Library·Padma Purāṇa·6·6.183
श्रीमहादेव उवाच। अतः परं प्रवक्ष्यामि नवमाध्यायमादरात् । संशृणुष्व स्थिरीभूय तुहिनाचल कन्यके
śrīmahādeva uvāca| ataḥ paraṃ pravakṣyāmi navamādhyāyamādarāt | saṃśṛṇuṣva sthirībhūya tuhinācala kanyake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । तत्रासीन्माधवो नाम द्विजन्मा स शिवो द्विजः
asti māhiṣmatīnāma nagarī narmadātaṭe | tatrāsīnmādhavo nāma dvijanmā sa śivo dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदवेदांगतत्वज्ञः कालेकालेऽतिथिप्रियः । अर्जयित्वा बहुधनं विद्ययैव विशुद्धधीः
vedavedāṃgatatvajñaḥ kālekāle'tithipriyaḥ | arjayitvā bahudhanaṃ vidyayaiva viśuddhadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महांतमध्वरं कर्तुं समारेभे कदाचन । आलंभनार्थमानीतश्छागः पूजितविग्रहः
mahāṃtamadhvaraṃ kartuṃ samārebhe kadācana | ālaṃbhanārthamānītaśchāgaḥ pūjitavigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाचमूचे हसन्नुच्चैर्जगद्विस्मयकारकः । किमेतैर्बहुभिर्यागैर्विधिवद्विहितैरपि
vācamūce hasannuccairjagadvismayakārakaḥ | kimetairbahubhiryāgairvidhivadvihitairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनश्वरफलैर्जन्म जरामरणहेतुभिः । एतावत्यपि मे विप्र दशेयं दृश्यतामिति
vinaśvaraphalairjanma jarāmaraṇahetubhiḥ | etāvatyapi me vipra daśeyaṃ dṛśyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छागस्यैवं वचोतीव कुतूहलपरं जनाः । निशम्य विस्मयं याताः कृतमंडपवासिनः
chāgasyaivaṃ vacotīva kutūhalaparaṃ janāḥ | niśamya vismayaṃ yātāḥ kṛtamaṃḍapavāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बद्धांजलिपुटो द्विजातिस्तिमितेक्षणः । प्रणम्य श्रद्दधानस्तमपृच्छच्छागमादरात्
tato baddhāṃjalipuṭo dvijātistimitekṣaṇaḥ | praṇamya śraddadhānastamapṛcchacchāgamādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विज उवाच। किं जातीयः किमात्मा त्वं किं वृत्तमिति मे वद । केन वा कर्मणा वासीच्छागत्वमिति कारणम्
dvija uvāca| kiṃ jātīyaḥ kimātmā tvaṃ kiṃ vṛttamiti me vada | kena vā karmaṇā vāsīcchāgatvamiti kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छाग उवाच। आसं पुरा द्विजातीनामन्वये चातिनिर्मले । आहर्ता क्रतुसंघानां वेदविद्याविशारदः
chāga uvāca| āsaṃ purā dvijātīnāmanvaye cātinirmale | āhartā kratusaṃghānāṃ vedavidyāviśāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा मम गेहिन्या पुत्ररोगप्रशांतये । छागः प्रयाचितो मत्तः चंडिकाभक्तिनम्रया
ekadā mama gehinyā putrarogapraśāṃtaye | chāgaḥ prayācito mattaḥ caṃḍikābhaktinamrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निहन्यमानस्य चंडिकामंडपस्थले । छागस्य जननी मां तु शशाप ब्रह्मवादिनी
tato nihanyamānasya caṃḍikāmaṃḍapasthale | chāgasya jananī māṃ tu śaśāpa brahmavādinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशास्त्रीयाध्वना पाप मत्सुतं यज्जिघांससि । द्विजात्यधमतेन त्वमजा योनिमवाप्स्यसि
aśāstrīyādhvanā pāpa matsutaṃ yajjighāṃsasi | dvijātyadhamatena tvamajā yonimavāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोऽहं प्रेत्यकालेन छागोऽभूवं द्विजोत्तम । निस्तीर्य चानेकविधा योनिसंतापयातनाः
tato'haṃ pretyakālena chāgo'bhūvaṃ dvijottama | nistīrya cānekavidhā yonisaṃtāpayātanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्र उवाच। जातिस्मरत्वमप्यस्ति पशुयोनिमुपेयुषः । त्वदीयजन्मशुश्रूषा कुतूहलरसोन्मुखम्
vipra uvāca| jātismaratvamapyasti paśuyonimupeyuṣaḥ | tvadīyajanmaśuśrūṣā kutūhalarasonmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छाग उवाच। मनः सर्वान्द्विजानेतानपि तत्कथयाखिलम् । कदाचिन्मर्कटो भूवमाहितुंडिकशिक्षया
