कुमारा ऊचुः-
अथ ते संप्रवक्ष्यामः सप्ताहश्रवणे विधिम् ।
येन भागवतं सिद्ध्येत्पुंसां कृष्णार्पितात्मनाम्
kumārā ūcuḥ-
atha te saṃpravakṣyāmaḥ saptāhaśravaṇe vidhim |
yena bhāgavataṃ siddhyetpuṃsāṃ kṛṣṇārpitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवज्ञं शास्त्रकुशलं समाहूय धनांशुकैः ।
समभ्यर्च्य मुहूर्तं तु प्राक्पृच्छेद्भक्तिमान्नरः
daivajñaṃ śāstrakuśalaṃ samāhūya dhanāṃśukaiḥ |
samabhyarcya muhūrtaṃ tu prākpṛcchedbhaktimānnaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वदेद्यं मुहूर्तं तु तत्रारंभः प्रशस्यते ।
नभोनभस्येषोर्जाश्च सहः शुचिसमन्विताः
sa vadedyaṃ muhūrtaṃ tu tatrāraṃbhaḥ praśasyate |
nabhonabhasyeṣorjāśca sahaḥ śucisamanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासाः श्रेष्ठाः कथारंभे पूर्णा चापि तिथिः शुभा ।
भौमार्किवर्जिता वारा भानि ध्रुव मृदूनि च
māsāḥ śreṣṭhāḥ kathāraṃbhe pūrṇā cāpi tithiḥ śubhā |
bhaumārkivarjitā vārā bhāni dhruva mṛdūni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभे योगे शुभे लग्ने प्रारंभः शस्यते सदा ।
नित्यायां च कथायां तु पुराणानां मुनीश्वर
śubhe yoge śubhe lagne prāraṃbhaḥ śasyate sadā |
nityāyāṃ ca kathāyāṃ tu purāṇānāṃ munīśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशीं वर्जयेत्प्राज्ञः सूतसूतकसंभवात् ।
श्रीमद्भागवतस्यापि सप्ताहेनैव केऽपि च
dvādaśīṃ varjayetprājñaḥ sūtasūtakasaṃbhavāt |
śrīmadbhāgavatasyāpi saptāhenaiva ke'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न निषेधोस्ति देवर्षे प्राहुरेवं पुराविदः ।
श्रीभागवतसप्ताहो महायज्ञः स्मृतो बुधैः
na niṣedhosti devarṣe prāhurevaṃ purāvidaḥ |
śrībhāgavatasaptāho mahāyajñaḥ smṛto budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो निमंत्रणं कार्यं वैष्णवानां समंततः ।
सतां समाजो भविता सप्ताहं वैष्णवोत्तमाः
ato nimaṃtraṇaṃ kāryaṃ vaiṣṇavānāṃ samaṃtataḥ |
satāṃ samājo bhavitā saptāhaṃ vaiṣṇavottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगंतव्यमतश्चात्र वैष्णवैः श्रवणार्थिभिः ।
समागतानां तेषां तु निवासं परिकल्पयेत्
āgaṃtavyamataścātra vaiṣṇavaiḥ śravaṇārthibhiḥ |
samāgatānāṃ teṣāṃ tu nivāsaṃ parikalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थे वापि वने वापि ग्रामे वापि प्रयत्नतः ।
संशोधितायां भूम्यां तु मंडपं परिकल्पयेत्
tīrthe vāpi vane vāpi grāme vāpi prayatnataḥ |
saṃśodhitāyāṃ bhūmyāṃ tu maṃḍapaṃ parikalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदलीस्तंभसंयुक्तं चतुर्दिक्षु ध्वजान्वितम् ।
उच्चमासनमप्युक्तं वक्तुस्तस्याग्रतो मुने
kadalīstaṃbhasaṃyuktaṃ caturdikṣu dhvajānvitam |
uccamāsanamapyuktaṃ vaktustasyāgrato mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपार्श्वद्वयमुक्तानि श्रोतॄणामासनानि च ।
उदङ्मुखो भवेद्वक्ता समाजेस्मिन्विदांवरः
āpārśvadvayamuktāni śrotṝṇāmāsanāni ca |
udaṅmukho bhavedvaktā samājesminvidāṃvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदशास्त्रार्थतत्वज्ञो वैष्णवो ब्राह्मणोत्तमः ।
दृष्टांतकुशलो धीरो वक्ता कार्योऽतिनिस्पृहः
vedaśāstrārthatatvajño vaiṣṇavo brāhmaṇottamaḥ |
dṛṣṭāṃtakuśalo dhīro vaktā kāryo'tinispṛhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वसंदेहहर्त्तापि कार्यो वक्ता न चैव हि ।
वक्तुः पार्श्वे सहायार्थं स्थाप्योऽन्य पंडितः सुधीः
sarvasaṃdehaharttāpi kāryo vaktā na caiva hi |
vaktuḥ pārśve sahāyārthaṃ sthāpyo'nya paṃḍitaḥ sudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोतॄणां संशयच्छेत्ता ज्ञानांबोधविधायकः ।
कथाविघ्नविघातार्थं गणेशं प्राक्प्रपूजयेत्
śrotṝṇāṃ saṃśayacchettā jñānāṃbodhavidhāyakaḥ |
kathāvighnavighātārthaṃ gaṇeśaṃ prākprapūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुर्गां हरं विष्णुं ब्रह्माणं भास्करं द्विजान् ।
संपूज्य विधिवद्भक्त्या तर्पयेद्देवताः पितॄन्
