महादेव उवाच।
ततो देवि प्रवक्ष्यामि हिरण्यासंगमादनु ।
धर्मावती नदी यत्र संगता सह गंगया
mahādeva uvāca|
tato devi pravakṣyāmi hiraṇyāsaṃgamādanu |
dharmāvatī nadī yatra saṃgatā saha gaṃgayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्नात्वा नरो धन्यस्त्रिदिवं यात्यसंशयम् ।
यत्र धर्मकृतं तीर्थं यः पश्यति स पुण्यभाक्
tatra snātvā naro dhanyastridivaṃ yātyasaṃśayam |
yatra dharmakṛtaṃ tīrthaṃ yaḥ paśyati sa puṇyabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धं तत्रैव ये कुर्युर्मुच्यंते पितृजादृणात् ।
ततश्च मधुरातीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्
śrāddhaṃ tatraiva ye kuryurmucyaṃte pitṛjādṛṇāt |
tataśca madhurātīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातव्यं मधुरातीर्थे द्रष्टव्यो मधुहा हरिः ।
यत्र विश्रांतवान्कृष्णो जरासंधभयाकुलः
snātavyaṃ madhurātīrthe draṣṭavyo madhuhā hariḥ |
yatra viśrāṃtavānkṛṣṇo jarāsaṃdhabhayākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंसासुरवधे वृत्ते गंतुकामः कुशस्थलीम् ।
उषित्वा सप्तरात्रं तु स देवश्चंदनातटे
kaṃsāsuravadhe vṛtte gaṃtukāmaḥ kuśasthalīm |
uṣitvā saptarātraṃ tu sa devaścaṃdanātaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजवृष्ण्यंधकवृतो वीरैर्यादवपुंगवैः ।
मधुरातीर्थमासाद्य स्नानं कृत्वा विधानतः
bhojavṛṣṇyaṃdhakavṛto vīrairyādavapuṃgavaiḥ |
madhurātīrthamāsādya snānaṃ kṛtvā vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरादित्यनामानं यत्र स्थापितवान्हरिः ।
अष्टादशसहस्राणि विप्राणां यज्ञशालिनाम्
madhurādityanāmānaṃ yatra sthāpitavānhariḥ |
aṣṭādaśasahasrāṇi viprāṇāṃ yajñaśālinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयित्वा ययौ दत्त्वा यानानि विविधानि च ।
तत्र तीर्थसहस्राणि तिष्ठंति च सुरेश्वरि
sthāpayitvā yayau dattvā yānāni vividhāni ca |
tatra tīrthasahasrāṇi tiṣṭhaṃti ca sureśvari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यं पितॄणां हितकाम्यया ।
न भेतव्यं जरासंधान्मत्तीर्थे वसतां सदा
śrāddhaṃ tatra prakartavyaṃ pitṝṇāṃ hitakāmyayā |
na bhetavyaṃ jarāsaṃdhānmattīrthe vasatāṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तान्द्विजान्कृष्णः प्रययौ द्वारकां प्रति ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा मधुरार्कं प्रपूजयेत्
ityuktvā tāndvijānkṛṣṇaḥ prayayau dvārakāṃ prati |
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā madhurārkaṃ prapūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माघस्य शुक्लसप्तम्यां कपिला गो प्रदानतः ।
चिरं सौख्यानि भुंक्त्वेह पदमादित्यमा व्रजेत्
māghasya śuklasaptamyāṃ kapilā go pradānataḥ |
ciraṃ saukhyāni bhuṃktveha padamādityamā vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु सुन्दरि वक्ष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
यं श्रुत्वा मुच्यते लोको ब्रह्महत्यादि पातकात्
śṛṇu sundari vakṣyāmi itihāsaṃ purātanam |
yaṃ śrutvā mucyate loko brahmahatyādi pātakāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन्समये देवि मांडव्यो ऋषिसत्तमः ।
गङ्गाद्वारे महापुण्यं तप्तवांस्तु महत्तपः
ekasminsamaye devi māṃḍavyo ṛṣisattamaḥ |
gaṅgādvāre mahāpuṇyaṃ taptavāṃstu mahattapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्राशी च फलाशी च वायुभक्षकरः सदा ।
अहोरात्रं सदा देवि विष्णुध्यानपरायणः
patrāśī ca phalāśī ca vāyubhakṣakaraḥ sadā |
ahorātraṃ sadā devi viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगाभ्यासरतो नित्यं नित्यं धर्मपरायणः ।
तस्मिन्देशे तु वै देवि राजा वै विश्वमोहनः
yogābhyāsarato nityaṃ nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ |
tasmindeśe tu vai devi rājā vai viśvamohanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजाश्वरथपत्तीनां संपदो बहुला भुवि ।
