Library·Padma Purāṇa·5·5.61
शत्रुघ्न उवाच। जानासि किं महामंत्रिन्को बालो हयमाहरत् । येन मे क्षपितं सर्वं बलं वारिधिसन्निभम्
śatrughna uvāca| jānāsi kiṃ mahāmaṃtrinko bālo hayamāharat | yena me kṣapitaṃ sarvaṃ balaṃ vāridhisannibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमतिरुवाच। स्वामिन्नयं मुनिश्रेष्ठ वाल्मीकेराश्रमो महान् । क्षत्त्रियाणामत्र वासो नास्त्येव परतापन
sumatiruvāca| svāminnayaṃ muniśreṣṭha vālmīkerāśramo mahān | kṣattriyāṇāmatra vāso nāstyeva paratāpana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंद्रो भविष्यति परममर्षी हयमाहरत् । पुरारिर्वान्यथा वाहं तव कः समुपाहरेत्
iṃdro bhaviṣyati paramamarṣī hayamāharat | purārirvānyathā vāhaṃ tava kaḥ samupāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालजिद्येन नाशं वै प्राप्तः परमदारुणः । तं प्रति श्रीमहाराज गंता कः पुष्कलान्यतः
kālajidyena nāśaṃ vai prāptaḥ paramadāruṇaḥ | taṃ prati śrīmahārāja gaṃtā kaḥ puṣkalānyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं च वीरैर्भटैः सर्वैराजभिः परिवारितः । तत्र गच्छस्व सैन्येन महता शत्रुकृंतन
tvaṃ ca vīrairbhaṭaiḥ sarvairājabhiḥ parivāritaḥ | tatra gacchasva sainyena mahatā śatrukṛṃtana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा स जीवितं वीरं बद्ध्वा तु कुतुकार्थिने । दर्शयिष्यामि रामाय मतं मे त्विदमादृतम्
gatvā sa jīvitaṃ vīraṃ baddhvā tu kutukārthine | darśayiṣyāmi rāmāya mataṃ me tvidamādṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वाक्यं समाकर्ण्य वीरान्सर्वान्समादिशत् । सैन्येन महता यात यूयमायामि पृष्ठतः
iti vākyaṃ samākarṇya vīrānsarvānsamādiśat | sainyena mahatā yāta yūyamāyāmi pṛṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दिष्टास्ते क्षणाद्वीरा जग्मुर्यत्र लवो बली । धनुर्विस्फारयंस्तत्र सुदृढं गुणपूरितम्
nirdiṣṭāste kṣaṇādvīrā jagmuryatra lavo balī | dhanurvisphārayaṃstatra sudṛḍhaṃ guṇapūritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयातं तन्महद्दृष्ट्वा बलं वीरप्रपूरितम् । न किंचिन्मनसा बिभ्येलवेन बलशालिना
āyātaṃ tanmahaddṛṣṭvā balaṃ vīraprapūritam | na kiṃcinmanasā bibhyelavena balaśālinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लवः सिंह इवोत्तस्थौ मृगान्मत्वाऽखिलान्भटान् । धनुर्विस्फारयन्रोषाच्छरान्मुंचन्सहस्रशः
lavaḥ siṃha ivottasthau mṛgānmatvā'khilānbhaṭān | dhanurvisphārayanroṣāccharānmuṃcansahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते शरैः पीड्यमानास्तु महारोषेण पूरिताः । वीरं बालं मन्यमानाः संमुखं प्राद्रवंस्तदा
te śaraiḥ pīḍyamānāstu mahāroṣeṇa pūritāḥ | vīraṃ bālaṃ manyamānāḥ saṃmukhaṃ prādravaṃstadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरान्सहस्रशो दृष्ट्वा भ्रमिभिः पर्यवस्थितान् । लवो जवेन संधाय शरान्रोषप्रपूरितः
vīrānsahasraśo dṛṣṭvā bhramibhiḥ paryavasthitān | lavo javena saṃdhāya śarānroṣaprapūritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमिराद्या सहस्रेण द्वितीयायुतसंख्यया । तृतीयायुतयुग्मेन तुरीयायुतपंचभिः
