शेष उवाच-। इति संदेशमादाय सीतां प्रति जगत्पतेः । आह लक्ष्मण आत्मेशमानतः प्रणयाद्धरौ
śeṣa uvāca-| iti saṃdeśamādāya sītāṃ prati jagatpateḥ | āha lakṣmaṇa ātmeśamānataḥ praṇayāddharau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Padma Purāṇa·5·5.66
Padma Purāṇa 5.66
सीतानयनमुद्दिश्य प्रसन्नस्त्वं यदूचिवान् । कथयिष्यामि तद्वाक्यं विनयेन समन्वितम्
sītānayanamuddiśya prasannastvaṃ yadūcivān | kathayiṣyāmi tadvākyaṃ vinayena samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा पादयोर्नत्वा रघुनाथस्य लक्ष्मणः । जगाम त्वरितः सीतां रथे तिष्ठन्महाजवे
ityuktvā pādayornatvā raghunāthasya lakṣmaṇaḥ | jagāma tvaritaḥ sītāṃ rathe tiṣṭhanmahājave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाल्मीकिः श्रीयुतौ वीक्ष्य रामपुत्रौ महौजसौ । उवाच स्मितमाधाय मुखं कृत्वा मनोहरम्
vālmīkiḥ śrīyutau vīkṣya rāmaputrau mahaujasau | uvāca smitamādhāya mukhaṃ kṛtvā manoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युवां प्रगायतां पुत्रौ रामचारित्रमद्भुतम् । वीणां प्रवादयंतौ च कलगानेन शोभितम्
yuvāṃ pragāyatāṃ putrau rāmacāritramadbhutam | vīṇāṃ pravādayaṃtau ca kalagānena śobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यक्तौ तौ सुतौ रामचारित्रं बहुपुण्यदम् । अगायतां महाभागौ सुवाक्यपदचित्रितम्
ityaktau tau sutau rāmacāritraṃ bahupuṇyadam | agāyatāṃ mahābhāgau suvākyapadacitritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन्धर्मविधिः साक्षात्पातिव्रत्यं तु यत्स्थितम् । भ्रातृस्नेहो महान्यत्र गुरुभक्तिस्तथैव च
yasmindharmavidhiḥ sākṣātpātivratyaṃ tu yatsthitam | bhrātṛsneho mahānyatra gurubhaktistathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिसेवकयोर्यत्र नीतिर्मूर्तिमती किल । अधर्मकरशास्तिं वै यत्र साक्षाद्रघूद्वहात्
svāmisevakayoryatra nītirmūrtimatī kila | adharmakaraśāstiṃ vai yatra sākṣādraghūdvahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गानेन जगद्व्याप्तं दिवि देवा अपि स्थिताः । किन्नरा अपि यद्गानं श्रुत्वा मूर्च्छामिताः क्षणात्
tadgānena jagadvyāptaṃ divi devā api sthitāḥ | kinnarā api yadgānaṃ śrutvā mūrcchāmitāḥ kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीणायारणितं श्रुत्वा तालमानेन शोभितम् । निखिला परिषत्तत्र शालभं जीवचित्रिता
vīṇāyāraṇitaṃ śrutvā tālamānena śobhitam | nikhilā pariṣattatra śālabhaṃ jīvacitritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षादश्रूणिमुंचंतो रामाद्या भूमिपास्तथा । तद्गानपंचमालापमोहिताश्चित्रितोपमाः
harṣādaśrūṇimuṃcaṃto rāmādyā bhūmipāstathā | tadgānapaṃcamālāpamohitāścitritopamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रामः सुतौ दृष्ट्वा महागानविमोहकौ । अदात्ताभ्यां सुवर्णस्य लक्षं लक्षं पृथक्पृथक्
tatra rāmaḥ sutau dṛṣṭvā mahāgānavimohakau | adāttābhyāṃ suvarṇasya lakṣaṃ lakṣaṃ pṛthakpṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा दानपरं दृष्ट्वा वाल्मीकिं मुनिसत्तमम् । अब्रूतां प्रहसंतौ तौ किंचिद्वक्रभ्रुवौ ततः
