Library·Padma Purāṇa·6·6.176
श्रीभगवानुवाच । आदिमस्यैवमाख्यानमुदीरितमनुत्तमम् । शृणु माहात्म्यमन्येषामध्यायानामपींदिरे
śrībhagavānuvāca | ādimasyaivamākhyānamudīritamanuttamam | śṛṇu māhātmyamanyeṣāmadhyāyānāmapīṃdire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणस्यां दिशि श्रीमानासीदाम्नायवादिनाम् । पुरे पुरंदराह्वाने देवशर्मेति विश्रुतः
dakṣiṇasyāṃ diśi śrīmānāsīdāmnāyavādinām | pure puraṃdarāhvāne devaśarmeti viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चितातिथिराम्नातो वेदशास्त्रविशारदः । आहर्ता क्रतुसंघानां तापसानां प्रियः सदा
arcitātithirāmnāto vedaśāstraviśāradaḥ | āhartā kratusaṃghānāṃ tāpasānāṃ priyaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवान्संतर्पयामास हव्यैर्हुतवहं चिरम् । न चोपलेभे धर्मात्मा शांतिमेकांतिकीं ततः
devānsaṃtarpayāmāsa havyairhutavahaṃ ciram | na copalebhe dharmātmā śāṃtimekāṃtikīṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःश्रेयसं स जिज्ञासुस्तापसाननुवासरम् । सिषेवे सत्यसंकल्पाननल्पैरेव कल्पकैः
niḥśreyasaṃ sa jijñāsustāpasānanuvāsaram | siṣeve satyasaṃkalpānanalpaireva kalpakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाचरतस्तस्य काले महति गच्छति । मुक्तकर्मा ततः कश्चित्प्रादुरासीत्पुरा भुवि
evamācaratastasya kāle mahati gacchati | muktakarmā tataḥ kaścitprādurāsītpurā bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभूतनिराकांक्षी नासाग्रन्यस्तलोचनः । शांतचेताः परं ब्रह्म ध्यायन्नानंदनिर्भरः
anubhūtanirākāṃkṣī nāsāgranyastalocanaḥ | śāṃtacetāḥ paraṃ brahma dhyāyannānaṃdanirbharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादौ तस्योपसंगृह्य प्रणतेनांतरात्मना । चकार विधिवत्तस्मै विद्वानतिथिसत्क्रियाम्
pādau tasyopasaṃgṛhya praṇatenāṃtarātmanā | cakāra vidhivattasmai vidvānatithisatkriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च शुद्धेन भावेन परितुष्टं तपस्विनम् । प्रणतः परिपप्रच्छ निर्वाणस्थितिमात्मनः
taṃ ca śuddhena bhāvena parituṣṭaṃ tapasvinam | praṇataḥ paripapraccha nirvāṇasthitimātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्मै कथयामास पुरेऽसौ पुरनामनि । मित्रवंतमजापालमुपदेष्टारमात्मवित्
sa tasmai kathayāmāsa pure'sau puranāmani | mitravaṃtamajāpālamupadeṣṭāramātmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चाभिवंद्य तत्पादावेत्यसौ पुरमूर्जितम् । तस्योत्तरदिशोभागे ददर्श विपुलं वनम्
sa cābhivaṃdya tatpādāvetyasau puramūrjitam | tasyottaradiśobhāge dadarśa vipulaṃ vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मारुतांदोलितानेक कुसुमामोदसुंदरम् । उन्मत्तभ्रमरोद्गीत नादापूरितदिङ्मुखम्
mārutāṃdolitāneka kusumāmodasuṃdaram | unmattabhramarodgīta nādāpūritadiṅmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्वने सरित्तीरे निषीदंतं शिलातले । मित्रवंतं ददर्शाथ सानंदस्तिमितेक्षणम्
tasminvane sarittīre niṣīdaṃtaṃ śilātale | mitravaṃtaṃ dadarśātha sānaṃdastimitekṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि स्वाभाविकं वैरं हित्वान्योन्यं विरोधिभिः । सत्वैरावृतमुद्याने मंदस्यंदनभास्वति
api svābhāvikaṃ vairaṃ hitvānyonyaṃ virodhibhiḥ | satvairāvṛtamudyāne maṃdasyaṃdanabhāsvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शांतेषु मृगयूथेषु दशानंदमनोज्ञया । कृपानुविद्धया भूमिं निषिंचंतमिवामृतम्
śāṃteṣu mṛgayūtheṣu daśānaṃdamanojñayā | kṛpānuviddhayā bhūmiṃ niṣiṃcaṃtamivāmṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेत्य विनयेनामुमुन्मनाः प्रीतमानसः । किंचिदानम्रशिरसा तेनापि स तु सत्कृतः
