Padma Purāṇa 6.240

श्रीमहादेव उवाच- अथ वर्षसहस्रांते सर्वलोकमहेश्वरम् । अदितिर्जनयामास वामनं विष्णुमच्युतम्

śrīmahādeva uvāca- atha varṣasahasrāṃte sarvalokamaheśvaram | aditirjanayāmāsa vāmanaṃ viṣṇumacyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं पूर्णेंदुसदृशद्युतिम् । सुन्दरं पुंडरीकाक्षमतिखर्वतनुं हरिम्

śrīvatsakaustubhoraskaṃ pūrṇeṃdusadṛśadyutim | sundaraṃ puṃḍarīkākṣamatikharvatanuṃ harim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वटुवेषधरं देवं सर्ववेदांगगोचरम् । मेखलाजिनदण्डादि चिह्नैरंकितमीश्वरम्

vaṭuveṣadharaṃ devaṃ sarvavedāṃgagocaram | mekhalājinadaṇḍādi cihnairaṃkitamīśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा देवताः सर्वे शतक्रतुपुरोगमाः । स्तुत्वा महर्षिभिः सार्द्धं नमश्चक्रुर्महौजसम्

taṃ dṛṣṭvā devatāḥ sarve śatakratupurogamāḥ | stutvā maharṣibhiḥ sārddhaṃ namaścakrurmahaujasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रसन्नो भगवान्प्रोवाच सुरसत्तमान् । वामन उवाच- किं कर्तव्यं मया चाद्य तद्ब्रवीथ सुरोत्तमाः

tataḥ prasanno bhagavānprovāca surasattamān | vāmana uvāca- kiṃ kartavyaṃ mayā cādya tadbravītha surottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीशंकर उवाच-। ततः प्रहृष्टास्त्रिदशास्तमूचुः परमेश्वरम् । देवा ऊचुः । अस्मिन्काले बलेर्यज्ञो वर्त्तते मधुसूदन

śrīśaṃkara uvāca-| tataḥ prahṛṣṭāstridaśāstamūcuḥ parameśvaram | devā ūcuḥ | asminkāle baleryajño varttate madhusūdana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रत्याख्यानकालोऽयं तस्य दैत्यपतेः प्रभो । याचित्वा त्रिदिवं लोकं तन्नस्त्वं दातुमर्हसि

apratyākhyānakālo'yaṃ tasya daityapateḥ prabho | yācitvā tridivaṃ lokaṃ tannastvaṃ dātumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शंकर उवाच- इत्युक्तास्त्रिदशैस्सर्वैराजगाम बलिं हरिः । यागदेशे समासीनमृषिभिस्सार्द्धमष्टभिः

śaṃkara uvāca- ityuktāstridaśaissarvairājagāma baliṃ hariḥ | yāgadeśe samāsīnamṛṣibhissārddhamaṣṭabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यागतं तु तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय दैत्यराट् । अभ्यागतः स्वयं विष्णुरितिहास समन्वितः

abhyāgataṃ tu taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya daityarāṭ | abhyāgataḥ svayaṃ viṣṇuritihāsa samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजयामास विधिना निवेश्य कुसुमासने । प्रणिपत्य नमस्कृत्य प्राह गद्गदया गिरा

pūjayāmāsa vidhinā niveśya kusumāsane | praṇipatya namaskṛtya prāha gadgadayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिरुवाच- धन्योऽस्मि कृतकृत्योस्मि सफलं मम जीवितम् । त्वामर्च्चयित्वा विप्रेंद्र किं करोमि तव प्रियम्

baliruvāca- dhanyo'smi kṛtakṛtyosmi saphalaṃ mama jīvitam | tvāmarccayitvā vipreṃdra kiṃ karomi tava priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगतोऽसि यदर्थं त्वं मामुद्दिश्य द्विजोत्तमः । तत्प्रयच्छामि ते शीघ्रं ब्रूहि वेदविदां वर

āgato'si yadarthaṃ tvaṃ māmuddiśya dvijottamaḥ | tatprayacchāmi te śīghraṃ brūhi vedavidāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शंकर उवाच- ततः प्रहृष्टमनसा तमुवाच महीपतिम् । वामन उवाच- शृणु राजेंद्र वक्ष्यामि ममागमनकारणम्