tato durgāṃ haraṃ viṣṇuṃ brahmāṇaṃ bhāskaraṃ dvijān |
saṃpūjya vidhivadbhaktyā tarpayeddevatāḥ pitṝn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुख्यः श्रोता ततः पश्चात्पूजयेत्पुस्तके हरिम् ।
ततः प्रदक्षिणीकृत्य द्रव्यवस्त्रफलानि च
mukhyaḥ śrotā tataḥ paścātpūjayetpustake harim |
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya dravyavastraphalāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृत्वांजलौ पुस्तकस्थं हरिं संप्रार्थयेन्मुने ।
त्वं भागवतलोकेस्मिन्स्वयं कृष्णो व्यवस्थितः
dhṛtvāṃjalau pustakasthaṃ hariṃ saṃprārthayenmune |
tvaṃ bhāgavatalokesminsvayaṃ kṛṣṇo vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाश्रितो मया नाथ मुक्त्यर्थं भवसागरे ।
मनोरथो मदीयोऽयं सर्वथा सफलस्त्वया
samāśrito mayā nātha muktyarthaṃ bhavasāgare |
manoratho madīyo'yaṃ sarvathā saphalastvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्विघ्नेन प्रकर्तव्यो दासोऽहं तव केशव ।
इत्युच्चार्य मुने द्रव्यं पुस्तकाग्रे समर्प्यतु
nirvighnena prakartavyo dāso'haṃ tava keśava |
ityuccārya mune dravyaṃ pustakāgre samarpyatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्तारं प्रार्थयेच्चापि नमस्कुर्वन्कृतांजलि ।
शुकरूपद्विजश्रेष्ठ सर्वशास्त्रविशारद
vaktāraṃ prārthayeccāpi namaskurvankṛtāṃjali |
śukarūpadvijaśreṣṭha sarvaśāstraviśārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभागवतव्याख्यानादज्ञानं मे विनाशय ।
इति संप्रार्थ्य वक्तारं वरयेत्पंच वाडवान्
śrībhāgavatavyākhyānādajñānaṃ me vināśaya |
iti saṃprārthya vaktāraṃ varayetpaṃca vāḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाक्षरमंत्रस्य जपार्थं मुनिसत्तम ।
गीतवाद्यविधिज्ञांश्च संपूज्यार्थांशुकादिभिः
dvādaśākṣaramaṃtrasya japārthaṃ munisattama |
gītavādyavidhijñāṃśca saṃpūjyārthāṃśukādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयेत्कीर्तनार्थं तु कथांते विधिवन्मुने ।
यस्तु जाया धनागार पुत्रचिंतां व्युदस्य च
sthāpayetkīrtanārthaṃ tu kathāṃte vidhivanmune |
yastu jāyā dhanāgāra putraciṃtāṃ vyudasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणुयादेकचित्तस्तु स समग्रं फलं लभेत् ।
सूर्योदयं समारभ्य सार्द्धत्रिप्रहरांतकम्
śṛṇuyādekacittastu sa samagraṃ phalaṃ labhet |
sūryodayaṃ samārabhya sārddhatripraharāṃtakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पठित्वार्थः प्रकर्त्तव्यो वाक्यमध्यायमेव वा ।
मध्याह्ने घटिकायुग्मं विरमेदपि नारद
paṭhitvārthaḥ prakarttavyo vākyamadhyāyameva vā |
madhyāhne ghaṭikāyugmaṃ viramedapi nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथाऽवसाने कर्त्तव्यं कीर्तनं केशवस्य च ।
उपवासः प्रकर्त्तव्यः श्रोतृभिस्तत्फलेप्सुभिः
kathā'vasāne karttavyaṃ kīrtanaṃ keśavasya ca |
upavāsaḥ prakarttavyaḥ śrotṛbhistatphalepsubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदशक्तो हविष्यान्नं सकृत्स्वल्पं समाहरेत् ।
जलेनापि फलेनापि दुग्धेन च घृतेन वा
tadaśakto haviṣyānnaṃ sakṛtsvalpaṃ samāharet |
jalenāpi phalenāpi dugdhena ca ghṛtena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलेनैव कर्त्तव्यं निर्विघ्नं धारणं तनोः ।
सप्ताहव्रतिनां पुंसां नियमान्शृणु नारद
kevalenaiva karttavyaṃ nirvighnaṃ dhāraṇaṃ tanoḥ |
saptāhavratināṃ puṃsāṃ niyamānśṛṇu nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुदीक्षाविहीनानां नाधिकारोऽत्र कीर्तितः ।
ब्रह्मचर्यमधः सुप्तिः पत्रावल्यां च भोजनम्
viṣṇudīkṣāvihīnānāṃ nādhikāro'tra kīrtitaḥ |
brahmacaryamadhaḥ suptiḥ patrāvalyāṃ ca bhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाचरेन्नित्यमेव सप्ताहे मुनिसत्तम ।
द्विदलं मधु तैलं च परान्नं चेक्षुजं रसम्
samācarennityameva saptāhe munisattama |
