पार्वत्युवाच।
भगवन्सर्वतत्वज्ञ श्रीविष्णोस्त्वत्प्रसादतः।
श्रुता नानाविधा धर्मा लोकनिस्तारहेतवः
pārvatyuvāca|
bhagavansarvatatvajña śrīviṣṇostvatprasādataḥ|
śrutā nānāvidhā dharmā lokanistārahetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना श्रोतुमिच्छमि गीतामाहात्म्यमप्यहम्।
श्रुतेन येन देवेश हरौ भक्तिर्विवर्द्धते।
तद्वदस्वाधुना देव यद्यहं तव वल्लभा
adhunā śrotumicchami gītāmāhātmyamapyaham|
śrutena yena deveśa harau bhaktirvivarddhate|
tadvadasvādhunā deva yadyahaṃ tava vallabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वर उवाच।
अतसीपुष्पसंकाशं खगेंद्रासनमच्युतम्।
शयानं शेषशय्यायां महाविष्णुमुपास्महे
īśvara uvāca|
atasīpuṣpasaṃkāśaṃ khageṃdrāsanamacyutam|
śayānaṃ śeṣaśayyāyāṃ mahāviṣṇumupāsmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिदासने रम्ये सुखासीनं मुरद्विषम्।
आनंदयित्री लोकानां लक्ष्मीः पप्रच्छ सादरात्
kadācidāsane ramye sukhāsīnaṃ muradviṣam|
ānaṃdayitrī lokānāṃ lakṣmīḥ papraccha sādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीरुवाच।
शयालुरसि दुग्धाब्धौ भगवन्केन हेतुना।
उदासीन इवैश्वर्यं जगंति स्थापयन्निव
śrīruvāca|
śayālurasi dugdhābdhau bhagavankena hetunā|
udāsīna ivaiśvaryaṃ jagaṃti sthāpayanniva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वर उवाच।
इति देव्या वचः श्रुत्वा मुरभिज्ज्ञानगर्वितम्।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा विस्मयस्मेरलोचनः
īśvara uvāca|
iti devyā vacaḥ śrutvā murabhijjñānagarvitam|
uvāca ślakṣṇayā vācā vismayasmeralocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच।
नाहं सुमुखि निद्रालुर्निजं माहेश्वरं वपुः।
दृशा तत्वानुवर्त्तिन्या पश्याम्यंतर्निमग्नया
śrībhagavānuvāca|
nāhaṃ sumukhi nidrālurnijaṃ māheśvaraṃ vapuḥ|
dṛśā tatvānuvarttinyā paśyāmyaṃtarnimagnayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशाग्रया धिया देवि यदंतर्योगिनो हृदि।
पश्यंति यच्च वेदानां सारं मीमांसते भृशम्
kuśāgrayā dhiyā devi yadaṃtaryogino hṛdi|
paśyaṃti yacca vedānāṃ sāraṃ mīmāṃsate bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवमक्षरं ज्योतिरात्मरूपमनामयम्।
अखंडानंद संदोह निष्पादि द्वैतवर्जितम्
tadevamakṣaraṃ jyotirātmarūpamanāmayam|
akhaṃḍānaṃda saṃdoha niṣpādi dvaitavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाश्रया जगद्वृत्तिर्यन्मया चानुभूयते।
न येन रहितं किंचिज्जगत्तत्वं चराचरम्
yadāśrayā jagadvṛttiryanmayā cānubhūyate|
na yena rahitaṃ kiṃcijjagattatvaṃ carācaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मथ्य बहुधालोक्य वेदशास्त्रांबुधिं सुधीः।
द्वैपायनो यदासाद्य गीताशास्त्रं निसृष्टवान्
nirmathya bahudhālokya vedaśāstrāṃbudhiṃ sudhīḥ|
dvaipāyano yadāsādya gītāśāstraṃ nisṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदास्थाय महानंदमानंदीकृतमानसः।
निद्रालुरिव देवेशि दुग्धाब्धौ प्रतिभामि वै
yadāsthāya mahānaṃdamānaṃdīkṛtamānasaḥ|
nidrāluriva deveśi dugdhābdhau pratibhāmi vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्य मुरारातेर्मितमानंदवद्वचः।
सा हर्षोत्फुल्ललोलाक्षी लक्ष्मी श्रुत्वा विसिस्मिरे
