महादेव उवाच।
खड्गधाराद्दक्षिणतस्तीर्थं परमपावनम् ।
दुग्धेश्वरमिति प्रोक्तं सर्वपापप्रणाशनम्
mahādeva uvāca|
khaḍgadhārāddakṣiṇatastīrthaṃ paramapāvanam |
dugdheśvaramiti proktaṃ sarvapāpapraṇāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा दुग्धेश्वरं हरम् ।
पुमान्सद्यो विमुच्येत दुःखात्पापसमुद्भवात्
yasmiṃstīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā dugdheśvaraṃ haram |
pumānsadyo vimucyeta duḥkhātpāpasamudbhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधीचिना तपस्तप्तं साभ्रमत्यास्तटे शुभे ।
चन्द्रभागा महत्पुण्यं गंगाया संगता यतः
dadhīcinā tapastaptaṃ sābhramatyāstaṭe śubhe |
candrabhāgā mahatpuṇyaṃ gaṃgāyā saṃgatā yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्नानं च दानं जपः पूजा तपस्तथा ।
सर्वमक्षयतां याति दुग्धतीर्थप्रभावतः
tatra snānaṃ ca dānaṃ japaḥ pūjā tapastathā |
sarvamakṣayatāṃ yāti dugdhatīrthaprabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्वत्युवाच।
दुग्धेश्वरसमुत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि वै प्रभो ।
महिमा दुग्धतीर्थस्य कथ्यतां च सुरेश्वर
pārvatyuvāca|
dugdheśvarasamutpattiṃ śrotumicchāmi vai prabho |
mahimā dugdhatīrthasya kathyatāṃ ca sureśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महादेव उवाच।
पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर्देवाः पराजिताः ।
पलायनपरा भूत्वा दधीचाश्रममागताः
mahādeva uvāca|
purā devāsure yuddhe daityairdevāḥ parājitāḥ |
palāyanaparā bhūtvā dadhīcāśramamāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्त्वा तत्रायुधान्येव गता देवा दिशो दश ।
पश्चात्कोलाहलं श्रुत्वा दधीचो दैत्यसंभवम्
muktvā tatrāyudhānyeva gatā devā diśo daśa |
paścātkolāhalaṃ śrutvā dadhīco daityasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतवांस्तानि शस्त्राणि जलेनाप्लाय्य भार्गवः ।
कालेन ते सुराः सर्वे अस्त्राण्यादातुमुत्सुकाः
pītavāṃstāni śastrāṇi jalenāplāyya bhārgavaḥ |
kālena te surāḥ sarve astrāṇyādātumutsukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुणा सहिताः सर्वे परस्परमुदान्विताः ।
नकुलैः सह सर्पाश्च क्रीडंते ते परस्परम्
guruṇā sahitāḥ sarve parasparamudānvitāḥ |
nakulaiḥ saha sarpāśca krīḍaṃte te parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधान्यनेकानि साश्चर्याणि तदाश्रमे ।
पश्यंतो विबुधाः सर्वे विस्मयं परमं गताः
evaṃvidhānyanekāni sāścaryāṇi tadāśrame |
paśyaṃto vibudhāḥ sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशुस्ते मुनिवरं आसनोपरिसंस्थितम् ।
यत्र साभ्रमती पुण्या मिलिता चंद्रभागया
dadṛśuste munivaraṃ āsanoparisaṃsthitam |
yatra sābhramatī puṇyā militā caṃdrabhāgayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्चसा परमेणैव भ्राजमानं यथा रविम् ।
विभावसु द्वितीयं च सुवर्चा भार्यया सह
varcasā parameṇaiva bhrājamānaṃ yathā ravim |
vibhāvasu dvitīyaṃ ca suvarcā bhāryayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ब्रह्माहि सावित्र्या तथाऽसौ मुनिसत्तमः ।
दृष्टः सुरवरैः सर्वैः प्रणिपातपुरःसरम्
yathā brahmāhi sāvitryā tathā'sau munisattamaḥ |
dṛṣṭaḥ suravaraiḥ sarvaiḥ praṇipātapuraḥsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचिरे तं तदा देवा बृहस्पतिपुरोगमाः ।
त्वं दाता त्रिषु लोकेषु विदितः पूर्वमेव च
