श्रीमहादेवउवाच-
हरिद्वारं महापुण्यं शृणु देवर्षिसत्तम ।
यत्र गंगा वहत्येव तत्रोक्तं तीर्थमुत्तमम्
śrīmahādevauvāca-
haridvāraṃ mahāpuṇyaṃ śṛṇu devarṣisattama |
yatra gaṃgā vahatyeva tatroktaṃ tīrthamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र देवा वसंतीह ऋषयो मनवस्तथा ।
यत्र देवः स्वयं साक्षात्केशवो नित्यमाश्रितः
yatra devā vasaṃtīha ṛṣayo manavastathā |
yatra devaḥ svayaṃ sākṣātkeśavo nityamāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा पूर्वं तु भो वत्स तीर्थं जातं महत्तदा ।
यस्य दर्शनमात्रेण दूरतो याति पातकम्
purā pūrvaṃ tu bho vatsa tīrthaṃ jātaṃ mahattadā |
yasya darśanamātreṇa dūrato yāti pātakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र गंगा महारम्या जाता पुण्य विशेषतः ।
विष्णुपादोदकी जाता तच्चरणस्पर्शनात्ततः
yatra gaṃgā mahāramyā jātā puṇya viśeṣataḥ |
viṣṇupādodakī jātā taccaraṇasparśanāttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगीरथेन भो विद्वन्नानीता तत्र मार्गतः ।
उद्धारः पूर्वजानां तु कृतस्तेन महात्मना
bhagīrathena bho vidvannānītā tatra mārgataḥ |
uddhāraḥ pūrvajānāṃ tu kṛtastena mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदउवाच-
कोऽयं देव समाख्यातो भगीरथ महातपाः ।
येन तीर्थं समानीतं लोकानां हितकारणात्
nāradauvāca-
ko'yaṃ deva samākhyāto bhagīratha mahātapāḥ |
yena tīrthaṃ samānītaṃ lokānāṃ hitakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गंगातीर्थं महत्पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ।
लोकाः सर्वे वदंत्येवमेतत्तीर्थोत्तमोत्तमम्
gaṃgātīrthaṃ mahatpuṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam |
lokāḥ sarve vadaṃtyevametattīrthottamottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति
gaṃgāgaṃgeti yo brūyādyojanānāṃ śatairapi |
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं तेन समानीता किं कार्यं वद सुव्रत ।
महादेव उवाच-
येन गंगा यथानीता गंगाद्वारेऽतिशोभने
kathaṃ tena samānītā kiṃ kāryaṃ vada suvrata |
mahādeva uvāca-
yena gaṃgā yathānītā gaṃgādvāre'tiśobhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सर्वं संप्रवक्ष्यामि क्रमानुक्रमयोगतः ।
पूर्वमासीद्धरिश्चंद्रस्त्रैलोक्ये सत्यपालकः
tatsarvaṃ saṃpravakṣyāmi kramānukramayogataḥ |
pūrvamāsīddhariścaṃdrastrailokye satyapālakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोहितस्तस्यपुत्रोऽभूदेको विष्णुपरायणः ।
तस्यापि च वृकः पुत्रो धर्मिष्ठः सत्पथिस्थितः
rohitastasyaputro'bhūdeko viṣṇuparāyaṇaḥ |
tasyāpi ca vṛkaḥ putro dharmiṣṭhaḥ satpathisthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रः सुबाहुश्च जातोस्मिन्वै कुले तदा ।
तस्य पुत्रो गरो नाम नात्यंतं धार्मिकोऽभवत्
tasya putraḥ subāhuśca jātosminvai kule tadā |
tasya putro garo nāma nātyaṃtaṃ dhārmiko'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचित्कालयोगेन दुःखी जातोऽत्र कारणात् ।
राजा तु तत्र देशेन तर्जितो धर्मकारणात्
kadācitkālayogena duḥkhī jāto'tra kāraṇāt |
rājā tu tatra deśena tarjito dharmakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकुटुंबं गृहीत्वा तु गतोऽसौ भार्गवाश्रमे ।
रक्षितो भार्गवेणाथ कृपया तत्र वै तदा
svakuṭuṃbaṃ gṛhītvā tu gato'sau bhārgavāśrame |
rakṣito bhārgaveṇātha kṛpayā tatra vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पुत्रो ह्यभूत्तस्य सगरो नाम वै द्विज ।
ववृधे चाश्रमे पुण्ये भार्गवेणाभिरक्षितः