iti tasya murārātermitamānaṃdavadvacaḥ|
sā harṣotphullalolākṣī lakṣmī śrutvā visismire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीरुवाच।
भवानेव हृषीकेश ध्येयोऽसि यमिनां सदा।
तस्मात्त्वत्तः परं यत्तच्छ्रोतुं कौतूहलं हि मे
śrīruvāca|
bhavāneva hṛṣīkeśa dhyeyo'si yamināṃ sadā|
tasmāttvattaḥ paraṃ yattacchrotuṃ kautūhalaṃ hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चराचराणां लोकानां कर्त्ता हर्त्ता स्वयं प्रभुः।
यथास्थितस्ततोऽन्यत्वं यदि मां बोधयाच्युत
carācarāṇāṃ lokānāṃ karttā harttā svayaṃ prabhuḥ|
yathāsthitastato'nyatvaṃ yadi māṃ bodhayācyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच।
मायामयमिदं देवि वपुर्मे न तु तात्विकम्।
सृष्टिस्थित्योपसंहारक्रियाजालोपबृंहितम्
śrībhagavānuvāca|
māyāmayamidaṃ devi vapurme na tu tātvikam|
sṛṣṭisthityopasaṃhārakriyājālopabṛṃhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतोऽन्यदात्मनोरूपं द्वैताद्वैतविवर्जितम्।
भावाभावविनिर्मुक्तमाद्यंतरहितं प्रिये
ato'nyadātmanorūpaṃ dvaitādvaitavivarjitam|
bhāvābhāvavinirmuktamādyaṃtarahitaṃ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धसंवित्प्रभालाभं परानंदैकसुंदरम्।
रूपमैश्वरमात्मैक्यगम्यं गीतासु कीर्तितम्
śuddhasaṃvitprabhālābhaṃ parānaṃdaikasuṃdaram|
rūpamaiśvaramātmaikyagamyaṃ gītāsu kīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याकर्ण्य वचो देवि देवस्यामिततेजसः।
शंकमाना ह वाक्येषु परस्परविरोधिषु
ityākarṇya vaco devi devasyāmitatejasaḥ|
śaṃkamānā ha vākyeṣu parasparavirodhiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं चेत्परमानंदमवाङ्मनसगोचरम्।
कथं गीता बोधयति इति मे च्छिंधि संशयम्
svayaṃ cetparamānaṃdamavāṅmanasagocaram|
kathaṃ gītā bodhayati iti me cchiṃdhi saṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमात्मा परेशानि परापरविभेदतः।
द्विधा ततः परः साक्षी निर्गुणो निष्कलः शिवः
ahamātmā pareśāni parāparavibhedataḥ|
dvidhā tataḥ paraḥ sākṣī nirguṇo niṣkalaḥ śivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरः पंचवक्त्रोऽहं द्विधा तस्यापि संस्थितिः।
शब्दार्थभेदतो वाच्यो यथात्माहं महेश्वरः
aparaḥ paṃcavaktro'haṃ dvidhā tasyāpi saṃsthitiḥ|
śabdārthabhedato vācyo yathātmāhaṃ maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गीतानां वाक्यरूपेण यन्निरुच्छिद्यते दृढः।
मदीयपाशबंधोऽयं संसारविषयात्मकः
gītānāṃ vākyarūpeṇa yannirucchidyate dṛḍhaḥ|
madīyapāśabaṃdho'yaṃ saṃsāraviṣayātmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाभ्यासपराधीनौ पंचवक्त्रमहेश्वरौ।
इति तस्य वचः श्रुत्वा गीतासारमहोदधेः
yadābhyāsaparādhīnau paṃcavaktramaheśvarau|
iti tasya vacaḥ śrutvā gītāsāramahodadheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं परविभेदेन बुध्यते भवभीरुभिः।
तमपृच्छदिदं लक्ष्मीरंगप्रत्यंगसंस्थितम्
idaṃ paravibhedena budhyate bhavabhīrubhiḥ|
tamapṛcchadidaṃ lakṣmīraṃgapratyaṃgasaṃsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माहात्म्यं सेतिहासं च सर्वं तस्यै न्यवेदयत्।
श्रीभगवानुवाच।
शृणु सुश्रोणि वक्ष्यामि गीतासु स्थितिमात्मनः
