शेष उवाच।
इत्थं स्वागतसंतुष्टं ब्रह्मचर्यतपोनिधिम् ।
उवाच मतिमान्वीरः सर्वलोकगुरुर्मुनिम्
śeṣa uvāca|
itthaṃ svāgatasaṃtuṣṭaṃ brahmacaryataponidhim |
uvāca matimānvīraḥ sarvalokagururmunim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वागतं ते महाभाग कुंभयोने तपोनिधे ।
त्वद्दर्शनेन सर्वे वै पाविताः सकुटुंबकाः
svāgataṃ te mahābhāga kuṃbhayone taponidhe |
tvaddarśanena sarve vai pāvitāḥ sakuṭuṃbakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कच्चिन्मतिस्ते वेदेषु शास्त्रेषु परिवर्तते ।
त्वत्तपोविघ्नकर्ता वै नास्ति भूमंडले क्वचित्
kaccinmatiste vedeṣu śāstreṣu parivartate |
tvattapovighnakartā vai nāsti bhūmaṃḍale kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोपामुद्रा महाभाग या च ते धर्मचारिणी ।
यस्याः पतिव्रता धर्मात्सर्वं भवति शोभनम्
lopāmudrā mahābhāga yā ca te dharmacāriṇī |
yasyāḥ pativratā dharmātsarvaṃ bhavati śobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि शंस महाभाग धर्ममूर्ते कृपानिधे ।
अलोलुपस्य किं कार्यं करवाणि मुनीश्वर
api śaṃsa mahābhāga dharmamūrte kṛpānidhe |
alolupasya kiṃ kāryaṃ karavāṇi munīśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्तपोयोगतः सर्वं भवति स्वेच्छया बहु ।
तथापि मयि कृत्वैव कृपां शंश मुनीश्वरः
tvattapoyogataḥ sarvaṃ bhavati svecchayā bahu |
tathāpi mayi kṛtvaiva kṛpāṃ śaṃśa munīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेष उवाच।
इत्युक्तो लोकगुरुणा राजराजेन धीमता ।
उवाच रामं लोकेशं विनीततरभाषया
śeṣa uvāca|
ityukto lokaguruṇā rājarājena dhīmatā |
uvāca rāmaṃ lokeśaṃ vinītatarabhāṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगस्त्य उवाच।
स्वामिंस्तव सुदुर्दर्शं दर्शनं दैवतैरपि ।
मत्वा समागतं विद्धि राजराज कृपानिधे
agastya uvāca|
svāmiṃstava sudurdarśaṃ darśanaṃ daivatairapi |
matvā samāgataṃ viddhi rājarāja kṛpānidhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतस्त्वया रावणाख्यस्त्वसुरो लोककंटकः ।
दिष्ट्याद्य देवाः सुखिनो दिष्ट्या राजा बिभीषणः
hatastvayā rāvaṇākhyastvasuro lokakaṃṭakaḥ |
diṣṭyādya devāḥ sukhino diṣṭyā rājā bibhīṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम त्वद्दर्शनान्मेऽद्य गतं वै दुष्कृतं किल ।
संपूर्णो मे मनःकोश आनंदेन सुरोत्तम
rāma tvaddarśanānme'dya gataṃ vai duṣkṛtaṃ kila |
saṃpūrṇo me manaḥkośa ānaṃdena surottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा स बभूवाशु तूष्णीं कुंभसमुद्भवः ।
रामसंदर्शनाह्लादविह्वलीकृतमानसः
ityuktvā sa babhūvāśu tūṣṇīṃ kuṃbhasamudbhavaḥ |
rāmasaṃdarśanāhlādavihvalīkṛtamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामः पप्रच्छ तं भूयो मुनिं ज्ञानविशारदम् ।
लोकातीतं भवद्भावि सर्वं जानासि सर्वतः
rāmaḥ papraccha taṃ bhūyo muniṃ jñānaviśāradam |
lokātītaṃ bhavadbhāvi sarvaṃ jānāsi sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुने कथय मे सर्वं पृच्छतो हि सुविस्तरम् ।
कोऽसौ मया हतो यो हि रावणो विबुधार्दनः
mune kathaya me sarvaṃ pṛcchato hi suvistaram |
ko'sau mayā hato yo hi rāvaṇo vibudhārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंभकर्णोऽपि कस्त्वेष का जातिर्वै दुरात्मनः ।
देवो दैत्यः पिशाचो वा राक्षसो वा महामुने
kuṃbhakarṇo'pi kastveṣa kā jātirvai durātmanaḥ |
devo daityaḥ piśāco vā rākṣaso vā mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमाख्याहि सर्वज्ञ सर्वं जानासि विस्तरात् ।
अतः कथय मे सर्वं कृपां कृत्वा ममोपरि