tadā dānaparaṃ dṛṣṭvā vālmīkiṃ munisattamam | abrūtāṃ prahasaṃtau tau kiṃcidvakrabhruvau tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुने महानयोनेन क्रियते भूमिपेन वै । यदावाभ्यां सुवर्णानि दातुमिच्छति लोभयन्
mune mahānayonena kriyate bhūmipena vai | yadāvābhyāṃ suvarṇāni dātumicchati lobhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिग्रहो ब्राह्मणानां शस्यते नेतरेषु वै । प्रतिग्रहपरो राजा नरकायैव कल्पते
pratigraho brāhmaṇānāṃ śasyate netareṣu vai | pratigrahaparo rājā narakāyaiva kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवयोः कृपया मुक्तं राज्यं भुंक्ते महीपतिः । कथं दातुं सुवर्णानि वांछति श्रेयसांचितः
āvayoḥ kṛpayā muktaṃ rājyaṃ bhuṃkte mahīpatiḥ | kathaṃ dātuṃ suvarṇāni vāṃchati śreyasāṃcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तवंतौ तौ दृष्ट्वा वाल्मीकिः कृपयायुतः । अशंसद्युष्मत्पितरं जानीथां नीतिवित्तमौ
ityuktavaṃtau tau dṛṣṭvā vālmīkiḥ kṛpayāyutaḥ | aśaṃsadyuṣmatpitaraṃ jānīthāṃ nītivittamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं बालकौ नृपपादयोः । लग्नौ विनयसंयुक्तौ मातृभक्त्यातिनिर्मलौ
iti śrutvā munervākyaṃ bālakau nṛpapādayoḥ | lagnau vinayasaṃyuktau mātṛbhaktyātinirmalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामो बालौ दृढं स्वांगे परिरभ्य मुदान्वितः । मेने स्त्रियास्तदा धर्मौ मूर्तिमंतावुपस्थितौ
rāmo bālau dṛḍhaṃ svāṃge parirabhya mudānvitaḥ | mene striyāstadā dharmau mūrtimaṃtāvupasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभापि रामसुतयोर्वीक्ष्य वक्त्रे मनोरमे । जानकीपतिभक्तित्वं सत्यं मेने मुनीश्वर
sabhāpi rāmasutayorvīkṣya vaktre manorame | jānakīpatibhaktitvaṃ satyaṃ mene munīśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति शेषमुखप्रोक्तं श्रुत्वा वात्स्यायनोऽब्रवीत् । रामायणं श्रोतुमनाः सर्वधर्मसमन्वितम्
iti śeṣamukhaproktaṃ śrutvā vātsyāyano'bravīt | rāmāyaṇaṃ śrotumanāḥ sarvadharmasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वात्स्यायन उवाच। कस्मिन्काले कृतं स्वामिन्रामायणमिदं महत् । कस्माच्चकार किन्तत्र वर्णनं तद्वदस्व मे
vātsyāyana uvāca| kasminkāle kṛtaṃ svāminrāmāyaṇamidaṃ mahat | kasmāccakāra kintatra varṇanaṃ tadvadasva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेष उवाच-। एकदा गतवान्विप्रो वाल्मीकिर्विपिनं महत् । यत्र तालास्तमालाश्च किंशुका यत्र पुष्पिताः
śeṣa uvāca-| ekadā gatavānvipro vālmīkirvipinaṃ mahat | yatra tālāstamālāśca kiṃśukā yatra puṣpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केतकी यत्र रजसा कुर्वती सौरभं वनम् । शशिप्रभेव महती दृश्यते शुभ्रकर्णभृत् । चंपकोबकुलश्चापि कोविदारः कुरंटकः
ketakī yatra rajasā kurvatī saurabhaṃ vanam | śaśiprabheva mahatī dṛśyate śubhrakarṇabhṛt | caṃpakobakulaścāpi kovidāraḥ kuraṃṭakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेके पुष्पिता यत्र पादपाः शोभने वने । कोकिलानां विरावेण षट्पदानां च शब्दितैः