māhātmyaṃ setihāsaṃ ca sarvaṃ tasyai nyavedayat|
śrībhagavānuvāca|
śṛṇu suśroṇi vakṣyāmi gītāsu sthitimātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्त्राणि पंच जानीहि पंचाध्यायाननुक्रमात्।
दशाध्याया भुजाश्चैक उदरं द्वौ पदांबुजे
vaktrāṇi paṃca jānīhi paṃcādhyāyānanukramāt|
daśādhyāyā bhujāścaika udaraṃ dvau padāṃbuje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमष्टादशाध्याया वाङ्मयी मूर्तिरैश्वरी।
विज्ञेया ज्ञानमात्रेण महापातकनाशिनी
evamaṣṭādaśādhyāyā vāṅmayī mūrtiraiśvarī|
vijñeyā jñānamātreṇa mahāpātakanāśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतोध्यायं तदर्धं वा श्लोकमर्द्धं तदर्धकम्।
अभ्यस्यति सुमेधा यः सुशर्मेव समुच्यते
atodhyāyaṃ tadardhaṃ vā ślokamarddhaṃ tadardhakam|
abhyasyati sumedhā yaḥ suśarmeva samucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीरुवाच।
सुशर्मा नाम को देव किं जातीयः किमात्मकः।
कुतस्तस्य च वै मुक्तिः केनाजायत हेतुना
śrīruvāca|
suśarmā nāma ko deva kiṃ jātīyaḥ kimātmakaḥ|
kutastasya ca vai muktiḥ kenājāyata hetunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच।
सुशर्मा नाम दुर्मेधाः सीमा पापात्मनामभूत्।
जातो नात्मविदां वंशे विप्राणां क्रूरकर्मणाम्
śrībhagavānuvāca|
suśarmā nāma durmedhāḥ sīmā pāpātmanāmabhūt|
jāto nātmavidāṃ vaṃśe viprāṇāṃ krūrakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ध्यानं न जपो होमो न चैवातिथिपूजनम्।
केवलं विषयेष्वेव बलाढ्येनाभिवर्त्तते
na dhyānaṃ na japo homo na caivātithipūjanam|
kevalaṃ viṣayeṣveva balāḍhyenābhivarttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृषिकर्मरतो नित्यं पर्णजीवी सुराप्रियः।
मांसोपहारी सुचिरं कालमेवं निनाय सः
kṛṣikarmarato nityaṃ parṇajīvī surāpriyaḥ|
māṃsopahārī suciraṃ kālamevaṃ nināya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनेतुकामः पर्णानि पर्यटनृषिवाटिकाम्।
ततः स तत्र दष्टोऽभूत्कालसर्पेण मूढधीः
ānetukāmaḥ parṇāni paryaṭanṛṣivāṭikām|
tataḥ sa tatra daṣṭo'bhūtkālasarpeṇa mūḍhadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालधर्मं समासाद्य गत्वा च निरयान्बहून्।
पुनरागत्य मर्त्येषु बलीवर्दत्वमीयिवान्
kāladharmaṃ samāsādya gatvā ca nirayānbahūn|
punarāgatya martyeṣu balīvardatvamīyivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पंगुना केन विक्रीतः स स्वजीवनहेतवे।
नयन्पृष्ठेन शरदः सप्ताष्टौ कष्टतोनयत्३६।
कदाचित्पंगुनासोऽपि चिरमावर्तितो जवात्।
पपात तरसा भूमौ मूर्च्छां च प्रतिपेदिवान्३७।
विकलांगो विवृत्ताक्षः फेनसंततिमुद्गिरन्।
न जीवति न मृत्युं वा प्रतिपेदे स्वकर्मणा
paṃgunā kena vikrītaḥ sa svajīvanahetave|
nayanpṛṣṭhena śaradaḥ saptāṣṭau kaṣṭatonayat36|
kadācitpaṃgunāso'pi ciramāvartito javāt|
papāta tarasā bhūmau mūrcchāṃ ca pratipedivān37|
vikalāṃgo vivṛttākṣaḥ phenasaṃtatimudgiran|
na jīvati na mṛtyuṃ vā pratipede svakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौतुकाकृष्टलोकेऽस्मिंस्तस्मिन्जनसमागमे।
श्रेयसे तस्य सुकृती कश्चित्पुण्यं वितीर्णवान्
kautukākṛṣṭaloke'smiṃstasminjanasamāgame|