sarvamākhyāhi sarvajña sarvaṃ jānāsi vistarāt |
ataḥ kathaya me sarvaṃ kṛpāṃ kṛtvā mamopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा ततो वाक्यं कुंभजन्मा तपोनिधिः ।
यत्पृष्टं रघुराजेन प्रवक्तुं तत्प्रचक्रमे
iti śrutvā tato vākyaṃ kuṃbhajanmā taponidhiḥ |
yatpṛṣṭaṃ raghurājena pravaktuṃ tatpracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्सृष्टिकरो ब्रह्मा पुलस्त्यस्तत्सुतोऽभवत् ।
ततस्तु विश्रवा जज्ञे वेदविद्याविशारदः
rājansṛṣṭikaro brahmā pulastyastatsuto'bhavat |
tatastu viśravā jajñe vedavidyāviśāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पत्नीद्वयं जातं पातिव्रत्यचरित्रभृत् ।
एका मंदाकिनी नाम्नी द्वितीया कैकसी स्मृता
tasya patnīdvayaṃ jātaṃ pātivratyacaritrabhṛt |
ekā maṃdākinī nāmnī dvitīyā kaikasī smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वस्यां धनदो जज्ञे लोकपालविलासभृत् ।
योऽसौ शिवप्रसादेन लंकावासमचीकरत्
pūrvasyāṃ dhanado jajñe lokapālavilāsabhṛt |
yo'sau śivaprasādena laṃkāvāsamacīkarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युन्मालिसुतायां तु पुत्रत्रयमभून्महत् ।
रावणः कुंभकर्णश्च तथा पुण्यो बिभीषणः
vidyunmālisutāyāṃ tu putratrayamabhūnmahat |
rāvaṇaḥ kuṃbhakarṇaśca tathā puṇyo bibhīṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षस्युदरजन्मत्वात्संध्यासमयसंभवात् ।
द्वयोरधर्मनिपुणा मतिरासीन्महामते
rākṣasyudarajanmatvātsaṃdhyāsamayasaṃbhavāt |
dvayoradharmanipuṇā matirāsīnmahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तु विमानेन पुष्पकेण सुशोभिना ।
कांचनीयोपकल्पेन किंकिणीजालमालिना
ekadā tu vimānena puṣpakeṇa suśobhinā |
kāṃcanīyopakalpena kiṃkiṇījālamālinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुह्य पितरौ द्रष्टुं प्रायाच्छोभासमन्वितः ।
स्वगणैः संस्तुतो भूत्वा नानारत्नविभूषणैः
āruhya pitarau draṣṭuṃ prāyācchobhāsamanvitaḥ |
svagaṇaiḥ saṃstuto bhūtvā nānāratnavibhūṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगत्य पित्रोश्चरणे पतित्वा चिरमात्मजः ।
हर्षविह्वलितात्मा च रोमांचिततनूरुहः
āgatya pitroścaraṇe patitvā ciramātmajaḥ |
harṣavihvalitātmā ca romāṃcitatanūruhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच मेऽद्य सुदिनं महाभाग्यफलोदयः ।
यन्मे युष्मत्पदौ दृष्टौ महापुण्यददर्शनौ
uvāca me'dya sudinaṃ mahābhāgyaphalodayaḥ |
yanme yuṣmatpadau dṛṣṭau mahāpuṇyadadarśanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिभिः स्तुतिपदैः स्तुत्वागान्मंदिरं स्वकम् ।
पितरावपि संहृष्टौ पुत्रस्नेहाद्बभूवतुः
ityādibhiḥ stutipadaiḥ stutvāgānmaṃdiraṃ svakam |
pitarāvapi saṃhṛṣṭau putrasnehādbabhūvatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा रावणो धीमाञ्जगाद निजमातरम् ।
कोऽयं पुमान्सुरो वाथ यक्षो वाथ नरोत्तमः
taṃ dṛṣṭvā rāvaṇo dhīmāñjagāda nijamātaram |
ko'yaṃ pumānsuro vātha yakṣo vātha narottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योऽसौ मम पितुःपादौ सन्निषेव्य गतः पुनः ।
महाभाग्यनिधिः स्वीयैर्गणैः सुपरिवारितः
yo'sau mama pituḥpādau sanniṣevya gataḥ punaḥ |
mahābhāgyanidhiḥ svīyairgaṇaiḥ suparivāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केनेदं तपसा लब्धं विमानं वायुवेगधृक् ।
उद्यानारामलीलादि विलासस्थानमुत्तमम्
kenedaṃ tapasā labdhaṃ vimānaṃ vāyuvegadhṛk |
udyānārāmalīlādi vilāsasthānamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेष उवाच।
इति वाक्यं समाकर्ण्य जननी रोषविक्लवा ।