upetya vinayenāmumunmanāḥ prītamānasaḥ | kiṃcidānamraśirasā tenāpi sa tu satkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपतस्थे ततो विद्वान्मित्रवंतमनन्यधीः । समाप्तध्यानकालं स पर्यपृच्छत्समाहितः
upatasthe tato vidvānmitravaṃtamananyadhīḥ | samāptadhyānakālaṃ sa paryapṛcchatsamāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवशर्मोवाच। आत्मानं वेत्तुमिच्छामि तदमुष्मिन्मनोरथे । लब्धसिद्धिमुपायं मामुपदेष्टुं त्वमर्हसि
devaśarmovāca| ātmānaṃ vettumicchāmi tadamuṣminmanorathe | labdhasiddhimupāyaṃ māmupadeṣṭuṃ tvamarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच। परामृश्य क्षणं सोऽपि मित्रवानिदमब्रवीत् । मित्रवानुवाच। विद्वन्विद्धि पुरावृत्तमुच्यमानमिदं मया
śrībhagavānuvāca| parāmṛśya kṣaṇaṃ so'pi mitravānidamabravīt | mitravānuvāca| vidvanviddhi purāvṛttamucyamānamidaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति गोदावरीतीरे प्रतिष्ठानाभिधं पुरम् । तत्र दुर्दमनामासीदन्वये च मनीषिणाम्
asti godāvarītīre pratiṣṭhānābhidhaṃ puram | tatra durdamanāmāsīdanvaye ca manīṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रास्ति विक्रमो नाम सेव्यमानो महीपतिः । दानानि प्रत्यहं गृह्णन्वर्त्तते उदरंभरः
tatrāsti vikramo nāma sevyamāno mahīpatiḥ | dānāni pratyahaṃ gṛhṇanvarttate udaraṃbharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन कालपाशेन बद्धानीतो यमालयम् । निरयेषु समग्रेषु यातना अनुभूय च
kālena kālapāśena baddhānīto yamālayam | nirayeṣu samagreṣu yātanā anubhūya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मिंश्चित्स कुले जातो दुर्वृत्तानां द्विजन्मनाम् । भवांतरानुवर्तिन्या विद्यया स पुरस्कृतः
kasmiṃścitsa kule jāto durvṛttānāṃ dvijanmanām | bhavāṃtarānuvartinyā vidyayā sa puraskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयेमे दुराधर्षां कन्यकामधमे कुले । कालेन सा वयो हित्वा शैशवं यौवनं ययौ
upayeme durādharṣāṃ kanyakāmadhame kule | kālena sā vayo hitvā śaiśavaṃ yauvanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीनस्तनी च सुश्रोणी मदविह्वललोचना । पतिं न सेहे दुर्वृत्तं चकमे स्वपतीन्परान्
pīnastanī ca suśroṇī madavihvalalocanā | patiṃ na sehe durvṛttaṃ cakame svapatīnparān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तिमाहर्तुकामस्मिन्निर्गता सा पुराद्बहिः । संगता कामुकेनासौ चिरं चांडालजन्मना
vṛttimāhartukāmasminnirgatā sā purādbahiḥ | saṃgatā kāmukenāsau ciraṃ cāṃḍālajanmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधे गर्भमसौ तस्मात्सा च कन्योपपद्यते । सैव भार्यापि तस्यासीत्पूर्वपापप्रसंगतः
dadhe garbhamasau tasmātsā ca kanyopapadyate | saiva bhāryāpi tasyāsītpūrvapāpaprasaṃgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैव वृद्धा ततः काले डाकिनी समजायत । कुसंगात्कुमतिर्जाता दुष्टनारीप्रसंगतः
saiva vṛddhā tataḥ kāle ḍākinī samajāyata | kusaṃgātkumatirjātā duṣṭanārīprasaṃgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चखाद व्याधितं व्याधमसृगास्वादलालसा । भ्रमंती विपिने घोरे जनैर्दृष्ट्वा बहिष्कृता
cakhāda vyādhitaṃ vyādhamasṛgāsvādalālasā | bhramaṃtī vipine ghore janairdṛṣṭvā bahiṣkṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परेतलोकमासाद्य व्याधौ व्याघ्रोऽभ्यवर्त्तत । नरकान्दारुणान्भुक्त्वा जीवहिंसा प्रभावतः
paretalokamāsādya vyādhau vyāghro'bhyavarttata | narakāndāruṇānbhuktvā jīvahiṃsā prabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि कालेन दुष्टात्मा मृत्युवेगमुपागता । निरयानेत्य दुर्द्धर्षानजाजायत मद्गृहे
sāpi kālena duṣṭātmā mṛtyuvegamupāgatā | nirayānetya durddharṣānajājāyata madgṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामन्या अप्यहं विद्वन्पालयन्काननांतरे । अपश्यन्द्वीपिनं घोरं जिघांसंतमिवाखिलम्