chāga uvāca| manaḥ sarvāndvijānetānapi tatkathayākhilam | kadācinmarkaṭo bhūvamāhituṃḍikaśikṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडद्भिर्वीक्षितो डिंभैर्नृत्यन्प्रतिगृहांगणे । उदारानात्मनो दारान्विलोक्य तनयानपि
krīḍadbhirvīkṣito ḍiṃbhairnṛtyanpratigṛhāṃgaṇe | udārānātmano dārānvilokya tanayānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियापराङ्मुखो जातस्त्यक्तनर्तनसंभ्रमः । ततो वर्तुलदंडैश्च दुःसहैराहितुंडिकः
kriyāparāṅmukho jātastyaktanartanasaṃbhramaḥ | tato vartuladaṃḍaiśca duḥsahairāhituṃḍikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मामुच्चैस्ताडयांचक्रे रुषा लोहितलोचनः । ततोऽहं मूर्च्छितोऽभूवं क्षरत्क्षतजसंततिः
māmuccaistāḍayāṃcakre ruṣā lohitalocanaḥ | tato'haṃ mūrcchito'bhūvaṃ kṣaratkṣatajasaṃtatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजिघ्रन्नन्नमुदकमगमं कालधर्मताम् । ततोऽहमासीच्छुनकः परिभ्राम्यन्गृहे गृहे
ājighrannannamudakamagamaṃ kāladharmatām | tato'hamāsīcchunakaḥ paribhrāmyangṛhe gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुक्षिं भरिरहं मार्गे त्यक्तोच्छिष्टान्नभक्षकः । कदाचिदाविशं स्वांतरात्मवेश्ममहानसम्
kukṣiṃ bharirahaṃ mārge tyaktocchiṣṭānnabhakṣakaḥ | kadācidāviśaṃ svāṃtarātmaveśmamahānasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुभुक्षितो भक्षयितुं स्थाली स्थापितमोदनम् । जिघ्रन्भूमितलं पश्यन्दिशो दश शनैर्भयात्
bubhukṣito bhakṣayituṃ sthālī sthāpitamodanam | jighranbhūmitalaṃ paśyandiśo daśa śanairbhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंकमानो जनरवात्पार्श्वे च विलिहन्निव । ततः कदाचिदागत्य वीक्षितस्तनुजैर्निजैः
śaṃkamāno janaravātpārśve ca vilihanniva | tataḥ kadācidāgatya vīkṣitastanujairnijaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायया च जरत्याहं ताडितो लकुटादिभिः । ततो भग्नकटिर्यातो बहुशोणितमुद्वहन्
jāyayā ca jaratyāhaṃ tāḍito lakuṭādibhiḥ | tato bhagnakaṭiryāto bahuśoṇitamudvahan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जगाम बहिर्गेहात्कथंचिन्मूर्च्छयाकुलः । अंगेषु पूतिगंधेषु क्रिमिगर्भेषु कालतः
nirjagāma bahirgehātkathaṃcinmūrcchayākulaḥ | aṃgeṣu pūtigaṃdheṣu krimigarbheṣu kālataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कदश्वतां प्राप्तः शौंडिकस्य च वेश्मनि । अश्वोभवमहं विद्वन्मृतः कालक्रमादिह
tataḥ kadaśvatāṃ prāptaḥ śauṃḍikasya ca veśmani | aśvobhavamahaṃ vidvanmṛtaḥ kālakramādiha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिच्चत्वरे तेन समानीतो जनाकुले । विक्रयाय जरालीढ पतयालुरदावलि
kadāciccatvare tena samānīto janākule | vikrayāya jarālīḍha patayāluradāvali
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायया द्वारकायात्रां कर्तुमुद्यतयासकृत् । मौल्येनाल्पीयसा क्रेतुं तुरंगं चेष्टमानया
jāyayā dvārakāyātrāṃ kartumudyatayāsakṛt | maulyenālpīyasā kretuṃ turaṃgaṃ ceṣṭamānayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगृहेहं तया दाम्ना अल्पेन वसुना जरन् । गंतुं चारभतद्वित्रैः पुत्रैरारुह्य मां समम्
jagṛhehaṃ tayā dāmnā alpena vasunā jaran | gaṃtuṃ cārabhatadvitraiḥ putrairāruhya māṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैः शनै सरस्तीरे मग्नोऽहं गाढकर्दमे । तत्राहं कुटिलग्रीवश्चापतन्कर्दमान्तरे
śanaiḥ śanai sarastīre magno'haṃ gāḍhakardame | tatrāhaṃ kuṭilagrīvaścāpatankardamāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताड्यमानो मुहुः पुत्रैः लकुटोपलपाणिभिः । उत्थाप्यमानो बहुधा प्राणान्मोचितवानहम्
