Library·Padma Purāṇa·5·5.60
शेष उवाच। शत्रुघ्नो निजवीराणां छिन्नान्बाहून्निरीक्षयन् । उवाच तान्सुकुपितो रोषसंदंशिताधरः
śeṣa uvāca| śatrughno nijavīrāṇāṃ chinnānbāhūnnirīkṣayan | uvāca tānsukupito roṣasaṃdaṃśitādharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन वीरेण वो बाहुकृंतनं समकारि भोः । तस्याहं बाहू कृंतामि देवगुप्तस्य वै भटाः
kena vīreṇa vo bāhukṛṃtanaṃ samakāri bhoḥ | tasyāhaṃ bāhū kṛṃtāmi devaguptasya vai bhaṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जानाति महामूढो रामचंद्र बलं महत् । इदानीं दर्शयिष्यामि पराक्रांत्या बलं स्वकम्
na jānāti mahāmūḍho rāmacaṃdra balaṃ mahat | idānīṃ darśayiṣyāmi parākrāṃtyā balaṃ svakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कुत्र वर्तते वीरो हयः कुत्र मनोरमः । को वाऽगृह्णात्सुप्तसर्पान्मूढो ज्ञात्वा पराक्रमम्
sa kutra vartate vīro hayaḥ kutra manoramaḥ | ko vā'gṛhṇātsuptasarpānmūḍho jñātvā parākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ते कथिता वीरा विस्मिता दुःखिता भृशम् । रामचंद्र प्रतिनिधिं बालकं समशंसत
iti te kathitā vīrā vismitā duḥkhitā bhṛśam | rāmacaṃdra pratinidhiṃ bālakaṃ samaśaṃsata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स श्रुत्वा रोषताम्राक्षो बालकेन हयग्रहम् । सेनान्यं वै कालजितमाज्ञापयद्युयुत्सुकः
sa śrutvā roṣatāmrākṣo bālakena hayagraham | senānyaṃ vai kālajitamājñāpayadyuyutsukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेनानीः सकलां सेनां व्यूहयस्व ममाज्ञया । रिपुः संप्रति गंतव्यो महाबलपराक्रमः
senānīḥ sakalāṃ senāṃ vyūhayasva mamājñayā | ripuḥ saṃprati gaṃtavyo mahābalaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायं बालो हरिर्नूनं भविष्यति हयंधरः । अथवा त्रिपुरारिः स्यान्नान्यथा मद्धयापहृत्
nāyaṃ bālo harirnūnaṃ bhaviṣyati hayaṃdharaḥ | athavā tripurāriḥ syānnānyathā maddhayāpahṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं कदनं भाविसैन्यस्य बलिनो महत् । स्वच्छंदचरितैः खेलन्नास्ते निर्भयधीः शिशुः
avaśyaṃ kadanaṃ bhāvisainyasya balino mahat | svacchaṃdacaritaiḥ khelannāste nirbhayadhīḥ śiśuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गंतव्यमस्माभिः सन्नद्धै रिपुदुर्जयैः । एतन्निशम्य वचनं शत्रुघ्नस्य ससैन्यपः
tatra gaṃtavyamasmābhiḥ sannaddhai ripudurjayaiḥ | etanniśamya vacanaṃ śatrughnasya sasainyapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सज्जीचकार सेनां तां दुर्व्यूढां चतुरंगिणीम् । सज्जां तां शत्रुजिद्दृष्ट्वा चतुरंगयुतां वराम्
sajjīcakāra senāṃ tāṃ durvyūḍhāṃ caturaṃgiṇīm | sajjāṃ tāṃ śatrujiddṛṣṭvā caturaṃgayutāṃ varām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञापयत्ततो गंतुं यत्र बालो हयंधरः । सा चचाल तदा सेना चतुरंगसमन्विता
ājñāpayattato gaṃtuṃ yatra bālo hayaṃdharaḥ | sā cacāla tadā senā caturaṃgasamanvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंपयंती महीभागं त्रासयंती रिपून्बलात् । सेनानीस्तं ददर्शाथ बालकं रामरूपिणम्
kaṃpayaṃtī mahībhāgaṃ trāsayaṃtī ripūnbalāt | senānīstaṃ dadarśātha bālakaṃ rāmarūpiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचार्य रामप्रतिममब्रवीद्वचनं हितम् । बाल मुंच हयश्रेष्ठं रामस्य बलशालिनः
