः क्वचिन्न परिदेवनम्
ātapatreṣu nānyatra kvacitkrodhoparodhajaḥ |
anyatrākṣikavṛṃdebhyaḥ kvacinna paridevanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्षिका एव दृश्यंते यत्र पाशकपाणयः ।
जाड्यवार्ता जलेष्वेव स्त्रीमध्या एव दुर्बलाः
ākṣikā eva dṛśyaṃte yatra pāśakapāṇayaḥ |
jāḍyavārtā jaleṣveva strīmadhyā eva durbalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कठोरहृदया यत्र सीमंतिन्यो न मानवाः ।
औषधेष्वेव यत्रास्ति कुष्ठयोगो न मानवे
kaṭhorahṛdayā yatra sīmaṃtinyo na mānavāḥ |
auṣadheṣveva yatrāsti kuṣṭhayogo na mānave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेधो यत्र सुरत्नेषु शूलं मूर्तिकरेषु वै ।
कंपः सात्विकभावोत्थो न भयात्क्वापि कस्यचित्
vedho yatra suratneṣu śūlaṃ mūrtikareṣu vai |
kaṃpaḥ sātvikabhāvottho na bhayātkvāpi kasyacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्वरः कामजो यत्र दारिद्र्यकलुषस्य च ।
दुर्ल्लभत्वं सदैवस्य सुकृतेन च वस्तुनः
saṃjvaraḥ kāmajo yatra dāridryakaluṣasya ca |
durllabhatvaṃ sadaivasya sukṛtena ca vastunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इभा एव प्रमत्ता वै युद्धे वीच्यो जलाशये ।
दानहानिर्गजेष्वेव तीक्ष्णा एव हि कंटकाः
ibhā eva pramattā vai yuddhe vīcyo jalāśaye |
dānahānirgajeṣveva tīkṣṇā eva hi kaṃṭakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाणेषु गुणविश्लेषो बंधोक्तिः पुस्तके दृढा ।
स्नेहत्यागः खलेष्वेव न च वै स्वजने जने
bāṇeṣu guṇaviśleṣo baṃdhoktiḥ pustake dṛḍhā |
snehatyāgaḥ khaleṣveva na ca vai svajane jane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं देशं पालयामास लालयँल्लालिताः प्रजाः ।
धर्मं संस्थापयन्देशे दुष्टे दंडधरोपमः
taṃ deśaṃ pālayāmāsa lālaya~llālitāḥ prajāḥ |
dharmaṃ saṃsthāpayandeśe duṣṭe daṃḍadharopamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पालयतो देशं धर्मेण धरणीतलम् ।
सहस्रं च व्यतीयुर्वै वर्षाण्येकादश प्रभोः
evaṃ pālayato deśaṃ dharmeṇa dharaṇītalam |
sahasraṃ ca vyatīyurvai varṣāṇyekādaśa prabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र नीचजनाच्छ्रुत्वा सीताया अपमानताम् ।
स्वां च निंदां रजकतस्तां तत्याज रघूद्वहः
tatra nīcajanācchrutvā sītāyā apamānatām |
svāṃ ca niṃdāṃ rajakatastāṃ tatyāja raghūdvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथ्वीं पालयमानस्य धर्मेण नृपतेस्तदा ।
सीतां विरहितामेकां निदेशेन सुरक्षिताम्
pṛthvīṃ pālayamānasya dharmeṇa nṛpatestadā |
sītāṃ virahitāmekāṃ nideśena surakṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचित्संसदो मध्ये ह्यासीनस्य महामतेः ।
आजगाम मुनिश्रेष्ठः कुंभोत्पत्तिर्मुनिर्महान्
kadācitsaṃsado madhye hyāsīnasya mahāmateḥ |
ājagāma muniśreṣṭhaḥ kuṃbhotpattirmunirmahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वार्घ्यं समुत्तस्थौ वसिष्ठेन समन्वितः ।
जनताभिर्महाराजो वार्धिशोषकमागतम्
gṛhītvārghyaṃ samuttasthau vasiṣṭhena samanvitaḥ |
janatābhirmahārājo vārdhiśoṣakamāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वागतेन सुसंभाव्य पप्रच्छ तमनामयम् ।
सुखोपविष्टं विश्रांतं बभाषे रघुनंदनः
svāgatena susaṃbhāvya papraccha tamanāmayam |
sukhopaviṣṭaṃ viśrāṃtaṃ babhāṣe raghunaṃdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.