सोमचंद्रेति विख्यातः पुत्रस्तस्य सुलक्षणः
gajāśvarathapattīnāṃ saṃpado bahulā bhuvi |
somacaṃdreti vikhyātaḥ putrastasya sulakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तु तदा देवि गतो ह्याखेटके वने ।
तत्र गत्वा तदा तेन कृत्वा ह्याखेटकक्रियाः
ekadā tu tadā devi gato hyākheṭake vane |
tatra gatvā tadā tena kṛtvā hyākheṭakakriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वात्मानं रमयामास स्वलोकैः परिवारितः ।
क्रीडारते तदा राज्ञि रात्रिर्जाता सुरेश्वरि
svātmānaṃ ramayāmāsa svalokaiḥ parivāritaḥ |
krīḍārate tadā rājñi rātrirjātā sureśvari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां रात्रौ तदा राजा उवासाखेटके वने ।
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां मुहूर्ते ब्रह्मसंज्ञके
tasyāṃ rātrau tadā rājā uvāsākheṭake vane |
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ muhūrte brahmasaṃjñake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतोऽश्वोऽथ विशेषेण चौरेणात्र दुरात्मना ।
तदा हाहेति शब्दोऽभूत्क्व गतः क्व गतो हरिः
hṛto'śvo'tha viśeṣeṇa caureṇātra durātmanā |
tadā hāheti śabdo'bhūtkva gataḥ kva gato hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा राज्ञो भयात्सर्वे गंतुकामाः समुत्सुकाः ।
चौरेणापहृतश्चाश्व इत्येवं संवदंति हि
tadā rājño bhayātsarve gaṃtukāmāḥ samutsukāḥ |
caureṇāpahṛtaścāśva ityevaṃ saṃvadaṃti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरीक्ष्यमाणास्ते सर्वे हरिद्वारं समागताः ।
ऋषिस्तत्र तु मांडव्यस्तपस्तपति नित्यशः
nirīkṣyamāṇāste sarve haridvāraṃ samāgatāḥ |
ṛṣistatra tu māṃḍavyastapastapati nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानेन च समायुक्तो दृष्टोऽसौ तैर्भटैस्तदा ।
अयं चौरः सदा पापी ध्यानं कृत्वा प्रतिष्ठति
dhyānena ca samāyukto dṛṣṭo'sau tairbhaṭaistadā |
ayaṃ cauraḥ sadā pāpī dhyānaṃ kṛtvā pratiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्ध्वाश्वं तु समायातो ज्ञात्वा राजभटैस्तदा ।
एवं विचार्य ते सर्वे गृहीत्वा तं महामुनिम्
baddhvāśvaṃ tu samāyāto jñātvā rājabhaṭaistadā |
evaṃ vicārya te sarve gṛhītvā taṃ mahāmunim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञे निवेदयामासुस्तं चौरं मुनिसत्तमम् ।
अश्वापहारी ह्यानीतश्चौरोऽयं नृप सर्वदा
rājñe nivedayāmāsustaṃ cauraṃ munisattamam |
aśvāpahārī hyānītaścauro'yaṃ nṛpa sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञा दत्ता तदा तेन शूलिकारोपणे पुनः ।
तदा तैस्तुभटैः सर्वैर्मिलित्वा बंधनं कृतम्
ājñā dattā tadā tena śūlikāropaṇe punaḥ |
tadā taistubhaṭaiḥ sarvairmilitvā baṃdhanaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाद्वै शूलिकाप्रोतस्तत्क्षणात्तु कृतस्तदा ।
न ज्ञातं तेन तत्कर्म शूलिकायाः प्रतोदनम्
paścādvai śūlikāprotastatkṣaṇāttu kṛtastadā |
na jñātaṃ tena tatkarma śūlikāyāḥ pratodanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो योगसमारूढो विष्णुध्यानपरायणः ।
शूलिकाप्रोतनं ज्ञातं कतिचित्कालयोगतः
yato yogasamārūḍho viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ |
śūlikāprotanaṃ jñātaṃ katicitkālayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांडव्योऽहंमृषिश्रेष्ठः केन कर्म इदं कृतम् ।
त्रिकालज्ञानी सर्वज्ञो भगवांस्तद्व्यचिंतयत्
māṃḍavyo'haṃmṛṣiśreṣṭhaḥ kena karma idaṃ kṛtam |
trikālajñānī sarvajño bhagavāṃstadvyaciṃtayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मस्य च इदं कर्म न चान्यस्य कदाचन ।
योगारूढः स धर्मात्मा गतोऽसौ धर्मसंनिधौ
dharmasya ca idaṃ karma na cānyasya kadācana |
yogārūḍhaḥ sa dharmātmā gato'sau dharmasaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गत्वा उवाचेदं शृणु त्वं धर्म सांप्रतम् ।