bhramirādyā sahasreṇa dvitīyāyutasaṃkhyayā | tṛtīyāyutayugmena turīyāyutapaṃcabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पंचमी लक्षयोधानां षष्ठी योधायुताधिकैः । सप्तमी लक्षयुग्मेन सप्तभिर्भ्रमिभिर्वृतः
paṃcamī lakṣayodhānāṃ ṣaṣṭhī yodhāyutādhikaiḥ | saptamī lakṣayugmena saptabhirbhramibhirvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये लवो भ्रमिव्याप्तः स चरन्वह्निवत्तदा । दाहयामास सर्वान्वै सैनिकान्भ्रमिकारकान्
madhye lavo bhramivyāptaḥ sa caranvahnivattadā | dāhayāmāsa sarvānvai sainikānbhramikārakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचित्खङ्गैः शरैः काचित्काचित्प्रासैश्च कुंतलैः । पट्टिशैः परिघैः सर्वा भ्रमिर्भग्ना महात्मना
kācitkhaṅgaiḥ śaraiḥ kācitkācitprāsaiśca kuṃtalaiḥ | paṭṭiśaiḥ parighaiḥ sarvā bhramirbhagnā mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तभिर्भ्रमिभिर्मुक्तो रराज स कुशानुजः । मेघवृंदविनिर्मुक्तः शशीव शरदागमे
saptabhirbhramibhirmukto rarāja sa kuśānujaḥ | meghavṛṃdavinirmuktaḥ śaśīva śaradāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राहरत्सर्वथा योधान्भिंदन्गजकरान्बहून् । छिंदञ्छिरांसि वीराणां चक्रभ्रूणि महांति च
prāharatsarvathā yodhānbhiṃdangajakarānbahūn | chiṃdañchirāṃsi vīrāṇāṃ cakrabhrūṇi mahāṃti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेके पतिता वीरा लवबाणप्रपीडिताः । मुमुहुः समरेऽथान्ये नष्टा अन्ये सुकातराः
aneke patitā vīrā lavabāṇaprapīḍitāḥ | mumuhuḥ samare'thānye naṣṭā anye sukātarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलायनपरं सैन्यं लवबाणप्रपीडितम् । वीक्ष्य वीरो रणे योद्धुं प्रायात्पुष्कलसंज्ञकः
palāyanaparaṃ sainyaṃ lavabāṇaprapīḍitam | vīkṣya vīro raṇe yoddhuṃ prāyātpuṣkalasaṃjñakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठतिष्ठेति च वदन्रोषपूरितलोचनः । रथे सुहयशोभाढ्ये तिष्ठन्प्रायाल्लवं बली
tiṣṭhatiṣṭheti ca vadanroṣapūritalocanaḥ | rathe suhayaśobhāḍhye tiṣṭhanprāyāllavaṃ balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स लवं प्रत्युवाचाथ पुष्कलः परमास्त्रवित् । तिष्ठ दत्ते मया संख्ये रथे सुहयशोभिते
sa lavaṃ pratyuvācātha puṣkalaḥ paramāstravit | tiṣṭha datte mayā saṃkhye rathe suhayaśobhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदातिना त्वया युद्धं करोमि किमथाहवे । तस्मात्तिष्ठ रथे पश्चाद्युद्ध्येऽहं भवता सह । एतद्वाक्यं निशम्यासौ लवः पुष्कलमब्रवीत्
padātinā tvayā yuddhaṃ karomi kimathāhave | tasmāttiṣṭha rathe paścādyuddhye'haṃ bhavatā saha | etadvākyaṃ niśamyāsau lavaḥ puṣkalamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया दत्ते रथे स्थित्वा युद्धं कुर्यामहं रणे । तदा मे पापमेव स्याज्जयः संदिग्ध एव हि
tvayā datte rathe sthitvā yuddhaṃ kuryāmahaṃ raṇe | tadā me pāpameva syājjayaḥ saṃdigdha eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वयं ब्राह्मणा वीर प्रतिग्रहपरायणाः । वयं तु क्षत्रिया नित्यं दानकर्मक्रियारताः