dvidalaṃ madhu tailaṃ ca parānnaṃ cekṣujaṃ rasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावदुष्टं क्रियादुष्टं जह्यात्पर्युषितं व्रती ।
पलांडुलशुनं हिंगुं मूलकं गृंजनं तथा
bhāvaduṣṭaṃ kriyāduṣṭaṃ jahyātparyuṣitaṃ vratī |
palāṃḍulaśunaṃ hiṃguṃ mūlakaṃ gṛṃjanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नालिकां चैव कूष्मांडं नरो नाद्यात्कथाव्रती ।
कामं क्रोधं मदं लोभं दंभं मात्सर्यमेव च
nālikāṃ caiva kūṣmāṃḍaṃ naro nādyātkathāvratī |
kāmaṃ krodhaṃ madaṃ lobhaṃ daṃbhaṃ mātsaryameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहं द्वेषं तथा हिंसां नैव कुर्यात्कथाव्रती
mohaṃ dveṣaṃ tathā hiṃsāṃ naiva kuryātkathāvratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदवैष्णवविप्राणां गुरु गोव्रतिनां तथा ।
स्त्री राजमहतां चापि निंदां जह्यात्कथाव्रती
vedavaiṣṇavaviprāṇāṃ guru govratināṃ tathā |
strī rājamahatāṃ cāpi niṃdāṃ jahyātkathāvratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं शौचं दयामौनमार्जवं विनयं तथा ।
मनः प्रसन्नतां चापि बुधः कुर्यात्कथाव्रती
satyaṃ śaucaṃ dayāmaunamārjavaṃ vinayaṃ tathā |
manaḥ prasannatāṃ cāpi budhaḥ kuryātkathāvratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकामस्तनयार्थी च जयकामश्च मोक्षधीः ।
शृणुयाद्वै भागवतं निष्कामः श्रीहरिं लभेत्
śrīkāmastanayārthī ca jayakāmaśca mokṣadhīḥ |
śṛṇuyādvai bhāgavataṃ niṣkāmaḥ śrīhariṃ labhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमे दिवसे कुर्याल्लंघनं तत्समाप्तिके ।
वक्तुश्च पूजा कर्त्तव्या गोभूस्वर्गं वरादिभिः
saptame divase kuryāllaṃghanaṃ tatsamāptike |
vaktuśca pūjā karttavyā gobhūsvargaṃ varādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसाद तुलसीं मालां श्रोतृभ्यः प्रतिदापयेत् ।
उत्सवश्च तथा कार्यो गीतवाद्यविशारदैः
prasāda tulasīṃ mālāṃ śrotṛbhyaḥ pratidāpayet |
utsavaśca tathā kāryo gītavādyaviśāradaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गीतार्थं शृणुयाच्चापि परेऽहनि विचक्षणः ।
प्रतिश्लोकं च जुहुयाद्गायत्र्या वा यथाविधि
gītārthaṃ śṛṇuyāccāpi pare'hani vicakṣaṇaḥ |
pratiślokaṃ ca juhuyādgāyatryā vā yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पायसं मधुसर्पिश्च तिलांस्तंडुलकान्यवान् ।
शर्करां च प्रियालं च द्राक्षां वाताम खर्जुरौ
pāyasaṃ madhusarpiśca tilāṃstaṃḍulakānyavān |
śarkarāṃ ca priyālaṃ ca drākṣāṃ vātāma kharjurau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंभोजानि च कर्पूरं चंदनागुरुणीपुरम् ।
लवंगं बिल्वपत्राणि सहस्रं च पृथक्पृथक्
aṃbhojāni ca karpūraṃ caṃdanāguruṇīpuram |
lavaṃgaṃ bilvapatrāṇi sahasraṃ ca pṛthakpṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विघ्नस्य च विघातार्थं न्यूनाधिक्यनिवृत्तये ।
आत्मनः पूततार्थं च पठेन्नामसहस्रकम्
vighnasya ca vighātārthaṃ nyūnādhikyanivṛttaye |
ātmanaḥ pūtatārthaṃ ca paṭhennāmasahasrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाष्टादशाथापि श्रद्धयाह्यधिकांस्तथा ।
पायसेनाशयेद्विप्रान्स्वर्णं धेनुश्च दक्षिणा
dvādaśāṣṭādaśāthāpi śraddhayāhyadhikāṃstathā |
pāyasenāśayedviprānsvarṇaṃ dhenuśca dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतसिद्ध्यर्थमप्यत्र प्रौष्ठपद्यामथापि वा ।
स्वर्णसिंहं विनिर्माय तस्य पृष्ठे निधाय च
vratasiddhyarthamapyatra prauṣṭhapadyāmathāpi vā |
svarṇasiṃhaṃ vinirmāya tasya pṛṣṭhe nidhāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमद्भागवतं वक्त्रे लेखयित्वा समर्पयेत् ।
एवं कृते विधाने तु सर्वपापनिवारणम्
śrīmadbhāgavataṃ vaktre lekhayitvā samarpayet |
evaṃ kṛte vidhāne tu sarvapāpanivāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेच्छ्रोतुः सुफलदं श्रीमद्भागवतं श्रुतम् ।
धर्मकामार्थमोक्षाणां साधनं भक्तिदायकम्
bhavecchrotuḥ suphaladaṃ śrīmadbhāgavataṃ śrutam |