त्वं वै धर्म इति ख्यातो लोके वेदे च सर्वदा
tatra gatvā uvācedaṃ śṛṇu tvaṃ dharma sāṃpratam |
tvaṃ vai dharma iti khyāto loke vede ca sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलिकाप्रोतनं कर्म कथं चैव त्वया कृतम् ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो देव न संशयः
śūlikāprotanaṃ karma kathaṃ caiva tvayā kṛtam |
tatsarvaṃ śrotumicchāmi tvatto deva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म उवाच।
शृणुष्व त्वं द्विजश्रेष्ठ पूर्वजन्मनि पातकम् ।
तदहं कथयिष्यामि कृपां कुरु ममोपरि
dharma uvāca|
śṛṇuṣva tvaṃ dvijaśreṣṭha pūrvajanmani pātakam |
tadahaṃ kathayiṣyāmi kṛpāṃ kuru mamopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालत्वे तु इदं कर्म पूर्वजन्मजपातकम् ।
तच्छृणुष्व महाप्राज्ञ भवेऽस्मिन्पातनं कृतम्
bālatve tu idaṃ karma pūrvajanmajapātakam |
tacchṛṇuṣva mahāprājña bhave'sminpātanaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन्समये विप्र त्वं गतो विजने वने ।
तत्र गत्वा त्वया विप्र जीवः शलभसंज्ञकः
ekasminsamaye vipra tvaṃ gato vijane vane |
tatra gatvā tvayā vipra jīvaḥ śalabhasaṃjñakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोऽपितः स वै शूल्यां कर्मणा तेन दुःखितः ।
राज्ञा शूलेऽर्पितस्त्वं वै कर्मणानेन सुव्रत
āro'pitaḥ sa vai śūlyāṃ karmaṇā tena duḥkhitaḥ |
rājñā śūle'rpitastvaṃ vai karmaṇānena suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथैव प्रभोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् ।
अल्पमात्रमिदं कर्म त्वया भुक्तं न संशयः
sarvathaiva prabhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham |
alpamātramidaṃ karma tvayā bhuktaṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखी भवतु विप्रेंद्र गच्छ त्वं हि यथेच्छया ।
एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा मांडव्यो द्विजसत्तमः
sukhī bhavatu vipreṃdra gaccha tvaṃ hi yathecchayā |
etadvākyaṃ tataḥ śrutvā māṃḍavyo dvijasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच वचनं तत्र सकोपादारुणेक्षणः ।
मांडव्य उवाच।
रे पापिष्ठ दुराचार किं कृतं बहुपातकम्
uvāca vacanaṃ tatra sakopādāruṇekṣaṇaḥ |
māṃḍavya uvāca|
re pāpiṣṭha durācāra kiṃ kṛtaṃ bahupātakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन कृत्वा इदं कर्म शूलिकायाः प्रतोदनम् ।
ममवाक्यप्रकोपेन शूद्रस्त्वं भव सर्वथा
yena kṛtvā idaṃ karma śūlikāyāḥ pratodanam |
mamavākyaprakopena śūdrastvaṃ bhava sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियता कालयोगेन वंशे वै चंद्रसंज्ञके ।
जातो विदुरनामाख्यो विष्णुभक्तिपरायणः
kiyatā kālayogena vaṃśe vai caṃdrasaṃjñake |
jāto viduranāmākhyo viṣṇubhaktiparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थयात्रामिषेणैव गतः साभ्रमतीं नदीम् ।
यत्र धर्मावती संगो वर्त्तते च सुरेश्वरि
tīrthayātrāmiṣeṇaiva gataḥ sābhramatīṃ nadīm |
yatra dharmāvatī saṃgo varttate ca sureśvari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वै कृतवान्स्नानं विदुरो धर्मरूपवान् ।
त्यक्तं तत्र हि शूद्रत्वं धर्मावत्यां न संशयः
tatra vai kṛtavānsnānaṃ viduro dharmarūpavān |
tyaktaṃ tatra hi śūdratvaṃ dharmāvatyāṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मात्कारणाद्देवि यत्र स्नानं प्रकुर्वते ।
ते नराः पुण्यकर्माणो गच्छंति परमं पदम्
etasmātkāraṇāddevi yatra snānaṃ prakurvate |
te narāḥ puṇyakarmāṇo gacchaṃti paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र श्राद्धं च दानं च ये कुर्वंति नरा भुवि ।
इहलोके परामृद्धिं प्राप्य तैर्दिविमुद्यते
atra śrāddhaṃ ca dānaṃ ca ye kurvaṃti narā bhuvi |
ihaloke parāmṛddhiṃ prāpya tairdivimudyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.