na vayaṃ brāhmaṇā vīra pratigrahaparāyaṇāḥ | vayaṃ tu kṣatriyā nityaṃ dānakarmakriyāratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं त्वद्रथं कोपाद्भनज्मि प्रत्यहं भवान् । पादचारी भवत्येव पश्चाद्युद्धं करिष्यति
idānīṃ tvadrathaṃ kopādbhanajmi pratyahaṃ bhavān | pādacārī bhavatyeva paścādyuddhaṃ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्कलो वाक्यमाकर्ण्य धर्मधैर्यसमन्वितम् । विसिस्माय चिरं चित्ते धनुः सज्यमथाकरोत्
puṣkalo vākyamākarṇya dharmadhairyasamanvitam | visismāya ciraṃ citte dhanuḥ sajyamathākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमात्तधनुषं दृष्ट्वा लवः कोपसमन्वितः । चापं चिच्छेद पाणिस्थं शरसंधानमाचरन्
tamāttadhanuṣaṃ dṛṣṭvā lavaḥ kopasamanvitaḥ | cāpaṃ ciccheda pāṇisthaṃ śarasaṃdhānamācaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यावत्स गुणं चापं कुरुते तावदुद्धतः । रथभंगं चकारास्य समरे प्रहसन्बली
sa yāvatsa guṇaṃ cāpaṃ kurute tāvaduddhataḥ | rathabhaṃgaṃ cakārāsya samare prahasanbalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भग्नं रथं स्वकं वीक्ष्य धनुश्छिन्नं महात्मना । महावीरं मन्यमानः पदातिः प्राद्रवद्रणे
bhagnaṃ rathaṃ svakaṃ vīkṣya dhanuśchinnaṃ mahātmanā | mahāvīraṃ manyamānaḥ padātiḥ prādravadraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभौ धनुर्धरौ वीरावुभावपि शरोद्धतौ । उभौ क्षतजविप्लुष्टौ छिन्नसन्नाहितावुभौ
ubhau dhanurdharau vīrāvubhāvapi śaroddhatau | ubhau kṣatajavipluṣṭau chinnasannāhitāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परं बाणघातविशीर्णावपुलक्षितौ । जयाकांक्षां प्रकुर्वंतौ परस्परवधैषिणौ
parasparaṃ bāṇaghātaviśīrṇāvapulakṣitau | jayākāṃkṣāṃ prakurvaṃtau parasparavadhaiṣiṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयंतकार्तिकेयौ वा पुरारिः पुरभिद्यथा । एवं परस्परं युद्धं प्रकुर्वाणौ रणांगणे
jayaṃtakārtikeyau vā purāriḥ purabhidyathā | evaṃ parasparaṃ yuddhaṃ prakurvāṇau raṇāṃgaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्कलः प्रत्युवाचाथ बालं शूरशिरोमणे । त्वादृशो न मया दृष्टः कश्चिद्वीरशिरोमणिः
puṣkalaḥ pratyuvācātha bālaṃ śūraśiromaṇe | tvādṛśo na mayā dṛṣṭaḥ kaścidvīraśiromaṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरस्ते पातयाम्यद्य बाणैः शितसुपर्वभिः । मा पलायस्व समरे प्राणान्रक्षस्व संयतः
śiraste pātayāmyadya bāṇaiḥ śitasuparvabhiḥ | mā palāyasva samare prāṇānrakṣasva saṃyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्त्वा लवं वीरं चकार शरपंजरे । पुष्कलस्य शरा भूमौ नभसि व्याप्य संस्थिताः
evamuktvā lavaṃ vīraṃ cakāra śarapaṃjare | puṣkalasya śarā bhūmau nabhasi vyāpya saṃsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरपंजरमध्यस्थो लवः पुष्कलमब्रवीत् । महत्कर्म कृतं वीर यन्मां बाणैरपीडयत्