aneke puṣpitā yatra pādapāḥ śobhane vane | kokilānāṃ virāveṇa ṣaṭpadānāṃ ca śabditaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संघुष्टं सर्वतो रम्यं मनोहरवयोन्वितम् । तत्र क्रौंचयुगं रम्यं कामबाणप्रपीडितम्
saṃghuṣṭaṃ sarvato ramyaṃ manoharavayonvitam | tatra krauṃcayugaṃ ramyaṃ kāmabāṇaprapīḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परं प्रहृषितं रेमे स्निग्धतया स्थितम् । तदा व्याधः समागत्य तयोरेकं मनोहरम्
parasparaṃ prahṛṣitaṃ reme snigdhatayā sthitam | tadā vyādhaḥ samāgatya tayorekaṃ manoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवधीन्निर्दयः कश्चिन्मांसास्वादनलोलुपः । तदा क्रौंची व्याधहतं स्वपतिं वीक्ष्य दुःखिता
avadhīnnirdayaḥ kaścinmāṃsāsvādanalolupaḥ | tadā krauṃcī vyādhahataṃ svapatiṃ vīkṣya duḥkhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विललाप भृशं दुःखान्मुंचंती रावमुच्चकैः । तदा मुनिः प्रकुपितो निषादं क्रौंचघातकम्
vilalāpa bhṛśaṃ duḥkhānmuṃcaṃtī rāvamuccakaiḥ | tadā muniḥ prakupito niṣādaṃ krauṃcaghātakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाप वार्युपस्पृश्य सरितः पावनं शुभम् । मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीः समाः
śaśāpa vāryupaspṛśya saritaḥ pāvanaṃ śubham | mā niṣāda pratiṣṭhāṃ tvamagamaḥ śāśvatīḥ samāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्क्रौंचपक्षिणोरेकमवधीः काममोहितम् । तदा प्रबंधं श्लोकस्य जातं मत्वा ह्यनुद्विजाः
yatkrauṃcapakṣiṇorekamavadhīḥ kāmamohitam | tadā prabaṃdhaṃ ślokasya jātaṃ matvā hyanudvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुर्मुनिं प्रहृष्टास्ते शंसंतः साधुसाध्विति । स्वामिञ्छापोदिते वाक्ये भारतीश्लोकमातनोत्
ūcurmuniṃ prahṛṣṭāste śaṃsaṃtaḥ sādhusādhviti | svāmiñchāpodite vākye bhāratīślokamātanot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यंतं मोहनो जातः श्लोकोऽयं मुनिसत्तम । तदा मुनिः प्रहृष्टात्मा बभूव वाडवर्षभ । तस्मिन्काले समागत्य ब्रह्मा पुत्रैः समन्वितः
atyaṃtaṃ mohano jātaḥ śloko'yaṃ munisattama | tadā muniḥ prahṛṣṭātmā babhūva vāḍavarṣabha | tasminkāle samāgatya brahmā putraiḥ samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचो जगाद वाल्मीकिं धन्योसि त्वं मुनीश्वर । भारती त्वन्मुखे स्थित्वा श्लोकत्वं समपद्यत
vaco jagāda vālmīkiṃ dhanyosi tvaṃ munīśvara | bhāratī tvanmukhe sthitvā ślokatvaṃ samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्रामायणं रम्यं कुरुष्व मधुराक्षरम् । येन ते विमला कीर्तिराकल्पांतं भविष्यति
tasmādrāmāyaṇaṃ ramyaṃ kuruṣva madhurākṣaram | yena te vimalā kīrtirākalpāṃtaṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्या सैव मुखे वाणी रामनाम्ना समन्विता । अन्या कामकथा नॄणां जनयत्येव पातकम्
dhanyā saiva mukhe vāṇī rāmanāmnā samanvitā | anyā kāmakathā nṝṇāṃ janayatyeva pātakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्कुरुष्व रामस्य चरितं लोकविश्रुतम् । येन स्यात्पापिनां पापहानिरेव पदेपदे