dharmakāmārthamokṣāṇāṃ sādhanaṃ bhaktidāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कार्यं विद्यते लोके यदनेन न सिध्यति ।
ततो भागवतं लोके पुराणेभ्योऽधिकं मतम्
na kāryaṃ vidyate loke yadanena na sidhyati |
tato bhāgavataṃ loke purāṇebhyo'dhikaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषाष्टादशनिर्मुक्तो वाचकः परिकीर्तितः ।
द्वात्रिंशदपराधैर्हि मुक्तो श्रोता मतो बुधैः
doṣāṣṭādaśanirmukto vācakaḥ parikīrtitaḥ |
dvātriṃśadaparādhairhi mukto śrotā mato budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं कामदं नृणाम् ।
तथापि श्रवणं चास्य निष्कामस्यैव भक्तिदम् 6.198.५०।
श्रीमद्भागवताभिधः सुरतरुस्तारांकुरः सज्जनिः स्कंधैर्द्वादशभिस्ततः प्रविलसद्भक्त्यालवालोदयः ।
द्वात्रिंशत्त्रिशतं च यस्य विलसच्छाखाः सहस्राण्यलं पर्णान्यष्टदशेष्टदोतिसुलभो वर्वर्ति सर्वोपरि
śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ kāmadaṃ nṛṇām |
tathāpi śravaṇaṃ cāsya niṣkāmasyaiva bhaktidam 6.198.50|
śrīmadbhāgavatābhidhaḥ suratarustārāṃkuraḥ sajjaniḥ skaṃdhairdvādaśabhistataḥ pravilasadbhaktyālavālodayaḥ |
dvātriṃśattriśataṃ ca yasya vilasacchākhāḥ sahasrāṇyalaṃ parṇānyaṣṭadaśeṣṭadotisulabho varvarti sarvopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ते कथितं सर्वं कृतं चापि तवेप्सितम् ।
ज्ञानवैराग्यभक्तीनां तारुण्यं लोकमोक्षदम्
iti te kathitaṃ sarvaṃ kṛtaṃ cāpi tavepsitam |
jñānavairāgyabhaktīnāṃ tāruṇyaṃ lokamokṣadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच-
इत्युक्ता ते कुमारास्तु कृष्णांघ्रिसुधयाप्लुताः ।
विरेमुर्भगवद्भक्ता दीनोद्धरणतत्पराः
sūta uvāca-
ityuktā te kumārāstu kṛṣṇāṃghrisudhayāplutāḥ |
viremurbhagavadbhaktā dīnoddharaṇatatparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वाक्यं तु समाकर्ण्य नारदो भगवत्प्रियः ।
प्रेमगद्गदया वाचा तानुवाच कृतांजलिः
tadvākyaṃ tu samākarṇya nārado bhagavatpriyaḥ |
premagadgadayā vācā tānuvāca kṛtāṃjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच-
धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि भवद्भिः करुणापरैः ।
यद्भागवतसप्ताहान्निकटे दर्शितो हरिः
nārada uvāca-
dhanyosmyanugṛhītosmi bhavadbhiḥ karuṇāparaiḥ |
yadbhāgavatasaptāhānnikaṭe darśito hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ब्रुवति वै तस्मिन्नारदे वैष्णवोत्तमे ।
पर्यटंस्तं समायातस्तत्र योगेश्वरः शुकः
evaṃ bruvati vai tasminnārade vaiṣṇavottame |
paryaṭaṃstaṃ samāyātastatra yogeśvaraḥ śukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विरष्टवर्षाकृतिरंबुजाक्षो व्यासात्मजो ज्ञानपयोधिचंद्रः।
कथावसाने निजलाभतुष्टो हृदानिशं भागवतं पठंश्च
dviraṣṭavarṣākṛtiraṃbujākṣo vyāsātmajo jñānapayodhicaṃdraḥ|
kathāvasāne nijalābhatuṣṭo hṛdāniśaṃ bhāgavataṃ paṭhaṃśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा सदस्यास्तमथोरुतेजसंसद्यःसमुत्थाय वरासनं ददुः ।
स चोपविष्टः सुखमासने यदा तदाविरासीद्धरिरब्जलोचनः
dṛṣṭvā sadasyāstamathorutejasaṃsadyaḥsamutthāya varāsanaṃ daduḥ |
sa copaviṣṭaḥ sukhamāsane yadā tadāvirāsīddharirabjalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवो भवान्या कमलासनः सुतैस्तत्रागतः कीर्तनदर्शनाय च ।
सुरेशमुख्यास्त्रिदशा विमानकैः समागतास्तैरभवद्वृतं नभः
bhavo bhavānyā kamalāsanaḥ sutaistatrāgataḥ kīrtanadarśanāya ca |
sureśamukhyāstridaśā vimānakaiḥ samāgatāstairabhavadvṛtaṃ nabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रह्लादस्तालधारीतरलगतितया ह्युद्धवः कांस्यधारी वीणाधारी सुरर्षिः स्वरकुशलतया रागकर्ताऽर्जुनोऽभूत् ।
इंद्रो मार्दंगिकोऽभूज्जयजय सुवचः प्रावदंस्ते कुमाराः सद्भावस्य प्रवक्ता निरतिशयगुणोव्यासपुत्रो बभूव
prahlādastāladhārītaralagatitayā hyuddhavaḥ kāṃsyadhārī vīṇādhārī surarṣiḥ svarakuśalatayā rāgakartā'rjuno'bhūt |