vicārya rāmapratimamabravīdvacanaṃ hitam | bāla muṃca hayaśreṣṭhaṃ rāmasya balaśālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेनानीः कालजिन्नाम तस्य भूपस्य दुर्मदः । त्वां रामप्रतिमं दृष्ट्वा कृपा मे हृदि जायते
senānīḥ kālajinnāma tasya bhūpasya durmadaḥ | tvāṃ rāmapratimaṃ dṛṣṭvā kṛpā me hṛdi jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा तव मे दौस्थ्याज्जीवितं न भविष्यति । एतद्वाक्यं समाकर्ण्य शत्रुघ्नस्य भटस्य हि
anyathā tava me dausthyājjīvitaṃ na bhaviṣyati | etadvākyaṃ samākarṇya śatrughnasya bhaṭasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जहास किंचिदाकोपादुवाच च वचोद्भुतम् । गच्छ मुक्तोसि तं रामं कथयस्व हयग्रहम्
jahāsa kiṃcidākopāduvāca ca vacodbhutam | gaccha muktosi taṃ rāmaṃ kathayasva hayagraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्तो बिभेमि नो शूर वाक्येन नयशालिना । ममात्र गणना नास्ति त्वादृशाः कोटयो यदि
tvatto bibhemi no śūra vākyena nayaśālinā | mamātra gaṇanā nāsti tvādṛśāḥ koṭayo yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृपादप्रसादेन तूलीभूता न संशयः । कालजित्तव यन्नाम मात्राकारि मनोज्ञया
mātṛpādaprasādena tūlībhūtā na saṃśayaḥ | kālajittava yannāma mātrākāri manojñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वबिंबफलस्येव वर्णतो न च वीर्यतः । दर्शयस्वाधुना वीर्यं स्वनामबलचिह्नितः
pakvabiṃbaphalasyeva varṇato na ca vīryataḥ | darśayasvādhunā vīryaṃ svanāmabalacihnitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां कालं तव संजित्य सत्यनामा भविष्यसि । शेष उवाच। स वाक्यैः पविनातुल्यैर्भिन्नः सुभटशेखरः
māṃ kālaṃ tava saṃjitya satyanāmā bhaviṣyasi | śeṣa uvāca| sa vākyaiḥ pavinātulyairbhinnaḥ subhaṭaśekharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चुकोप हृदयेऽत्यतं जगाद वचनं पुनः । कस्मिन्कुले समुत्पत्तिः किं नामासि च बालक । त्वन्नाम नाभिजानामि कुलं शीलं वयस्तथा
cukopa hṛdaye'tyataṃ jagāda vacanaṃ punaḥ | kasminkule samutpattiḥ kiṃ nāmāsi ca bālaka | tvannāma nābhijānāmi kulaṃ śīlaṃ vayastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादचारं रथस्थोऽहमधर्मेण कथं जये । तदात्यंतं प्रकुपितो जगाद वचनं पुनः
pādacāraṃ rathastho'hamadharmeṇa kathaṃ jaye | tadātyaṃtaṃ prakupito jagāda vacanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलेन किं च शीलेन नाम्ना वा सुमनोहृदा । लवोऽहं लवतः सर्वाञ्जेष्यामि रिपुसैनिकान्
kulena kiṃ ca śīlena nāmnā vā sumanohṛdā | lavo'haṃ lavataḥ sarvāñjeṣyāmi ripusainikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं त्वामपि भटं करिष्ये पादचारिणम् । इत्थमुक्त्वा धनुः सज्यं चकार स लवो बली
idānīṃ tvāmapi bhaṭaṃ kariṣye pādacāriṇam | itthamuktvā dhanuḥ sajyaṃ cakāra sa lavo balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
टंकारयामास तदा वीरानाकंपयन्हृदि । वाल्मीकिं प्रथमं स्मृत्वा जानकीं मातरं लवः
ṭaṃkārayāmāsa tadā vīrānākaṃpayanhṛdi | vālmīkiṃ prathamaṃ smṛtvā jānakīṃ mātaraṃ lavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमोच बाणान्निशितान्सद्यः प्राणापहारिणः । कालजित्स्वधनुः कृत्वा सज्यं कोपसमन्वितः