tāḍyamāno muhuḥ putraiḥ lakuṭopalapāṇibhiḥ | utthāpyamāno bahudhā prāṇānmocitavānaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निश्चित्य मां तत्र मृतं भग्नोद्यमाः सुताः । आक्रुश्य मातरं दीनां प्रावृत्य निर्ययुर्गृहम्
tato niścitya māṃ tatra mṛtaṃ bhagnodyamāḥ sutāḥ | ākruśya mātaraṃ dīnāṃ prāvṛtya niryayurgṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संप्रेत्य बहुना कालेन छागतां गतः । निस्तीर्णानेकहीनोच्च योनिसंतापयातनः
tataḥ saṃpretya bahunā kālena chāgatāṃ gataḥ | nistīrṇānekahīnocca yonisaṃtāpayātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विज उवाच। किमनेन महाछाग दुःखजातेन नित्यशः । यथावदंजसा मह्यं सुखमात्यंतिकं भवेत्
dvija uvāca| kimanena mahāchāga duḥkhajātena nityaśaḥ | yathāvadaṃjasā mahyaṃ sukhamātyaṃtikaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छाग उवाच। आश्चर्यं कथयिष्यामि पुनरन्यदपि द्विज । स्वस्थमापृच्छमानस्य तवास्ति यदि कौतुकम्
chāga uvāca| āścaryaṃ kathayiṣyāmi punaranyadapi dvija | svasthamāpṛcchamānasya tavāsti yadi kautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति नाम्ना कुरुक्षेत्रं नगरं मोक्षदायकम् । सूर्यवंशोऽभवत्तत्र चंद्रशर्मा महीपतिः
asti nāmnā kurukṣetraṃ nagaraṃ mokṣadāyakam | sūryavaṃśo'bhavattatra caṃdraśarmā mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्योपरागसमये श्रद्धया परयान्वितः । दानं स कालपुरुषं दातुं समुपचक्रमे
sūryoparāgasamaye śraddhayā parayānvitaḥ | dānaṃ sa kālapuruṣaṃ dātuṃ samupacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहूय द्विजन्मानं वेदवेदांगपारगम् । स्नातुं पुण्योदकैः पुण्यैर्ययौ सार्द्धं पुरोधसा
samāhūya dvijanmānaṃ vedavedāṃgapāragam | snātuṃ puṇyodakaiḥ puṇyairyayau sārddhaṃ purodhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोच्चैः कालपुरुषो वाचमूचे हसन्निव । अन्येनैव प्रगृह्णंति क्षेत्रे चाण्वपि किंचन
athoccaiḥ kālapuruṣo vācamūce hasanniva | anyenaiva pragṛhṇaṃti kṣetre cāṇvapi kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्योपरागसमये कुरुक्षेत्राभिधे स्थले । दानं च कालपुरुषं जिघृक्षसि कथं द्विज
sūryoparāgasamaye kurukṣetrābhidhe sthale | dānaṃ ca kālapuruṣaṃ jighṛkṣasi kathaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वापि निश्चितं सर्वमेतत्पातककारकम् । प्रवर्तसे कथं कर्तुं धनलोभान्धया धिया
jñātvāpi niścitaṃ sarvametatpātakakārakam | pravartase kathaṃ kartuṃ dhanalobhāndhayā dhiyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थमाकर्ण्य तद्वाक्यं जगद्विस्मयकारकम् । किमनेन महादानभयेनेत्यवदद्द्विजः
itthamākarṇya tadvākyaṃ jagadvismayakārakam | kimanena mahādānabhayenetyavadaddvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविध महादान पातकागाधवारिधिम् । जानामि तरितुं सम्यगुपायमहमेव हि
evaṃvidha mahādāna pātakāgādhavāridhim | jānāmi tarituṃ samyagupāyamahameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्नात्वा महीपालः परिधाय च वाससी । शुचिः प्रसन्नहृदयः सितमाल्यानुलेपनः
tataḥ snātvā mahīpālaḥ paridhāya ca vāsasī | śuciḥ prasannahṛdayaḥ sitamālyānulepanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवलंब्य करांभोजं पार्श्ववर्तिपुरोधसः । समाययौ सेव्यमानः स तत्कालोचितैर्जनैः
avalaṃbya karāṃbhojaṃ pārśvavartipurodhasaḥ | samāyayau sevyamānaḥ sa tatkālocitairjanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समागत्य च भूपालः संप्रादात्कालपूरुषम् । यथोचितेन विधिना तस्मै भक्त्या द्विजन्मने