iṃdro mārdaṃgiko'bhūjjayajaya suvacaḥ prāvadaṃste kumārāḥ sadbhāvasya pravaktā niratiśayaguṇovyāsaputro babhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननर्त्त मध्ये त्रिकमेव तत्र ज्ञानादिकानां नवरूपयुक्तम् ।
अलौकिकं कीर्त्तनकं समीक्ष्य प्रसन्नचेता हरिरित्युवाच
nanartta madhye trikameva tatra jñānādikānāṃ navarūpayuktam |
alaukikaṃ kīrttanakaṃ samīkṣya prasannacetā harirityuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तो वरं भागवता वृणीध्वं प्रीतात्कथाकीर्त्तनतो भृशं वः।
श्रुत्वाथ तद्वाक्यमतिप्रसन्ना प्रेमार्द्रचित्ता हरिमूचिरे ते
matto varaṃ bhāgavatā vṛṇīdhvaṃ prītātkathākīrttanato bhṛśaṃ vaḥ|
śrutvātha tadvākyamatiprasannā premārdracittā harimūcire te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारा ऊचुः-
सप्ताहयज्ञेन वितायतेन सद्यः प्रसन्नो भविता मुरारे ।
कलौयुगे घोरतरे नराणां स्वल्पायुषां विघ्नशताकुलानाम्
kumārā ūcuḥ-
saptāhayajñena vitāyatena sadyaḥ prasanno bhavitā murāre |
kalauyuge ghoratare narāṇāṃ svalpāyuṣāṃ vighnaśatākulānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वरं विश्वविधानपालनप्रणाशहेतोर्भवतोखिलात्मनः ।
वृणीमहेऽन्यो न मनोरथो विभो भवत्पदांभोजनिषेविणां हि नः
evaṃ varaṃ viśvavidhānapālanapraṇāśahetorbhavatokhilātmanaḥ |
vṛṇīmahe'nyo na manoratho vibho bhavatpadāṃbhojaniṣeviṇāṃ hi naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमस्त्विति चैवोक्त्वा तत्रैवांतर्दधे हरिः ।
नारदः सुप्रसन्नात्मा कुमारानभ्यवादयत्
evamastviti caivoktvā tatraivāṃtardadhe hariḥ |
nāradaḥ suprasannātmā kumārānabhyavādayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ते सनकाद्याश्च भृग्वाद्याश्च शुकादयः ।
प्रययुः स्वाश्रमान्हृष्टाः पीत्वा तच्च कथामृतम्
tataste sanakādyāśca bhṛgvādyāśca śukādayaḥ |
prayayuḥ svāśramānhṛṣṭāḥ pītvā tacca kathāmṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तिः सुताभ्यां सहिता नारदेन प्रवर्तिता ।
भूमंडले समस्तेऽस्मिस्तदा प्रभृति शौनक
bhaktiḥ sutābhyāṃ sahitā nāradena pravartitā |
bhūmaṃḍale samaste'smistadā prabhṛti śaunaka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिव उवाच-
आख्यानं महदाकर्ण्य प्रीतात्मा शौनकः प्रिये ।
पर्यपृच्छत्पुनः सूतं सर्वसंदेहभंजनम्
śiva uvāca-
ākhyānaṃ mahadākarṇya prītātmā śaunakaḥ priye |
paryapṛcchatpunaḥ sūtaṃ sarvasaṃdehabhaṃjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौनक उवाच-।
शुकेनोक्तं कदा राज्ञे गोकर्णेन कदा पुनः ।
सुरर्षये कदा ब्राह्मैरेतदाख्याहि मानद
śaunaka uvāca-|
śukenoktaṃ kadā rājñe gokarṇena kadā punaḥ |
surarṣaye kadā brāhmairetadākhyāhi mānada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच-
श्रीकृष्णनिर्गमात्त्रिंशद्वर्षावधिगते कलौ ।
भाद्रशुक्लनवम्यां वै कथारंभं शुकोऽकरोत्
sūta uvāca-
śrīkṛṣṇanirgamāttriṃśadvarṣāvadhigate kalau |
bhādraśuklanavamyāṃ vai kathāraṃbhaṃ śuko'karot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परीक्षिच्छ्रवणांते तु गते वर्षशतद्वये ।
शुचिशुक्लनवम्यां तु गोकर्णोकथयत्कथाम्
parīkṣicchravaṇāṃte tu gate varṣaśatadvaye |
śuciśuklanavamyāṃ tu gokarṇokathayatkathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलौ सहस्रमब्दानामधुना प्रगतं द्विज ।
परीक्षितो जन्मकालात्समाप्तिं नीयतां मखः
kalau sahasramabdānāmadhunā pragataṃ dvija |
parīkṣito janmakālātsamāptiṃ nīyatāṃ makhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वर उवाच-
इति श्रुत्वा वचस्तस्य शौनको मुनिसत्तमः ।
पूर्णं चकार तं यज्ञं सहस्रपरिवत्सरम्
īśvara uvāca-
iti śrutvā vacastasya śaunako munisattamaḥ |
pūrṇaṃ cakāra taṃ yajñaṃ sahasraparivatsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च कौर्म्यं मात्स्यं च वामनम् ।
वाराहं ब्रह्मवैवर्त्तनारदीयं भविष्यकम्
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca kaurmyaṃ mātsyaṃ ca vāmanam |