tatra putro hyabhūttasya sagaro nāma vai dvija |
vavṛdhe cāśrame puṇye bhārgaveṇābhirakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपवीतादिकं सर्वं क्षत्रियस्य तदा कृतम् ।
शस्त्राणां च तथाभ्यासो वेदानां तु तथैव च
upavītādikaṃ sarvaṃ kṣatriyasya tadā kṛtam |
śastrāṇāṃ ca tathābhyāso vedānāṃ tu tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्नेयास्त्रं ततो लब्ध्वा भार्गवात्सगरो नृपः ।
जघान पृथिवीं गत्वा तालजंघान्सहैहयान्
āgneyāstraṃ tato labdhvā bhārgavātsagaro nṛpaḥ |
jaghāna pṛthivīṃ gatvā tālajaṃghānsahaihayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सशकान् पारदांश्चैव जघान स महातपाः ।
नारद उवाच-
माहात्म्यं सगरस्याथ वद शंकर विस्तरात्
saśakān pāradāṃścaiva jaghāna sa mahātapāḥ |
nārada uvāca-
māhātmyaṃ sagarasyātha vada śaṃkara vistarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महादेव उवाच-
सूर्यवंशी महाराजो विख्यातः स महाबली ।
गरस्य व्यसने तात हृतं राज्यमभूत्किल
mahādeva uvāca-
sūryavaṃśī mahārājo vikhyātaḥ sa mahābalī |
garasya vyasane tāta hṛtaṃ rājyamabhūtkila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हैहयैस्तालजंघाद्यैः शकैः सार्द्धं च नारद ।
यवनाः पारदाश्चैव कांबोजाः पह्लवास्तथा
haihayaistālajaṃghādyaiḥ śakaiḥ sārddhaṃ ca nārada |
yavanāḥ pāradāścaiva kāṃbojāḥ pahlavāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते पंचगणा ब्रह्मन्हैहयार्थे पराक्रमान् ।
हृतराज्यस्ततो राजा सगरोऽथ वनं ययौ
ete paṃcagaṇā brahmanhaihayārthe parākramān |
hṛtarājyastato rājā sagaro'tha vanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्न्याचानुगतो दुःखी स वै प्राणानवासृजत् ।
तस्य पत्नी तु कल्याणी सगर्भा च व्रतान्विता
patnyācānugato duḥkhī sa vai prāṇānavāsṛjat |
tasya patnī tu kalyāṇī sagarbhā ca vratānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपत्न्या भार्गवस्तस्य वृतः पूर्वं सुतेप्सया ।
सा तु भर्तृचितां कृत्वा वने तं प्ररुरोद ह
sapatnyā bhārgavastasya vṛtaḥ pūrvaṃ sutepsayā |
sā tu bhartṛcitāṃ kṛtvā vane taṃ praruroda ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
और्वस्तां वारयित्वा च गरपत्नीं तु नारद ।
न्यवेदयत तत्पुत्रं धर्मिष्ठं सात्विकं प्रियम्
aurvastāṃ vārayitvā ca garapatnīṃ tu nārada |
nyavedayata tatputraṃ dharmiṣṭhaṃ sātvikaṃ priyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेदिते ततो बाले मरणात्सा न्यवर्त्तत ।
ततो मासद्वये जाते ववर्द्धौर्वस्य चाश्रमे
nivedite tato bāle maraṇātsā nyavarttata |
tato māsadvaye jāte vavarddhaurvasya cāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातकर्मादियोगश्च और्वेण च तथा कृतः ।
उपवीतादिकं सर्वं जातं तत्र महामुनेः
jātakarmādiyogaśca aurveṇa ca tathā kṛtaḥ |
upavītādikaṃ sarvaṃ jātaṃ tatra mahāmuneḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वेदादिकं सर्वं पठितं चौर्वयोगतः ।
अध्याप्य वेदशास्त्राणि ततोऽस्त्रं प्रत्यपादयत्
tatra vedādikaṃ sarvaṃ paṭhitaṃ caurvayogataḥ |
adhyāpya vedaśāstrāṇi tato'straṃ pratyapādayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्नेयं तं महाभाग अमरैरपि दुःसहम् ।
स तेनासुबलेनाजौ बलेन च समन्वितः
āgneyaṃ taṃ mahābhāga amarairapi duḥsaham |
sa tenāsubalenājau balena ca samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हैहयान्वै जघानाशु संक्रुद्धः स्वबलेन च ।
आजहार च लोकेषु स च कीर्तिमवाप सः
haihayānvai jaghānāśu saṃkruddhaḥ svabalena ca |