śreyase tasya sukṛtī kaścitpuṇyaṃ vitīrṇavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्माणि स्वान्यनुस्मृत्य ददुरन्ये च केचन।
गणिका कापि तत्रस्था लोकयात्रानुवर्तिनी
karmāṇi svānyanusmṛtya daduranye ca kecana|
gaṇikā kāpi tatrasthā lokayātrānuvartinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञात निजपुण्या सा किंचिदुत्सृष्टवत्यभूत्।
परेतनगरीमादौ स नीतः कालकिंकरैः
ajñāta nijapuṇyā sā kiṃcidutsṛṣṭavatyabhūt|
paretanagarīmādau sa nītaḥ kālakiṃkaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणिकादत्तपुण्येन पुण्यवानिति मोचितः।
पुनरागत्य भूर्लोकं कुलशीलवतां गृहे
gaṇikādattapuṇyena puṇyavāniti mocitaḥ|
punarāgatya bhūrlokaṃ kulaśīlavatāṃ gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजन्मनामसौ जज्ञे जातिं स्वामनुसंस्मरन्।
काले महति जिज्ञासुः श्रेयः स्वाज्ञाननोदनम्
dvijanmanāmasau jajñe jātiṃ svāmanusaṃsmaran|
kāle mahati jijñāsuḥ śreyaḥ svājñānanodanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेत्य गणिकां दत्तं ख्यापयित्वा स पृष्टवान्।
आचष्ट मां शुको नित्यं पंजरस्थः पठत्यसौ
upetya gaṇikāṃ dattaṃ khyāpayitvā sa pṛṣṭavān|
ācaṣṭa māṃ śuko nityaṃ paṃjarasthaḥ paṭhatyasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन पूतांतरात्माहं तत्पुण्यं पर्यकल्पयम्।
ताभ्यां शुकस्तु पृष्टोऽसौ व्याख्यातुमुपचक्रमे
tena pūtāṃtarātmāhaṃ tatpuṇyaṃ paryakalpayam|
tābhyāṃ śukastu pṛṣṭo'sau vyākhyātumupacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आख्यायिकां पुरावृत्तां स्मृत्वा जातिं निजामपि।
शुक उवाच।
पुरा विद्वानहं भूत्वा वैदुष्य स्मयमोहितः
ākhyāyikāṃ purāvṛttāṃ smṛtvā jātiṃ nijāmapi|
śuka uvāca|
purā vidvānahaṃ bhūtvā vaiduṣya smayamohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागद्वेषेण विद्वत्सु गुणवत्स्वपि मत्सरी।
कालेनाहं ततः प्रेत्य प्राप्य लोकाञ्जुगुप्सितान्
rāgadveṣeṇa vidvatsu guṇavatsvapi matsarī|
kālenāhaṃ tataḥ pretya prāpya lokāñjugupsitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोऽहं कीरकुलेऽभूवं सद्गुरावतिनिंदकः।
काले धर्मणि दुष्कर्मा पितृभ्यां च वियोजितः
so'haṃ kīrakule'bhūvaṃ sadgurāvatiniṃdakaḥ|
kāle dharmaṇi duṣkarmā pitṛbhyāṃ ca viyojitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदाघेऽध्वनिसंतप्ते आनीतो ऋषिपुंगवैः।
पातितः पंजरस्थोऽहं माश्रमे महदाश्रये
nidāghe'dhvanisaṃtapte ānīto ṛṣipuṃgavaiḥ|
pātitaḥ paṃjarastho'haṃ māśrame mahadāśraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवर्तयद्भ्यो गीतानामाद्यमध्यायमादरात्।
श्रुत्वा ऋषिकुमारेभ्यः पाठं चाकरवं मुहुः 6.175.५०।
एतस्मिन्नंतरे कश्चिद्वागुरिश्चौरकर्मकृत्।
मामाहृत्य तदाक्रीणादिति वृत्तमुदाहृतम्
āvartayadbhyo gītānāmādyamadhyāyamādarāt|
śrutvā ṛṣikumārebhyaḥ pāṭhaṃ cākaravaṃ muhuḥ 6.175.50|
etasminnaṃtare kaścidvāguriścaurakarmakṛt|
māmāhṛtya tadākrīṇāditi vṛttamudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच।
अध्यायोऽयं पुराम्नातो येन पापमनोदयम्।
पूतांतरात्मा येनासौ मोचितश्च द्विजोत्तमः
śrībhagavānuvāca|
adhyāyo'yaṃ purāmnāto yena pāpamanodayam|
pūtāṃtarātmā yenāsau mocitaśca dvijottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.