vārāhaṃ brahmavaivarttanāradīyaṃ bhaviṣyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्नेयमर्द्धं वै सूताच्छुश्रुवुर्लोमहर्षणात् ।
एतानि तु पुराणानि द्वापरांते श्रुतानि हि
āgneyamarddhaṃ vai sūtācchuśruvurlomaharṣaṇāt |
etāni tu purāṇāni dvāparāṃte śrutāni hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौनकाद्यैर्मुनिवरैर्यज्ञारंभात्पुरैव हि ।
यदा तु तीर्थयात्रायां वलदेवः समागतः
śaunakādyairmunivarairyajñāraṃbhātpuraiva hi |
yadā tu tīrthayātrāyāṃ valadevaḥ samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैमिषं मिश्रिकं नाम समाहूतो मुनीश्वरैः ।
तत्र सूतं समासीनं दृष्ट्वा त्वध्यासनोपरि
naimiṣaṃ miśrikaṃ nāma samāhūto munīśvaraiḥ |
tatra sūtaṃ samāsīnaṃ dṛṣṭvā tvadhyāsanopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चुक्षुभे भगवान्रामः पर्वणीव महोदधिः ।
आषाढशुक्लद्वादश्यां पारणाहनि पार्वति
cukṣubhe bhagavānrāmaḥ parvaṇīva mahodadhiḥ |
āṣāḍhaśukladvādaśyāṃ pāraṇāhani pārvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वार्द्धयामवेलायां भावित्वात्कृष्णमायया ।
मुग्धो दर्भकरो रामः प्राहरल्लोमहर्षणम्
pūrvārddhayāmavelāyāṃ bhāvitvātkṛṣṇamāyayā |
mugdho darbhakaro rāmaḥ prāharallomaharṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मुनिगणाः सर्वे हाहाकारपरायणाः ।
बभूवुर्नगजेत्यर्थं शोकदुःखाकुलांतराः
tato munigaṇāḥ sarve hāhākāraparāyaṇāḥ |
babhūvurnagajetyarthaṃ śokaduḥkhākulāṃtarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुश्च रामं लोकेशं विनयेन क्षमापराः ।
ऋषय ऊचुः-
रामराम महाबाहो भवता लोककारिणा
ūcuśca rāmaṃ lokeśaṃ vinayena kṣamāparāḥ |
ṛṣaya ūcuḥ-
rāmarāma mahābāho bhavatā lokakāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजानतेवाचरिता हिंसा ब्रह्मवधाधिका ।
व्यासशिष्यो ह्ययं साक्षात्पुराणर्षिर्महातपाः
ajānatevācaritā hiṃsā brahmavadhādhikā |
vyāsaśiṣyo hyayaṃ sākṣātpurāṇarṣirmahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मै ह्यध्यासनं दत्तमस्माभिर्यज्ञकर्मणि ।
अष्टादशपुराणानां वाचकाय कृतक्षणैः
asmai hyadhyāsanaṃ dattamasmābhiryajñakarmaṇi |
aṣṭādaśapurāṇānāṃ vācakāya kṛtakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथायां जगदीशस्य दीर्घमायुश्च मानद ।
तद्भवांल्लोकरक्षार्थं धर्मसेतुप्रवर्तकः
kathāyāṃ jagadīśasya dīrghamāyuśca mānada |
tadbhavāṃllokarakṣārthaṃ dharmasetupravartakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविर्भूतो जगन्नाथो निग्रहानुग्रहक्षमः ।
इत्युक्त्वा मुनयस्ते तु बलदेवाग्रतः प्रिये
āvirbhūto jagannātho nigrahānugrahakṣamaḥ |
ityuktvā munayaste tu baladevāgrataḥ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूष्णीं बभूवुः सहसा स्मरंतो नियतेर्बलम् ।
ततः प्रोवाच भगवान्रामः शत्रुनिषूदनः
tūṣṇīṃ babhūvuḥ sahasā smaraṃto niyaterbalam |
tataḥ provāca bhagavānrāmaḥ śatruniṣūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रान्संप्रीणयंस्तांस्तु लोकवेदपथानुगः ।
श्रीराम उवाच-
विप्राः शृणुत भद्रं वः कोपं त्यक्त्वा सुदूरतः
viprānsaṃprīṇayaṃstāṃstu lokavedapathānugaḥ |
śrīrāma uvāca-
viprāḥ śṛṇuta bhadraṃ vaḥ kopaṃ tyaktvā sudūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदहं वेद्मि भवतामभीष्टं कार्यसिद्धिदम् ।
अस्य पुत्रो महाज्ञानी भविष्यति वरान्मम
yadahaṃ vedmi bhavatāmabhīṣṭaṃ kāryasiddhidam |
asya putro mahājñānī bhaviṣyati varānmama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवतामीप्सितं सर्वं शास्त्रं वै कथयिष्यति ।
यदर्थमहमाहूतस्तच्च कार्य्यं समुच्यताम्
bhavatāmīpsitaṃ sarvaṃ śāstraṃ vai kathayiṣyati |
yadarthamahamāhūtastacca kāryyaṃ samucyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वर उवाच-
इति श्रुत्वा वचस्ते तु रामस्य सुमहात्मनः ।