ūcire taṃ tadā devā bṛhaspatipurogamāḥ |
tvaṃ dātā triṣu lokeṣu viditaḥ pūrvameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याच्ञार्थं च वयं सर्वे त्वत्सकाशं समागताः ।
भयभीता वयं सर्वेऽस्त्राणि नोदातु मर्हसि
yācñārthaṃ ca vayaṃ sarve tvatsakāśaṃ samāgatāḥ |
bhayabhītā vayaṃ sarve'strāṇi nodātu marhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तो मुनिवर्योऽसौ देवानाह महामतिः ।
पीतानि तानि भो देवा जलेनाप्लाव्य मंत्रतः
ityukto munivaryo'sau devānāha mahāmatiḥ |
pītāni tāni bho devā jalenāplāvya maṃtrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवाब्रुवन्विप्रं दैत्यानां निधनाय च ।
देह्यस्थीनि त्वरा विप्र दत्तानीति द्विजोऽवदत्
tato devābruvanvipraṃ daityānāṃ nidhanāya ca |
dehyasthīni tvarā vipra dattānīti dvijo'vadat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तान्स्वपत्नीं स प्रेषयामास चाश्रमम् ।
तदोवाच द्विजो हृष्टो देवान्स्मित्वा महामतिः
ityuktvā tānsvapatnīṃ sa preṣayāmāsa cāśramam |
tadovāca dvijo hṛṣṭo devānsmitvā mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतानि तानि भो देवा गृह्णीध्वं च यथातथम् ।
इत्युक्त्वा च द्विजो देवि योगमास्थाय योगवित्
pītāni tāni bho devā gṛhṇīdhvaṃ ca yathātatham |
ityuktvā ca dvijo devi yogamāsthāya yogavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोब्रुवन्सुरा विप्रं स्मयं तं छलया गिरा ।
त्वयि जीवति भो ब्रह्मन्कुतोस्थीनि लभामहे
tatobruvansurā vipraṃ smayaṃ taṃ chalayā girā |
tvayi jīvati bho brahmankutosthīni labhāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहस्योवाच विप्रर्षिस्तिष्ठध्वं क्षणमेकतः ।
स्वयमेव च भो देवास्त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम्
prahasyovāca viprarṣistiṣṭhadhvaṃ kṣaṇamekataḥ |
svayameva ca bho devāstyakṣyāmyadya kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा स द्विजो देवि योगमास्थाय योगवित् ।
ब्रह्मलोकं गतः सद्यो यतो नावर्त्तते पुनः
ityuktvā sa dvijo devi yogamāsthāya yogavit |
brahmalokaṃ gataḥ sadyo yato nāvarttate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वे सुरास्तत्र दृष्ट्वा तं विलयं गतम् ।
चिंतयंतः सुरगणाः कथं च विशसामहे
tataḥ sarve surāstatra dṛṣṭvā taṃ vilayaṃ gatam |
ciṃtayaṃtaḥ suragaṇāḥ kathaṃ ca viśasāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरभिं चाह्वयामास तामुवाच शचीपतिः ।
कलेवरं द्विजेंद्रस्य लिह त्वं वचसा मम
surabhiṃ cāhvayāmāsa tāmuvāca śacīpatiḥ |
kalevaraṃ dvijeṃdrasya liha tvaṃ vacasā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति च वचो मत्वा तत्क्षणादेव लिह्य तत् ।
निर्मांसं च कृतं सद्यस्तया धेन्वा कलेवरम्
tatheti ca vaco matvā tatkṣaṇādeva lihya tat |
nirmāṃsaṃ ca kṛtaṃ sadyastayā dhenvā kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगृहुस्तानि चास्थीनि चक्रुः शस्त्राणि वै सुराः ।
तस्य वंशोद्भवं त्वस्त्रमासीद्ब्रह्मशिरस्तथा
jagṛhustāni cāsthīni cakruḥ śastrāṇi vai surāḥ |
tasya vaṃśodbhavaṃ tvastramāsīdbrahmaśirastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्राण्यस्त्राणि कृत्वा ते महाबलपराक्रमाः ।
ययुर्देवास्त्वरा युक्ता वृत्रघातनतत्पराः
śastrāṇyastrāṇi kṛtvā te mahābalaparākramāḥ |
yayurdevāstvarā yuktā vṛtraghātanatatparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुवर्चा तु दधीचपत्नी संप्रेषिता या सुरकार्यसिद्धये ।