ājahāra ca lokeṣu sa ca kīrtimavāpa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शकाः सयवनाः कांबोजाः पल्लवास्तथा ।
हन्यमानास्तदा ते तु वसिष्ठं शरणं ययुः
tataḥ śakāḥ sayavanāḥ kāṃbojāḥ pallavāstathā |
hanyamānāstadā te tu vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठोऽपि च तान्कृत्वा समयेन महाद्युतिः ।
सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाऽभयं नृपः
vasiṣṭho'pi ca tānkṛtvā samayena mahādyutiḥ |
sagaraṃ vārayāmāsa teṣāṃ dattvā'bhayaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगरः स्वां प्रतिज्ञांतु गुरोर्वाक्यं निशम्य च ।
धर्मैर्जघान तांश्चैषां विकृतत्वं चकार ह
sagaraḥ svāṃ pratijñāṃtu gurorvākyaṃ niśamya ca |
dharmairjaghāna tāṃścaiṣāṃ vikṛtatvaṃ cakāra ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्द्धंशकनांशिरसो मुंडं कृत्वा विसर्जयत् ।
यवनानां शिरः सर्वं कांबोजानां तथैव च
arddhaṃśakanāṃśiraso muṃḍaṃ kṛtvā visarjayat |
yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāṃbojānāṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदा मुंडकेशाश्च पल्ल्वाः श्मश्रुरक्षकाः ।
एवं विजित्य सर्वान्वै कृतवान्धर्मसंग्रहम्
pāradā muṃḍakeśāśca pallvāḥ śmaśrurakṣakāḥ |
evaṃ vijitya sarvānvai kṛtavāndharmasaṃgraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधर्मजयी राजा विजित्येमां वसुंधराम् ।
आशु संस्कारयामास वाजिमेधाय पार्थिवः
sarvadharmajayī rājā vijityemāṃ vasuṃdharām |
āśu saṃskārayāmāsa vājimedhāya pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चारयतःसोऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे ।
वेला समीपेऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः
tasya cārayataḥso'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe |
velā samīpe'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं देशं तदा पुत्रैः खानयामास सर्वतः ।
नाश्वं प्रापुस्तदातेवै खन्यमाने महार्णवे
sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayāmāsa sarvataḥ |
nāśvaṃ prāpustadātevai khanyamāne mahārṇave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैकमादिपुरुषं ददृशुस्ते त्वरान्विताः ।
तमादिपुरुषं देवं कपिलं जगतां प्रभुम्
tatraikamādipuruṣaṃ dadṛśuste tvarānvitāḥ |
tamādipuruṣaṃ devaṃ kapilaṃ jagatāṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चक्षुः समुत्पन्न वह्निना प्रतिबुध्यतः ।
दग्धाः षष्टि सहस्राणि चत्वारस्तेऽवशेषिताः
tasya cakṣuḥ samutpanna vahninā pratibudhyataḥ |
dagdhāḥ ṣaṣṭi sahasrāṇi catvāraste'vaśeṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृषीकेतुः सुकेतुश्च तथा धर्मरथोपरः ।
शूरः पंचजनश्चैव तस्य वंशकरा द्विज
hṛṣīketuḥ suketuśca tathā dharmarathoparaḥ |
śūraḥ paṃcajanaścaiva tasya vaṃśakarā dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रादाच्च तस्मै भगवान्हरिः पंचवरान्स्वयम् ।
वंशं मोक्षं सुकीर्तिञ्च समुद्रं तनयं विभुः
prādācca tasmai bhagavānhariḥ paṃcavarānsvayam |
vaṃśaṃ mokṣaṃ sukīrtiñca samudraṃ tanayaṃ vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सागरत्वं च लेभेथ कर्मणा तेन तस्य वै ।
तमाश्वमेधिकं सोऽश्वं समुद्रादुपलब्धवान् ।
आजहाराश्वमेधानां शतं स च महायशाः
sāgaratvaṃ ca lebhetha karmaṇā tena tasya vai |
tamāśvamedhikaṃ so'śvaṃ samudrādupalabdhavān |
ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa ca mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.