mumoca bāṇānniśitānsadyaḥ prāṇāpahāriṇaḥ | kālajitsvadhanuḥ kṛtvā sajyaṃ kopasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताडयामास जवनो लवं रणविशारदः । तद्बाणाञ्छतधा छित्त्वा क्षणाद्वेगात्कुशानुजः
tāḍayāmāsa javano lavaṃ raṇaviśāradaḥ | tadbāṇāñchatadhā chittvā kṣaṇādvegātkuśānujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेनान्यं विरथं चक्रे वसुभिः स्वशरोत्तमैः । विरथो गजमानीतमारुरोह भटैर्निजैः
senānyaṃ virathaṃ cakre vasubhiḥ svaśarottamaiḥ | viratho gajamānītamāruroha bhaṭairnijaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदोन्मत्तं महावेगं सप्तधा प्रस्रवान्वितम् । गजारूढं तु तं दृष्ट्वा दशभिर्धनुषोगतैः
madonmattaṃ mahāvegaṃ saptadhā prasravānvitam | gajārūḍhaṃ tu taṃ dṛṣṭvā daśabhirdhanuṣogataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाणैर्विव्याध विहसन्सर्वान्रिपुगणाञ्जयी । कालजित्तस्य वीर्यं तु दृष्ट्वा विस्मितमानसः
bāṇairvivyādha vihasansarvānripugaṇāñjayī | kālajittasya vīryaṃ tu dṛṣṭvā vismitamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदां मुमोच महतीं महायस विनिर्मिताम् । आपतंतीं गदां वेगाद्भारायुतविनिर्मिताम्
gadāṃ mumoca mahatīṃ mahāyasa vinirmitām | āpataṃtīṃ gadāṃ vegādbhārāyutavinirmitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिधा चिच्छेद तरसा क्षुरप्रैः सकुशानुजः । परिघं निशितं घोरं वैरिप्राणहरोदितम्
tridhā ciccheda tarasā kṣurapraiḥ sakuśānujaḥ | parighaṃ niśitaṃ ghoraṃ vairiprāṇaharoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तं पुनस्तेन लवश्चिच्छेद तरसान्वितः । छित्त्वा तत्परिघं घोरं कोपादारक्तलोचनः
muktaṃ punastena lavaściccheda tarasānvitaḥ | chittvā tatparighaṃ ghoraṃ kopādāraktalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजोपस्थे समारूढं मन्यमानश्चुकोप ह । तत्क्षणादच्छिनत्तस्य शुंडां खड्गेन दंतिनः
gajopasthe samārūḍhaṃ manyamānaścukopa ha | tatkṣaṇādacchinattasya śuṃḍāṃ khaḍgena daṃtinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंतयोश्चरणौ धृत्वा रुरोह गजमस्तके । मुकुटं शतधा कृत्वा कवचं तु सहस्रधा
daṃtayoścaraṇau dhṛtvā ruroha gajamastake | mukuṭaṃ śatadhā kṛtvā kavacaṃ tu sahasradhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशेष्वाकृष्य सेनान्यं पातयामास भूतले । पातितः स गजोपस्थात्सेनानीः कुपितः पुनः
keśeṣvākṛṣya senānyaṃ pātayāmāsa bhūtale | pātitaḥ sa gajopasthātsenānīḥ kupitaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदये ताडयामास मुष्टिना वज्रमुष्टिना । स आहतो मुष्टिभिस्तु क्षुरप्रान्निशिताञ्छरान्
hṛdaye tāḍayāmāsa muṣṭinā vajramuṣṭinā | sa āhato muṣṭibhistu kṣuraprānniśitāñcharān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमोच हृदये क्षिप्रं कुंडलीकृतधन्ववान् । स रराज रणोपांते कुंडलीकृत चापवान्
mumoca hṛdaye kṣipraṃ kuṃḍalīkṛtadhanvavān | sa rarāja raṇopāṃte kuṃḍalīkṛta cāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरस्त्रं कवचं बिभ्रदभेद्यं शरकोटिभिः । स विद्धः सायकैस्तीक्ष्णैस्तं हंतुं खड्गमाददे