śarapaṃjaramadhyastho lavaḥ puṣkalamabravīt | mahatkarma kṛtaṃ vīra yanmāṃ bāṇairapīḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा बाणसंघातं प्रच्छिद्य वचनं पुनः । जगाद पुष्कलं वीरः शरसंधानकोविदः
ityuktvā bāṇasaṃghātaṃ pracchidya vacanaṃ punaḥ | jagāda puṣkalaṃ vīraḥ śarasaṃdhānakovidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालयात्मानमाजिस्थं मच्छराघातपीडितः । पतिष्यसि महीपृष्ठे रुधिरेण परिप्लुतः
pālayātmānamājisthaṃ maccharāghātapīḍitaḥ | patiṣyasi mahīpṛṣṭhe rudhireṇa pariplutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तं समाकर्ण्य पुष्कलः कोपसंयुतः । रणे संयोधयामास लवं वीरं महाबलम्
evamuktaṃ samākarṇya puṣkalaḥ kopasaṃyutaḥ | raṇe saṃyodhayāmāsa lavaṃ vīraṃ mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लवः प्रकुपितो बाणं तीक्ष्णं वैरिविदारणम् । जग्राह लवतः कोशादाशीविषमिव क्रुधा
lavaḥ prakupito bāṇaṃ tīkṣṇaṃ vairividāraṇam | jagrāha lavataḥ kośādāśīviṣamiva krudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाज्वल्यमानः सशरश्चापमुक्तो लवस्य च । हृदयं भेत्तुमुद्युक्तश्छिन्नो भारतिनाशु सः
jājvalyamānaḥ saśaraścāpamukto lavasya ca | hṛdayaṃ bhettumudyuktaśchinno bhāratināśu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्ने भारतिना संख्ये शरेण प्राणहारिणा । अत्यंतं कुपितो घोरं शरमन्यं समाददे
chinne bhāratinā saṃkhye śareṇa prāṇahāriṇā | atyaṃtaṃ kupito ghoraṃ śaramanyaṃ samādade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकर्णाकृष्टचापेन स मुक्तो निशितः शरः । बिभेद हृदयं तस्य पुष्कलस्य महारणे
ākarṇākṛṣṭacāpena sa mukto niśitaḥ śaraḥ | bibheda hṛdayaṃ tasya puṣkalasya mahāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नो वक्षसि वीरेण सायकेनाशुगामिना । पपात धरणीपृष्ठे महाशूरशिरोमणिः
bhinno vakṣasi vīreṇa sāyakenāśugāminā | papāta dharaṇīpṛṣṭhe mahāśūraśiromaṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितं तं समालोक्य पुष्कलं पवनात्मजः । गृहीत्वा राघवभ्रात्रे ददौ मूर्च्छासमन्वितम्
patitaṃ taṃ samālokya puṣkalaṃ pavanātmajaḥ | gṛhītvā rāghavabhrātre dadau mūrcchāsamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्च्छितं तं समालोक्य शोकविह्वलमानसः । हनूमंतं लवं हंतुं निदिदेश क्रुधान्वितः
mūrcchitaṃ taṃ samālokya śokavihvalamānasaḥ | hanūmaṃtaṃ lavaṃ haṃtuṃ nidideśa krudhānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हनूमान्क्रोधसंप्लुष्टो लवं संख्ये महाबलम् । विजेतुं तरसा प्रागाद्वृक्षमुद्यम्य शाल्मलिम्
hanūmānkrodhasaṃpluṣṭo lavaṃ saṃkhye mahābalam | vijetuṃ tarasā prāgādvṛkṣamudyamya śālmalim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षेण हतवान्मूर्ध्नि लवस्य हनुमान्बली । तमापतंतं तरसा चिच्छेद शतधा लवः
vṛkṣeṇa hatavānmūrdhni lavasya hanumānbalī | tamāpataṃtaṃ tarasā ciccheda śatadhā lavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्ने नगे पुनः कोपाद्वृक्षानुत्पाट्य मूलतः । ताडयामास हृदये मस्तके च महाबलः