samāgatya ca bhūpālaḥ saṃprādātkālapūruṣam | yathocitena vidhinā tasmai bhaktyā dvijanmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्भिद्य कालपुरुषहृदयं निर्दयोदयः । पापात्मा निर्ययौ कश्चिच्चांडालो रक्तलोचनः
nirbhidya kālapuruṣahṛdayaṃ nirdayodayaḥ | pāpātmā niryayau kaściccāṃḍālo raktalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंच प्रापितकालस्य परनिंदारसोत्सवे । निंदा चांडालिका देहपार्श्वमागाद्द्विजन्मनः
kiṃca prāpitakālasya paraniṃdārasotsave | niṃdā cāṃḍālikā dehapārśvamāgāddvijanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच्चांडालयुगलं निर्गत्यारुणलोचनम् । ततः संचरितं चक्रे प्रसह्यांगे द्विजन्मनः
etaccāṃḍālayugalaṃ nirgatyāruṇalocanam | tataḥ saṃcaritaṃ cakre prasahyāṃge dvijanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गीतानां नवमाध्यायं जपन्नेव हृदिस्थितः । कंपमानं द्विजं किंचित्तूष्णीं पश्यति भूपतौ 6.183.५०। अंतर्निद्राणगोविंदं कंपमानमिवांबुधिम् । मरुदांदोलनैर्विद्वान्द्विजन्मा पापसंश्रयम्
gītānāṃ navamādhyāyaṃ japanneva hṛdisthitaḥ | kaṃpamānaṃ dvijaṃ kiṃcittūṣṇīṃ paśyati bhūpatau 6.183.50| aṃtarnidrāṇagoviṃdaṃ kaṃpamānamivāṃbudhim | marudāṃdolanairvidvāndvijanmā pāpasaṃśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गीताक्षरोद्भूतैर्वैष्णवैः परिपीडितम् । पलायमानं चांडालयुगलं निष्फलोद्यमम्
tato gītākṣarodbhūtairvaiṣṇavaiḥ paripīḍitam | palāyamānaṃ cāṃḍālayugalaṃ niṣphalodyamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्निश्चक्राम वेगेन द्विजातेः पार्श्ववर्ति यत् । शरीरे वर्त्तमानं च परनिंदारसोत्सवे
tanniścakrāma vegena dvijāteḥ pārśvavarti yat | śarīre varttamānaṃ ca paraniṃdārasotsave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं कलितवृत्तांतः प्रत्यक्षं क्षितिवल्लभः । पर्यपृच्छद्द्विजन्मानं विस्मयस्मेरलोचनः
itthaṃ kalitavṛttāṃtaḥ pratyakṣaṃ kṣitivallabhaḥ | paryapṛcchaddvijanmānaṃ vismayasmeralocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथमापदियं घोरा निस्तीर्णा महती त्वया । कं मंत्रं जपता विप्र कं वासं स्मरतासुरम्
kathamāpadiyaṃ ghorā nistīrṇā mahatī tvayā | kaṃ maṃtraṃ japatā vipra kaṃ vāsaṃ smaratāsuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कः पुमान्का च सा योषित्कथमेतावुपस्थितौ । कथं च शांतिमापन्नावित्युदीरय मे द्विज
kaḥ pumānkā ca sā yoṣitkathametāvupasthitau | kathaṃ ca śāṃtimāpannāvityudīraya me dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विज उवाच। चांडालमूर्तिमासाद्य मूर्तिकिल्बिषमुल्बणम् । योषिन्मूर्त्तिमयीं निंदाद्वयमेतदवैम्यहम्
dvija uvāca| cāṃḍālamūrtimāsādya mūrtikilbiṣamulbaṇam | yoṣinmūrttimayīṃ niṃdādvayametadavaimyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गीताया नवमाध्यायमंत्रमाला मया स्मृता । तन्माहात्म्यमिदं सर्वं त्वमवेहि महीपते
gītāyā navamādhyāyamaṃtramālā mayā smṛtā | tanmāhātmyamidaṃ sarvaṃ tvamavehi mahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गीताया नवमाध्यायं जपामि प्रत्यहं नृप । निस्तीर्णाश्चापदस्तेन कुप्रतिग्रहसंभवाः
gītāyā navamādhyāyaṃ japāmi pratyahaṃ nṛpa | nistīrṇāścāpadastena kupratigrahasaṃbhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यस्य नवामाध्यायं राजा तस्माद्द्विजन्मनः । तावुभावपि लेभाते परां निर्वृतिमुत्तमाम्
abhyasya navāmādhyāyaṃ rājā tasmāddvijanmanaḥ | tāvubhāvapi lebhāte parāṃ nirvṛtimuttamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे गीतामाहात्म्ये त्र्यशीत्यधिकशततमोऽध्यायः
iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe gītāmāhātmye tryaśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.