śirastraṃ kavacaṃ bibhradabhedyaṃ śarakoṭibhiḥ | sa viddhaḥ sāyakaistīkṣṇaistaṃ haṃtuṃ khaḍgamādade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशन्रोषात्स्वदशनान्निःश्वसन्नुच्छ्वसन्मुहुः । खड्गहस्तं समायांतं शूरं सेनापतिं लवः
daśanroṣātsvadaśanānniḥśvasannucchvasanmuhuḥ | khaḍgahastaṃ samāyāṃtaṃ śūraṃ senāpatiṃ lavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिच्छेद भुजमध्यं तु स खड्गः पाणिरापतत् । छिन्नं खड्गधरं हस्तं वीक्ष्य कोपाच्चमूपतिः
ciccheda bhujamadhyaṃ tu sa khaḍgaḥ pāṇirāpatat | chinnaṃ khaḍgadharaṃ hastaṃ vīkṣya kopāccamūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामेन गदया हंतुं प्रचक्राम भुजेन तम् । सोऽपि च्छिन्नो भुजस्तस्य सांगदस्तीक्ष्णसायकैः
vāmena gadayā haṃtuṃ pracakrāma bhujena tam | so'pi cchinno bhujastasya sāṃgadastīkṣṇasāyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा प्रकुपितो वीरः पादाभ्यामहनल्लवम् । लवः पादाहतस्तस्य न चचाल रणांगणे
tadā prakupito vīraḥ pādābhyāmahanallavam | lavaḥ pādāhatastasya na cacāla raṇāṃgaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रजाहतो द्विप इव चरणच्छेदनं व्यधात् । तदापि तं मौलिनासौ प्रहर्तुमुपचक्रमे
srajāhato dvipa iva caraṇacchedanaṃ vyadhāt | tadāpi taṃ maulināsau prahartumupacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा लवश्चमूनाथं मन्यमानोऽधिपौरुषम् । करवालं समादाय करे कालानलोपमम्
tadā lavaścamūnāthaṃ manyamāno'dhipauruṣam | karavālaṃ samādāya kare kālānalopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अच्छिनच्छिर एतस्य महामुकुटशोभितम् । हाहाकारो महानासीच्चमूनाथे निपातिते
acchinacchira etasya mahāmukuṭaśobhitam | hāhākāro mahānāsīccamūnāthe nipātite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैनिकाः परिसंक्रुद्धा लवं हंतुं समागताः । लवस्तान्स्वशराघातैः पलायनपरान्व्यधात्
sainikāḥ parisaṃkruddhā lavaṃ haṃtuṃ samāgatāḥ | lavastānsvaśarāghātaiḥ palāyanaparānvyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नाभिन्नांगकाः केचिद्गता केचिद्रणांगणात् । स निवार्याखिलान्योधान्विजगाह चमूं मुदा
chinnābhinnāṃgakāḥ kecidgatā kecidraṇāṃgaṇāt | sa nivāryākhilānyodhānvijagāha camūṃ mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराह इव निःश्वस्य प्रलये सुमहार्णवम् । गजा भिन्ना द्विधा जाता मौक्तिकैः पूरिता मही
vārāha iva niḥśvasya pralaye sumahārṇavam | gajā bhinnā dvidhā jātā mauktikaiḥ pūritā mahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गमाभूद्भटाग्र्याणां पर्वतैर्व्यापृता यथा । अश्वाः कनकपल्याणा रुचिरारत्नराजिताः
durgamābhūdbhaṭāgryāṇāṃ parvatairvyāpṛtā yathā | aśvāḥ kanakapalyāṇā rucirāratnarājitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपतन्रुधिराप्लुष्टे ह्रदे बल सुशोभिताः । रथिनः करमध्यस्थ धनुर्दंडसुशोभिनः
apatanrudhirāpluṣṭe hrade bala suśobhitāḥ | rathinaḥ karamadhyastha dhanurdaṃḍasuśobhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथोपस्थे निपतिताः स्वर्गगा इव वै सुराः । संदष्टौष्ठपुटा वक्त्र भ्रमल्लक्ष्मीविलक्षिताः
rathopasthe nipatitāḥ svargagā iva vai surāḥ | saṃdaṣṭauṣṭhapuṭā vaktra bhramallakṣmīvilakṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितास्तत्र दृश्यंते वीरा रणविशारदाः । सुस्राव शोणितसरिद्धयमस्तककच्छपा