tasmātkuruṣva rāmasya caritaṃ lokaviśrutam | yena syātpāpināṃ pāpahānireva padepade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वांतर्दधे स्रष्टा सर्वदेवैः समन्वितः । ततः सचिंतयामास कथं रामायणं भवेत्
ityuktvāṃtardadhe sraṣṭā sarvadevaiḥ samanvitaḥ | tataḥ saciṃtayāmāsa kathaṃ rāmāyaṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा ध्यानपरो जातो नदीतीरे मनोरमे । तस्य चेतस्यथो रामः प्रादुर्भूतो मनोहरः
tadā dhyānaparo jāto nadītīre manorame | tasya cetasyatho rāmaḥ prādurbhūto manoharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलोत्पलदलश्यामं रामं राजीवलोचनम् । निरीक्ष्य तस्य चरितं भूतंभाविभवच्च यत्
nīlotpaladalaśyāmaṃ rāmaṃ rājīvalocanam | nirīkṣya tasya caritaṃ bhūtaṃbhāvibhavacca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदात्यंतं मुदं प्राप्तो रामायणमथासृजत् । मनोरमपदैर्युक्तं वृत्तैर्बहुविधैरपि
tadātyaṃtaṃ mudaṃ prāpto rāmāyaṇamathāsṛjat | manoramapadairyuktaṃ vṛttairbahuvidhairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्कांडानि सुरम्याणि यत्र रामायणेऽनघ । बालमारण्यकं चान्यत्किष्किंधा सुंदरं तथा
ṣaṭkāṃḍāni suramyāṇi yatra rāmāyaṇe'nagha | bālamāraṇyakaṃ cānyatkiṣkiṃdhā suṃdaraṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युद्धमुत्तरमन्यच्च षडेतानि महामते । शृणुयाद्यो नरः पुण्यात्सर्वपापैः प्रमुच्यते
yuddhamuttaramanyacca ṣaḍetāni mahāmate | śṛṇuyādyo naraḥ puṇyātsarvapāpaiḥ pramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र बाले तु संतुष्टः पुत्रेष्ट्या चतुरस्सुतान् । प्राप पंक्तिरथः साक्षाद्धरिं ब्रह्मसनातनम्
tatra bāle tu saṃtuṣṭaḥ putreṣṭyā caturassutān | prāpa paṃktirathaḥ sākṣāddhariṃ brahmasanātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कौशिकमखं गत्वा सीतामुद्वाह्य भार्गवम् । आगत्य पुरमुत्कृष्टो यौवराज्यप्रकल्पनम्
sa kauśikamakhaṃ gatvā sītāmudvāhya bhārgavam | āgatya puramutkṛṣṭo yauvarājyaprakalpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृवाक्याद्वनं प्रागाद्गंगामुत्तीर्य पर्वतम् । चित्रकूटं महिलया लक्ष्मणेन समन्वितः
mātṛvākyādvanaṃ prāgādgaṃgāmuttīrya parvatam | citrakūṭaṃ mahilayā lakṣmaṇena samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरतस्तं वने श्रुत्वा जगाम भ्रातरं नयी । तमप्राप्य स्वयं नंदिग्रामे वासमचीकरत्
bharatastaṃ vane śrutvā jagāma bhrātaraṃ nayī | tamaprāpya svayaṃ naṃdigrāme vāsamacīkarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालमेतच्छृणुष्वान्यदारण्यकसमुद्भवम् । मुनीनामाश्रमे वासस्तत्र तत्रोपवर्णनम्
bālametacchṛṇuṣvānyadāraṇyakasamudbhavam | munīnāmāśrame vāsastatra tatropavarṇanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासाच्छेदः शूर्पणख्याः खरदूषणनाशनम् । मायामारीचहननं दैत्याद्रामापहारणम्
nāsācchedaḥ śūrpaṇakhyāḥ kharadūṣaṇanāśanam | māyāmārīcahananaṃ daityādrāmāpahāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वने विरहिणा भ्रांतं मनुष्यचरितं भृतम् । कबंधप्रेक्षणं तत्र पम्पायां गमनं तथा