उवाच पुत्रं विमनाः किंचिन्नेत्रविकारिणी
śeṣa uvāca|
iti vākyaṃ samākarṇya jananī roṣaviklavā |
uvāca putraṃ vimanāḥ kiṃcinnetravikāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रे पुत्र शृणु मद्वाक्यं बहुशिक्षासमन्वितम् ।
एतस्य जन्मकर्मादि विचारचतुराधिकम्
re putra śṛṇu madvākyaṃ bahuśikṣāsamanvitam |
etasya janmakarmādi vicāracaturādhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपत्न्या मम कुक्षिस्थं विधानं समुपस्थितम् ।
येन स्वमातुर्विमलं कुलमुज्ज्वलितं महत्
sapatnyā mama kukṣisthaṃ vidhānaṃ samupasthitam |
yena svamāturvimalaṃ kulamujjvalitaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं तु मत्कुक्षिजः कीटः पापः स्वोदरपूरकः ।
यथा खरः स्वकं भारं जानाति न च तद्गुणम्
tvaṃ tu matkukṣijaḥ kīṭaḥ pāpaḥ svodarapūrakaḥ |
yathā kharaḥ svakaṃ bhāraṃ jānāti na ca tadguṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा त्वं लक्ष्यसेऽज्ञानी शयनासनभोगवान् ।
सुप्तो गतः क्वचिद्भ्रष्ट इत्येव तव संभवः
tathā tvaṃ lakṣyase'jñānī śayanāsanabhogavān |
supto gataḥ kvacidbhraṣṭa ityeva tava saṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन तपसा लब्धं शिवसंतोषकारिणा ।
लंकावासो मनोवेगं विमानं राज्यसंपदः
anena tapasā labdhaṃ śivasaṃtoṣakāriṇā |
laṃkāvāso manovegaṃ vimānaṃ rājyasaṃpadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुधन्या जननी त्वस्य सुभाग्या सुमहोदया ।
यस्याः पुत्रो निजगुणैर्लब्धवान्महतां पदम्
sudhanyā jananī tvasya subhāgyā sumahodayā |
yasyāḥ putro nijaguṇairlabdhavānmahatāṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति क्रुधा भाषितमार्तया तया मात्रा स्वयाऽकर्ण्य दुरात्मसत्तमः ।
रोषं विधायात्मगतं पुनर्वचो जगाद तां निश्चयभृत्तपः प्रति
iti krudhā bhāṣitamārtayā tayā mātrā svayā'karṇya durātmasattamaḥ |
roṣaṃ vidhāyātmagataṃ punarvaco jagāda tāṃ niścayabhṛttapaḥ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रावण उवाच।
जनन्याकर्णय वचो मम गर्वसमन्वितम् ।
रत्नगर्भा त्वमेवासि यस्याः पुत्रास्त्रयो वयम्
rāvaṇa uvāca|
jananyākarṇaya vaco mama garvasamanvitam |
ratnagarbhā tvamevāsi yasyāḥ putrāstrayo vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोऽसौ कीटः स धनदः क्व तपः स्वल्पकं पुनः ।
कालं का किंतु तद्राज्यं स्वल्पसेवकसंयुतम्
ko'sau kīṭaḥ sa dhanadaḥ kva tapaḥ svalpakaṃ punaḥ |
kālaṃ kā kiṃtu tadrājyaṃ svalpasevakasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातः शृणु ममोत्साहात्प्रतिज्ञां करुणान्विते ।
न केनापि कृतां कर्त्रा महाभाग्ये हि कैकसि
mātaḥ śṛṇu mamotsāhātpratijñāṃ karuṇānvite |
na kenāpi kṛtāṃ kartrā mahābhāgye hi kaikasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यहं भुवनं सर्वं वशेन स्थापयामि वै ।
तपोभिर्दुष्कृतैः कृत्वा ब्रह्मसंतोषकारकैः
yadyahaṃ bhuvanaṃ sarvaṃ vaśena sthāpayāmi vai |
tapobhirduṣkṛtaiḥ kṛtvā brahmasaṃtoṣakārakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नोदके सदा त्यक्त्वा निद्रां क्रीडां तथा पुनः ।
चेत्तदा पितृलोकस्य घातात्पापं भवेन्मम
annodake sadā tyaktvā nidrāṃ krīḍāṃ tathā punaḥ |
cettadā pitṛlokasya ghātātpāpaṃ bhavenmama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंभकर्णोऽपि कृतवान्विभीषणसमन्वितः ।
रावणेन सहभ्रात्रेत्युक्त्वागाद्गिरिकाननम्
kuṃbhakarṇo'pi kṛtavānvibhīṣaṇasamanvitaḥ |
rāvaṇena sahabhrātretyuktvāgādgirikānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.