tāmanyā apyahaṃ vidvanpālayankānanāṃtare | apaśyandvīpinaṃ ghoraṃ jighāṃsaṃtamivākhilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समालोक्य तमायांतं भयेन प्रपलायितम् । अजायूथं परित्यज्य मया मरणभीरुणा
samālokya tamāyāṃtaṃ bhayena prapalāyitam | ajāyūthaṃ parityajya mayā maraṇabhīruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपदुद्राव स द्वीपी पूर्ववैरमनुस्मरन् । अजा तु तत्समीपेऽगात्सत्वरं सरिदंतिके
upadudrāva sa dvīpī pūrvavairamanusmaran | ajā tu tatsamīpe'gātsatvaraṃ saridaṃtike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा भयमुत्सृज्य हित्वा वैरमनर्गला । अवतस्थे स च द्वीपी तूष्णीमासीदमत्सरः
tatra sā bhayamutsṛjya hitvā vairamanargalā | avatasthe sa ca dvīpī tūṣṇīmāsīdamatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तथाविधमालोक्य सा वक्तुमुपचक्रमे । द्वीपिन्नभीप्सितं भुंक्ष्व मांसमुद्धृत्य सादरः
taṃ tathāvidhamālokya sā vaktumupacakrame | dvīpinnabhīpsitaṃ bhuṃkṣva māṃsamuddhṛtya sādaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेयं भवति ते बुद्धिः कथं वैरमतिं त्यजः । इत्याकर्ण्य तदा वाक्यं प्राह द्वीपी विमत्सरः
neyaṃ bhavati te buddhiḥ kathaṃ vairamatiṃ tyajaḥ | ityākarṇya tadā vākyaṃ prāha dvīpī vimatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानेऽस्मिन्मे गतो द्वेषः क्षुत्पिपासा च निर्ययौ । न प्रार्थयामि तेन त्वां समीपे समुपस्थिताम्
sthāne'sminme gato dveṣaḥ kṣutpipāsā ca niryayau | na prārthayāmi tena tvāṃ samīpe samupasthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैवमुक्ता पुनः प्राह जाताहं निर्भया कथम् । किमत्र कारणं वेत्सि यदि मे वक्तुमर्हसि
saivamuktā punaḥ prāha jātāhaṃ nirbhayā katham | kimatra kāraṇaṃ vetsi yadi me vaktumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तः पुनर्द्वीपी तामाहाजां न वेद्म्यहम् । पुरोगतमिमं प्रष्टुं महांतमिति निर्गतौ
evamuktaḥ punardvīpī tāmāhājāṃ na vedmyaham | purogatamimaṃ praṣṭuṃ mahāṃtamiti nirgatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यामुभाभ्यामागत्य पृष्टोऽहं बहुविस्मयः । अहं च सहितस्ताभ्यामपृच्छं वानरेश्वरम्
tābhyāmubhābhyāmāgatya pṛṣṭo'haṃ bahuvismayaḥ | ahaṃ ca sahitastābhyāmapṛcchaṃ vānareśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया पृष्टः स विप्रेदमब्रवीत्सादरं कपिः । शृणु वक्ष्याम्यजापाल वृत्तमत्र पुरातनम्
mayā pṛṣṭaḥ sa vipredamabravītsādaraṃ kapiḥ | śṛṇu vakṣyāmyajāpāla vṛttamatra purātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदमायतनं पश्य पुरोवनगतं महत् । अत्र त्र्यंबकलिंगं हि द्रुहिणेन प्रतिष्ठितम्
idamāyatanaṃ paśya purovanagataṃ mahat | atra tryaṃbakaliṃgaṃ hi druhiṇena pratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुकर्मानाम मेधावी पर्युपास्ते तपश्चरन् । वनपुष्पाण्यपाहृत्य सुरपूज्यं पुरोभवम्
sukarmānāma medhāvī paryupāste tapaścaran | vanapuṣpāṇyapāhṛtya surapūjyaṃ purobhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्नाप्य सरिदंभोभिः केवलं कर्मणा वसन् । काले महति तस्यागादतिथिः कश्चिदंतिकम्
saṃsnāpya saridaṃbhobhiḥ kevalaṃ karmaṇā vasan | kāle mahati tasyāgādatithiḥ kaścidaṃtikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाहृत्य फलाहारं स तस्मै पर्यकल्पयत् । तेनातिथ्येन संप्रीतः सुकर्माणमभाषत
upāhṛtya phalāhāraṃ sa tasmai paryakalpayat | tenātithyena saṃprītaḥ sukarmāṇamabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमिदं कर्मणो मूलं फलं भुक्त्वा तु तिष्ठसि । गतानुगतया वृत्त्या किं वा केवलमीहसे