vane virahiṇā bhrāṃtaṃ manuṣyacaritaṃ bhṛtam | kabaṃdhaprekṣaṇaṃ tatra pampāyāṃ gamanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हनूमता संगमनमित्येतद्वनसंज्ञितम् । अपरं च शृणु मुने संक्षिप्य कथयाम्यहम्
hanūmatā saṃgamanamityetadvanasaṃjñitam | aparaṃ ca śṛṇu mune saṃkṣipya kathayāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ततालप्रभेदश्च वालेर्मारणमद्भुतम् । सुग्रीवे राज्यदानं च नगवर्णनमित्युत
saptatālaprabhedaśca vālermāraṇamadbhutam | sugrīve rājyadānaṃ ca nagavarṇanamityuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मणात्कर्मसंदेशः सुग्रीवस्य विवासनम् । तथा सैन्यसमुद्देशः सीतान्वेषणमप्युत
lakṣmaṇātkarmasaṃdeśaḥ sugrīvasya vivāsanam | tathā sainyasamuddeśaḥ sītānveṣaṇamapyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपातिप्रेक्षणं तत्र वारिधेर्लंघनं तथा । परतीरे कपिप्राप्तिः कैष्किंधं कांडमद्भुतम्
saṃpātiprekṣaṇaṃ tatra vāridherlaṃghanaṃ tathā | paratīre kapiprāptiḥ kaiṣkiṃdhaṃ kāṃḍamadbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुंदरं शृणु कांडं वै यत्र रामकथाद्भुता । प्रतिगेहे प्रति भ्रांतिः कपेश्चित्रस्य दर्शनम्
suṃdaraṃ śṛṇu kāṃḍaṃ vai yatra rāmakathādbhutā | pratigehe prati bhrāṃtiḥ kapeścitrasya darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतासंदर्शनं तत्र जानक्याभाषणं तथा । वनभंगः प्रकुपितैर्बंधनं वानरस्य च
sītāsaṃdarśanaṃ tatra jānakyābhāṣaṇaṃ tathā | vanabhaṃgaḥ prakupitairbaṃdhanaṃ vānarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो लंकाप्रज्वलनं वानरैः संगतिस्ततः । रामाभिज्ञानदानं च सैन्यप्रस्थानमेव च
tato laṃkāprajvalanaṃ vānaraiḥ saṃgatistataḥ | rāmābhijñānadānaṃ ca sainyaprasthānameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रे सेतुकरणं शुकसारणसंगतिः । इति सुंदरमाख्यातं युद्धे सीतासमागमः
samudre setukaraṇaṃ śukasāraṇasaṃgatiḥ | iti suṃdaramākhyātaṃ yuddhe sītāsamāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरे ऋषिसंवादो यज्ञप्रारंभ एव च । तत्रानेका रामकथाः शृण्वतां पापनाशकाः
uttare ṛṣisaṃvādo yajñaprāraṃbha eva ca | tatrānekā rāmakathāḥ śṛṇvatāṃ pāpanāśakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति षट्कांडमाख्यातं ब्रह्महत्यापनोदनम् । संक्षेपतो मया तुभ्यमाख्यातं सुमनोहरम्
iti ṣaṭkāṃḍamākhyātaṃ brahmahatyāpanodanam | saṃkṣepato mayā tubhyamākhyātaṃ sumanoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विंशतिसाहस्रं षट्कांडपरिचिह्नितम् । तद्वै रामायणं प्रोक्तं महापातकनाशनम्
caturviṃśatisāhasraṃ ṣaṭkāṃḍaparicihnitam | tadvai rāmāyaṇaṃ proktaṃ mahāpātakanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतः पुत्रावाधाय चासने । दृढं तौ परिरभ्याथ सीतां सस्मार वल्लभाम्
tacchrutvā rāghavaḥ prītaḥ putrāvādhāya cāsane | dṛḍhaṃ tau parirabhyātha sītāṃ sasmāra vallabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.