chinne nage punaḥ kopādvṛkṣānutpāṭya mūlataḥ | tāḍayāmāsa hṛdaye mastake ca mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यान्यान्वृक्षान्समाहृत्याताडयत्पवनात्मजः । तांस्तांश्चिच्छेद तरसा बलवान्नतपर्वभिः
yānyānvṛkṣānsamāhṛtyātāḍayatpavanātmajaḥ | tāṃstāṃściccheda tarasā balavānnataparvabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा शिलाः समुत्पाट्य गंडशैलोपमाः कपिः । पातयामास शिरसि क्षिप्रवेगेन मारुतिः
tadā śilāḥ samutpāṭya gaṃḍaśailopamāḥ kapiḥ | pātayāmāsa śirasi kṣipravegena mārutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स आहतः शिलासंघैः संख्ये कोदंडमुन्नयन् । बाणैस्ताश्चूर्णयामास यंत्रिकाभिर्यथा कणाः
sa āhataḥ śilāsaṃghaiḥ saṃkhye kodaṃḍamunnayan | bāṇaistāścūrṇayāmāsa yaṃtrikābhiryathā kaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदात्यंतं प्रकुपितो मारुतिः पुच्छवेष्टनम् । चकार समरोपांते लवस्य बलिनः कृती
tadātyaṃtaṃ prakupito mārutiḥ pucchaveṣṭanam | cakāra samaropāṃte lavasya balinaḥ kṛtī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं पुच्छेन समाविद्धं वीक्ष्य स्वांबां हृदि स्मरन् । मुष्टिना ताडयामास लांगूलं मारुतेर्बली
svaṃ pucchena samāviddhaṃ vīkṣya svāṃbāṃ hṛdi smaran | muṣṭinā tāḍayāmāsa lāṃgūlaṃ māruterbalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मुष्टिघातव्यथितो मारुतिस्तममूमुचत् । स मुक्तः पुच्छतो युद्धे शरान्मुंचन्नभूद्बली
tanmuṣṭighātavyathito mārutistamamūmucat | sa muktaḥ pucchato yuddhe śarānmuṃcannabhūdbalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वारशरघातेन संपीडिततनुः कपिः । बाणवर्षं मन्यमानो दुःसहं समरे बहु
durvāraśaraghātena saṃpīḍitatanuḥ kapiḥ | bāṇavarṣaṃ manyamāno duḥsahaṃ samare bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंकर्तव्यमितोऽस्माभिः पलाय्य यदि गम्यते । तदा मे स्वामिनो लज्जा ताडयेद्बालकोऽत्र माम्
kiṃkartavyamito'smābhiḥ palāyya yadi gamyate | tadā me svāmino lajjā tāḍayedbālako'tra mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मदत्तवरत्वात्तु मूर्च्छा न मरणं नहि । दुःसहा बाणपीडात्र किं कर्तव्यं मयाधुना
brahmadattavaratvāttu mūrcchā na maraṇaṃ nahi | duḥsahā bāṇapīḍātra kiṃ kartavyaṃ mayādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुघ्नः समरे गत्वा जयं प्राप्नोतु बालकात् । अहं तावज्जयाकांक्षी शये कपटमूर्च्छया
śatrughnaḥ samare gatvā jayaṃ prāpnotu bālakāt | ahaṃ tāvajjayākāṃkṣī śaye kapaṭamūrcchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं मानसे कृत्वा पपात रणमंडले । पश्यतां सर्ववीराणां कपटेन विमूर्च्छितः
ityevaṃ mānase kṛtvā papāta raṇamaṃḍale | paśyatāṃ sarvavīrāṇāṃ kapaṭena vimūrcchitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं मूर्च्छितं समाज्ञाय हनूमंतं महाबलम् । जघान सर्वान्नृपतीञ्छरमोक्षविचक्षणः
taṃ mūrcchitaṃ samājñāya hanūmaṃtaṃ mahābalam | jaghāna sarvānnṛpatīñcharamokṣavicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.