बल्वलस्य वधार्थाय प्रेरयामासुरीश्वरम्
īśvara uvāca-
iti śrutvā vacaste tu rāmasya sumahātmanaḥ |
balvalasya vadhārthāya prerayāmāsurīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स बल्वलं हत्वा प्रसाद्य मुनिपुंगवान् ।
प्रणिपत्याभ्यनुज्ञातस्तीर्थयात्रामुपागमत्
tataḥ sa balvalaṃ hatvā prasādya munipuṃgavān |
praṇipatyābhyanujñātastīrthayātrāmupāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थयात्रां गते रामे शौनकाद्या मुनीश्वराः ।
लौमहर्षणिमाहूय सत्कृत्य नगनंदिनि
tīrthayātrāṃ gate rāme śaunakādyā munīśvarāḥ |
laumaharṣaṇimāhūya satkṛtya naganaṃdini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पदे स्थापयामासुः शेषं संकीर्तनाय वै ।
आग्नेयोत्तरमाहात्म्यं श्रीमद्भागवतांतकम्
tatpade sthāpayāmāsuḥ śeṣaṃ saṃkīrtanāya vai |
āgneyottaramāhātmyaṃ śrīmadbhāgavatāṃtakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणसप्तकं सार्द्धं शुश्रुवुर्हृष्टमानसाः ।
दशसप्तपुराणानि कृत्वा सत्यवतीसुतः
purāṇasaptakaṃ sārddhaṃ śuśruvurhṛṣṭamānasāḥ |
daśasaptapurāṇāni kṛtvā satyavatīsutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाप्तवान्मनसस्तोषं भारतेनापि भामिनि ।
ज्ञात्वास्य हृदयं खिन्नं नारदो देवदर्शनः
nāptavānmanasastoṣaṃ bhāratenāpi bhāmini |
jñātvāsya hṛdayaṃ khinnaṃ nārado devadarśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाजगाम भगवान्व्यासस्याश्रममुत्तमम् ।
तं दृष्ट्वा वासवीसूनुः सत्कृत्यासनपूर्वकम्
samājagāma bhagavānvyāsasyāśramamuttamam |
taṃ dṛṣṭvā vāsavīsūnuḥ satkṛtyāsanapūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदं पूजयामास विधिदृष्टेनकर्मणा ।
अथ तं नारदः प्राह किं भवान्क्लिष्टमानसः
nāradaṃ pūjayāmāsa vidhidṛṣṭenakarmaṇā |
atha taṃ nāradaḥ prāha kiṃ bhavānkliṣṭamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यायते तत्समाचक्ष्व सर्वं संदेहकारणम् ।
इति पृष्टः स मुनिना पराशर सुतोऽब्रवीत्
dhyāyate tatsamācakṣva sarvaṃ saṃdehakāraṇam |
iti pṛṣṭaḥ sa muninā parāśara suto'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मन्किं कारणं चेतो मोहे जाने न तत्त्वहम् ।
भवान्विज्ञानकुशलो ज्ञात्वा तत्प्रब्रवीतु मे
brahmankiṃ kāraṇaṃ ceto mohe jāne na tattvaham |
bhavānvijñānakuśalo jñātvā tatprabravītu me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विज्ञापितस्तेन नारदोऽध्यात्मकोविदः ।
उवाच परमं तत्वं यदुक्तं विधिनात्मने 6.198.१००।
नारद उवाच-
शृणु पाराशरे मत्तः कारणं येन वै तव ।
असंपन्नं मनो भाति शास्त्रयोनेरपि प्रभोः
evaṃ vijñāpitastena nārado'dhyātmakovidaḥ |
uvāca paramaṃ tatvaṃ yaduktaṃ vidhinātmane 6.198.100|
nārada uvāca-
śṛṇu pārāśare mattaḥ kāraṇaṃ yena vai tava |
asaṃpannaṃ mano bhāti śāstrayonerapi prabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयावतीर्य लोकेस्मिन्वेदा व्यस्ता विभागशः ।
कृतानि च पुराणानि सेतिहासानि चानघ
tvayāvatīrya lokesminvedā vyastā vibhāgaśaḥ |
kṛtāni ca purāṇāni setihāsāni cānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र सर्वस्त्रयी धर्मो वर्णाश्रमनिवासिनाम् ।
निर्दिष्टो वीक्ष्य कालेन नृणामल्पायुषां कलौ
yatra sarvastrayī dharmo varṇāśramanivāsinām |
nirdiṣṭo vīkṣya kālena nṛṇāmalpāyuṣāṃ kalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्राधिकारः सर्वेषां दृश्यते श्रवणादिषु ।
स्त्री शूद्र द्विजबंधूनां साधूनां साधुसंगमः
yatrādhikāraḥ sarveṣāṃ dṛśyate śravaṇādiṣu |
strī śūdra dvijabaṃdhūnāṃ sādhūnāṃ sādhusaṃgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मादयो यथाशश्वद्वर्णितास्तेषु वै त्वया ।
प्राधान्येन तथा नैव वर्णितो महिमा हरेः ।
सर्वधर्मक्रियाशून्ये कलौ दोषनिधौ मुने
dharmādayo yathāśaśvadvarṇitāsteṣu vai tvayā |
prādhānyena tathā naiva varṇito mahimā hareḥ |