kimidaṃ karmaṇo mūlaṃ phalaṃ bhuktvā tu tiṣṭhasi | gatānugatayā vṛttyā kiṃ vā kevalamīhase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवमुक्तः प्रायेण प्रीतेनात्मविदा तदा । प्रत्युवाच वचः स्पष्टमात्मनो हितमुत्तमम्
sa evamuktaḥ prāyeṇa prītenātmavidā tadā | pratyuvāca vacaḥ spaṣṭamātmano hitamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्वन्न वेद्मि तत्वेन फलमेतस्य कर्मणः । बुभुत्सया परः शंभुः सेव्यते केवलं यया
vidvanna vedmi tatvena phalametasya karmaṇaḥ | bubhutsayā paraḥ śaṃbhuḥ sevyate kevalaṃ yayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलमेतस्य सेवायाः परिपाकं कपर्दिनः । यन्मांसमनुगृह्णासि संस्पृश्यात्ममनोरथम् 6.176.५०। तस्यैवं सूनृतं वाक्यं श्रुत्वा प्रीतस्तपोधनः । द्वितीयमालिलेखाऽसौ गीताध्यायं शिलातले
phalametasya sevāyāḥ paripākaṃ kapardinaḥ | yanmāṃsamanugṛhṇāsi saṃspṛśyātmamanoratham 6.176.50| tasyaivaṃ sūnṛtaṃ vākyaṃ śrutvā prītastapodhanaḥ | dvitīyamālilekhā'sau gītādhyāyaṃ śilātale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिदेशाशु तं विप्रं पठनाभ्यसनाय च । फलिष्यत्यात्मनः स्वैरं परितस्ते मनोरथः
ādideśāśu taṃ vipraṃ paṭhanābhyasanāya ca | phaliṣyatyātmanaḥ svairaṃ paritaste manorathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वांतर्दधे धीमान्पुरतस्तस्य पश्यतः । विस्मितस्तस्य चादेशात्सोऽन्वतिष्ठदनारतम्
ityuktvāṃtardadhe dhīmānpuratastasya paśyataḥ | vismitastasya cādeśātso'nvatiṣṭhadanāratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालेन महता भावितात्मा प्रसन्नधीः । यत्रयत्र चचारासौ शांतं तत्तत्तपोवनम्
tataḥ kālena mahatā bhāvitātmā prasannadhīḥ | yatrayatra cacārāsau śāṃtaṃ tattattapovanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न द्वंद्वबाधा नैव क्षुत्पिपासा न च वा भयम् । तपसा तस्य जानीहि द्वितीयाध्यायजापिनः
na dvaṃdvabādhā naiva kṣutpipāsā na ca vā bhayam | tapasā tasya jānīhi dvitīyādhyāyajāpinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रवानुवाच। एवमुक्तश्च तेनाऽहं ख्यापयित्वा परां कथाम् । अनुज्ञातप्रसंनेन च्छागीव्याघ्रयुतोगमम्
mitravānuvāca| evamuktaśca tenā'haṃ khyāpayitvā parāṃ kathām | anujñātaprasaṃnena cchāgīvyāghrayutogamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा शिलातले पश्यमध्यायं लिखितं पठेत् । तस्यैवावर्त्तनादाप्तं तपसः पारमुत्तमम्
gatvā śilātale paśyamadhyāyaṃ likhitaṃ paṭhet | tasyaivāvarttanādāptaṃ tapasaḥ pāramuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन त्वमपि कल्याण नित्यमाहर्तुमर्हसि । अध्यायं तेन ते मुक्तिरदूरस्था भविष्यति
tena tvamapi kalyāṇa nityamāhartumarhasi | adhyāyaṃ tena te muktiradūrasthā bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवशर्मा समादिष्टस्तेन मित्रवता स्वयम् । अभ्यर्च्य प्रणतो भूत्वा पुरंदरपुरं ययौ
devaśarmā samādiṣṭastena mitravatā svayam | abhyarcya praṇato bhūtvā puraṃdarapuraṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रात्मविदमासाद्य देवतायतने क्वचित् । वृत्तमेतन्निवेद्यादावध्यायमपठत्ततः
tatrātmavidamāsādya devatāyatane kvacit | vṛttametannivedyādāvadhyāyamapaṭhattataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिक्षितस्तेन पूतात्मा पठन्नध्यायमादरात् । द्वितीयमाससादोच्चैर्निरवद्यं परं पदम्
śikṣitastena pūtātmā paṭhannadhyāyamādarāt | dvitīyamāsasādoccairniravadyaṃ paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयस्येदमाख्यानं कथितं शृणु सांप्रतम् । तृतीयस्याथ वक्ष्यामि माहात्म्यमपि चेंदिरे
dvitīyasyedamākhyānaṃ kathitaṃ śṛṇu sāṃpratam | tṛtīyasyātha vakṣyāmi māhātmyamapi ceṃdire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.