patitāstatra dṛśyaṃte vīrā raṇaviśāradāḥ | susrāva śoṇitasariddhayamastakakacchapā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाप्रवाहललिता वैरिणां भयकारिका । केषांचिद्बाहविश्छिन्नाः केषां पादा विकर्तिता
mahāpravāhalalitā vairiṇāṃ bhayakārikā | keṣāṃcidbāhaviśchinnāḥ keṣāṃ pādā vikartitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां कर्णाश्च नासाश्च केषां कवचकुंडले । एवं तु कदनं जातं सेनान्यां पतिते रणे
keṣāṃ karṇāśca nāsāśca keṣāṃ kavacakuṃḍale | evaṃ tu kadanaṃ jātaṃ senānyāṃ patite raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे निपतिता वीरा न केचिज्जीवितास्ततः । लवो जयं रणे प्राप्य वैरिवृंदं विजित्य च
sarve nipatitā vīrā na kecijjīvitāstataḥ | lavo jayaṃ raṇe prāpya vairivṛṃdaṃ vijitya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यागमनशंकायां मनः कुर्वन्नवैक्षत । केचिदुर्वरिता युद्धाद्भाग्येन न रणे मृताः
anyāgamanaśaṃkāyāṃ manaḥ kurvannavaikṣata | kecidurvaritā yuddhādbhāgyena na raṇe mṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुघ्नं सविधे जग्मुः शंसितुं वृत्तमद्भुतम् । गत्वा ते कथयामासुर्यथावृत्तं रणांगणे
śatrughnaṃ savidhe jagmuḥ śaṃsituṃ vṛttamadbhutam | gatvā te kathayāmāsuryathāvṛttaṃ raṇāṃgaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालजिन्निधनं बालाच्चित्रकारि रणोद्यमम् । तच्छ्रुत्वा विस्मयं प्राप्तः शत्रुघ्नस्तानुवाच ह
kālajinnidhanaṃ bālāccitrakāri raṇodyamam | tacchrutvā vismayaṃ prāptaḥ śatrughnastānuvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हसन्रोषाद्दशन्दंतान्बालग्राह हयं स्मरन् । रे वीराः किं मदोन्मत्ता यूयं किं वा छलग्रहाः
hasanroṣāddaśandaṃtānbālagrāha hayaṃ smaran | re vīrāḥ kiṃ madonmattā yūyaṃ kiṃ vā chalagrahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वा वैकल्यमायातं कालजिन्मरणं कथम् । यः संख्ये वैरिवृंदानां दारुणः समितिंजयः
kiṃ vā vaikalyamāyātaṃ kālajinmaraṇaṃ katham | yaḥ saṃkhye vairivṛṃdānāṃ dāruṇaḥ samitiṃjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं कथं बालको जीयाद्यमस्यापि दुरासदम् । शत्रुघ्नवाक्यं संश्रुत्य वीराः प्रोचुरसृक्प्लुताः
taṃ kathaṃ bālako jīyādyamasyāpi durāsadam | śatrughnavākyaṃ saṃśrutya vīrāḥ procurasṛkplutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्माकं मदमत्तादि न च्छलो न च देवनम् । कालजिन्मरणं सत्यं लवाज्जानीहि भूपते
nāsmākaṃ madamattādi na cchalo na ca devanam | kālajinmaraṇaṃ satyaṃ lavājjānīhi bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलं च कृत्स्नं मथितं बालेनातुलशौंडिना । अतः परं तु यत्कार्यं ये प्रेष्या नृवरोत्तमाः
balaṃ ca kṛtsnaṃ mathitaṃ bālenātulaśauṃḍinā | ataḥ paraṃ tu yatkāryaṃ ye preṣyā nṛvarottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालं ज्ञात्वा भवान्नात्र करोतु बलसाहसम् । इति श्रुत्वा वचस्तेषां वीराणां शत्रुहा तदा
bālaṃ jñātvā bhavānnātra karotu balasāhasam | iti śrutvā vacasteṣāṃ vīrāṇāṃ śatruhā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिं च मतिश्रेष्ठमुवाच रणकारणे
sumatiṃ ca matiśreṣṭhamuvāca raṇakāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.