sarvadharmakriyāśūnye kalau doṣanidhau mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गतिः पापकर्तॄणां विना कृष्णकथाऽमृतम् ।
एष एव गुणो ह्यस्मिन्घोरे कलियुगे नराः
na gatiḥ pāpakartṝṇāṃ vinā kṛṣṇakathā'mṛtam |
eṣa eva guṇo hyasminghore kaliyuge narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्कृष्णकीर्तनेनैव मुच्यंते कर्मबंधनात् ।
यज्ञो दानं तपः कर्म ज्ञानं ध्यानं कृतादिषु
yatkṛṣṇakīrtanenaiva mucyaṃte karmabaṃdhanāt |
yajño dānaṃ tapaḥ karma jñānaṃ dhyānaṃ kṛtādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धिदं च तथा ब्रह्मन्नामकीर्त्तनकं कलौ ।
अतो वै कलिजातानामुद्धारार्थं नृणां भवान्
siddhidaṃ ca tathā brahmannāmakīrttanakaṃ kalau |
ato vai kalijātānāmuddhārārthaṃ nṛṇāṃ bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं वर्णयत्वलम् ।
येन प्रवर्तितेनांग भवतो मानसं ध्रुवम्
śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ varṇayatvalam |
yena pravartitenāṃga bhavato mānasaṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोषमेष्यति लोकाश्च प्राप्स्यंति कृतकृत्यताम्
toṣameṣyati lokāśca prāpsyaṃti kṛtakṛtyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वर उवाच-
एवमादिश्य स मुनिर्व्यासायामिततेजसे ।
ययौ यादृच्छिकः शश्वद्गायन्हरिगुणान्प्रिये
īśvara uvāca-
evamādiśya sa munirvyāsāyāmitatejase |
yayau yādṛcchikaḥ śaśvadgāyanhariguṇānpriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदे तु गते पश्चाद्व्यासः सर्वार्थदर्शनः ।
चकार संहितामेतां श्रीमद्भावतीं पराम्
nārade tu gate paścādvyāsaḥ sarvārthadarśanaḥ |
cakāra saṃhitāmetāṃ śrīmadbhāvatīṃ parām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पैलादींश्चतुरो वेदानध्याप्य विधिपूर्वकम् ।
पुराणसंहिताः सर्वाः सूताय प्रत्यपादयत्
pailādīṃścaturo vedānadhyāpya vidhipūrvakam |
purāṇasaṃhitāḥ sarvāḥ sūtāya pratyapādayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसंमितम् ।
शुकमध्यापयामास विरतं लोकवेदतः
śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasaṃmitam |
śukamadhyāpayāmāsa virataṃ lokavedataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा संहिता भागवती लोमहर्षणसूनुना ।
श्रुता कथयतो राज्ञे औत्तरेयाय वै शुकात्
sā saṃhitā bhāgavatī lomaharṣaṇasūnunā |
śrutā kathayato rājñe auttareyāya vai śukāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौनकादिऋषिभ्यस्तु तेन प्रोक्ता यथार्थतः ।
वरीवर्त्ति पुराणानामुपरीयं नगात्मने
śaunakādiṛṣibhyastu tena proktā yathārthataḥ |
varīvartti purāṇānāmuparīyaṃ nagātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यां संलग्नचित्तानां नृणामन्यत्र नो रतिः ।
जायते मानसे कृष्णो नंदसूनुश्चकास्ति च
asyāṃ saṃlagnacittānāṃ nṛṇāmanyatra no ratiḥ |
jāyate mānase kṛṣṇo naṃdasūnuścakāsti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तु पृष्टं त्वया भद्रे लोकनिस्तारहेतवे ।
श्रीभागवतमाहात्म्यं मह्यं संकीर्त्तयेति ह
yattu pṛṣṭaṃ tvayā bhadre lokanistārahetave |
śrībhāgavatamāhātmyaṃ mahyaṃ saṃkīrttayeti ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सर्वं च मया तुभ्यं निर्दिष्टं गणपांबिके ।
नानेतिहाससहितं भक्तिमुक्तिप्रदायकम्
tatsarvaṃ ca mayā tubhyaṃ nirdiṣṭaṃ gaṇapāṃbike |
nānetihāsasahitaṃ bhaktimuktipradāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः शृणोति नरो भक्त्या माहात्म्यं पठतेऽपि च ।
अनुमोदनेन वा सोपि लभते परमां गतिम्
yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā māhātmyaṃ paṭhate'pi ca |
anumodanena vā sopi labhate paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजोऽधीत्याप्नुयाद्वेदान्क्षत्रियस्तु लभेज्जयम् ।
धनं वैश्यस्तथाशूद्रः श्रुत्वैव लभते गतिम्
dvijo'dhītyāpnuyādvedānkṣatriyastu labhejjayam |
dhanaṃ vaiśyastathāśūdraḥ śrutvaiva labhate gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.