विलोकयामास समेत्य तत्र मृतं पतिं देहमथो विशस्तम्
tataḥ suvarcā tu dadhīcapatnī saṃpreṣitā yā surakāryasiddhaye |
vilokayāmāsa sametya tatra mṛtaṃ patiṃ dehamatho viśastam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा तु तत्सर्वमथो सुराणां कृत्यं तदानीं च चुकोप साध्वी ।
ददौ तदा शापमतीव रुष्टा तदा सुवर्चा ऋषिवर्यपत्नी
jñātvā tu tatsarvamatho surāṇāṃ kṛtyaṃ tadānīṃ ca cukopa sādhvī |
dadau tadā śāpamatīva ruṣṭā tadā suvarcā ṛṣivaryapatnī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो सुरा दुष्टतराश्च सर्वे ह्यनेकशप्ताश्च तथैव लुब्धाः ।
तस्मात्तु सर्वे ह्यप्रजा भवंतु सेंद्रा सुराद्यप्रभृतीत्युवाच
aho surā duṣṭatarāśca sarve hyanekaśaptāśca tathaiva lubdhāḥ |
tasmāttu sarve hyaprajā bhavaṃtu seṃdrā surādyaprabhṛtītyuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शापं ददौ तेषां सुराणां सा तपस्विनी ।
उपविश्याश्वत्थमूले साभ्रमत्यास्तटे स्थिता
evaṃ śāpaṃ dadau teṣāṃ surāṇāṃ sā tapasvinī |
upaviśyāśvatthamūle sābhramatyāstaṭe sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगर्भा सा सती साध्वी स्वोदरं विददार ह ।
निर्गतो जठराद्गर्भो दधीचस्य महात्मनः
sagarbhā sā satī sādhvī svodaraṃ vidadāra ha |
nirgato jaṭharādgarbho dadhīcasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षाद्रुद्रावतारोऽसौ पिप्पलादो महाप्रभुः ।
प्रहस्य जननी गर्भं उवाच वचनं महत्
sākṣādrudrāvatāro'sau pippalādo mahāprabhuḥ |
prahasya jananī garbhaṃ uvāca vacanaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्चा तं पिप्पलादं चिरं तिष्ठास्य सन्निधौ ।
अश्वत्थस्य महाभाग सर्वेषां शुभदो भव
suvarcā taṃ pippalādaṃ ciraṃ tiṣṭhāsya sannidhau |
aśvatthasya mahābhāga sarveṣāṃ śubhado bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव भाषमाणा सा सुवर्चा तनयं प्रति ।
पतिं प्रत्यगमत्साध्वी परमेन समाधिना
tathaiva bhāṣamāṇā sā suvarcā tanayaṃ prati |
patiṃ pratyagamatsādhvī paramena samādhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दधीचपत्नी सा पतिना स्वर्गमास्थिता ।
ते देवाः कृतशस्त्रास्त्र दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः
evaṃ dadhīcapatnī sā patinā svargamāsthitā |
te devāḥ kṛtaśastrāstra daityānprati samutsukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजग्मुश्चेंद्रमुख्याश्च महाबलपराक्रमाः ।
कामधेनुः प्रसुस्राव ययौ यत्र द्विजः क्षयम्
ājagmuśceṃdramukhyāśca mahābalaparākramāḥ |
kāmadhenuḥ prasusrāva yayau yatra dvijaḥ kṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनेः प्रभावतो दुग्धं लिंगरूपं व्यजायत ।
दुग्धेश्वरमिति ख्यातं देवि साभ्रमती तटे
muneḥ prabhāvato dugdhaṃ liṃgarūpaṃ vyajāyata |
dugdheśvaramiti khyātaṃ devi sābhramatī taṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा प्रभृति तीर्थं हि तन्नाम्ना प्रथितं भुवि ।
अतुलं यस्य माहात्म्यं श्रवणात्पातकापहम्
tadā prabhṛti tīrthaṃ hi tannāmnā prathitaṃ bhuvi |
atulaṃ yasya māhātmyaṃ śravaṇātpātakāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये शृण्वंति नरा भक्त्या दुग्धेश्वरसमुद्भवम् ।
तेऽपि पापविनिर्मुक्ता यांति रुद्रपदं महत्
ye śṛṇvaṃti narā bhaktyā dugdheśvarasamudbhavam |
te'pi pāpavinirmuktā yāṃti rudrapadaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.