śaṃkara uvāca- tataḥ prahṛṣṭamanasā tamuvāca mahīpatim | vāmana uvāca- śṛṇu rājeṃdra vakṣyāmi mamāgamanakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निकुण्डस्य पृथिवीं देहि दैत्यपते मम । मम त्रिविक्रमपदां नान्यदिच्छामि मानद

agnikuṇḍasya pṛthivīṃ dehi daityapate mama | mama trivikramapadāṃ nānyadicchāmi mānada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषामेव दानानां भूमिदानमनुत्तमम् । यो ददाति महीं राजा विप्रायाकिंचनाय वै

sarveṣāmeva dānānāṃ bhūmidānamanuttamam | yo dadāti mahīṃ rājā viprāyākiṃcanāya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंगुष्ठमात्रामपि वा स भवेत्पृथिवीपतिः । न भूमिदानसदृशं पवित्रमिह विद्यते

aṃguṣṭhamātrāmapi vā sa bhavetpṛthivīpatiḥ | na bhūmidānasadṛśaṃ pavitramiha vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिं यः प्रतिगृह्णाति भूमिं यश्च प्रयच्छति । उभौ तौ पुण्यकर्म्माणौ निधने स्वर्गगामिनौ

bhūmiṃ yaḥ pratigṛhṇāti bhūmiṃ yaśca prayacchati | ubhau tau puṇyakarmmāṇau nidhane svargagāminau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्भूमिं महाराज प्रयच्छ त्रिपदीं मम । एतदल्पां महीं दातुं मा विशंक महीपते । जगत्त्रयप्रदानं तन्नाम भूप भविष्यति

tasmādbhūmiṃ mahārāja prayaccha tripadīṃ mama | etadalpāṃ mahīṃ dātuṃ mā viśaṃka mahīpate | jagattrayapradānaṃ tannāma bhūpa bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शंकर उवाच- ततः प्रहृष्टवदनस्तथेत्याह महीपतिः । तस्मै महीप्रदानं तु कर्तुं मेने विधानतः

śaṃkara uvāca- tataḥ prahṛṣṭavadanastathetyāha mahīpatiḥ | tasmai mahīpradānaṃ tu kartuṃ mene vidhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा दैत्यराजानं तदा तस्य पुरोहितः । उशना ह्यब्रवीद्वाक्यं मा राजन्दीयतां महीम्

taṃ dṛṣṭvā daityarājānaṃ tadā tasya purohitaḥ | uśanā hyabravīdvākyaṃ mā rājandīyatāṃ mahīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्र उवाच- एष विष्णुः परेशोऽथ देवैः संप्रार्थितो नृप । वंचयित्वा महीं सर्वां त्वत्तः प्राप्तुमिहागतः

śukra uvāca- eṣa viṣṇuḥ pareśo'tha devaiḥ saṃprārthito nṛpa | vaṃcayitvā mahīṃ sarvāṃ tvattaḥ prāptumihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्मही न दातव्या तस्मै राजन्महात्मने । अन्यमर्थं प्रयच्छस्व वचनान्मम भूपते

tasmānmahī na dātavyā tasmai rājanmahātmane | anyamarthaṃ prayacchasva vacanānmama bhūpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीशंकर उवाच- ततः प्रहस्य राजासौ तं गुरुं प्राह धैर्य्यतः । बलिरुवाच- प्रीतये वासुदेवस्य सर्वं पुण्यं कृतं मया

śrīśaṃkara uvāca- tataḥ prahasya rājāsau taṃ guruṃ prāha dhairyyataḥ | baliruvāca- prītaye vāsudevasya sarvaṃ puṇyaṃ kṛtaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य धन्योस्म्यहं विष्णुः स्वयमेवागतो यदि । तस्य प्रदेयमेवाद्य जीवितं च महत्सुखम्

adya dhanyosmyahaṃ viṣṇuḥ svayamevāgato yadi | tasya pradeyamevādya jīvitaṃ ca mahatsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादस्मै प्रयच्छामि त्रिलोकीमपि मा चिरम् । श्रीशंकर उवाच- इत्युक्त्वा भूपतिस्तस्य पादौ प्रक्षाल्य भक्तितः

tasmādasmai prayacchāmi trilokīmapi mā ciram | śrīśaṃkara uvāca- ityuktvā bhūpatistasya pādau prakṣālya bhaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वांच्छितां प्रददौ भूमिं वारिपूर्वं विधानतः । परिणीय नमस्कृत्य दत्वा वै दक्षिणां वसु

vāṃcchitāṃ pradadau bhūmiṃ vāripūrvaṃ vidhānataḥ | pariṇīya namaskṛtya datvā vai dakṣiṇāṃ vasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोवाच तं पुनर्विप्रं प्रहृष्टेनांतरात्मना । बलिरुवाच- धन्योस्मि कृतकृत्योस्मि तव दत्वा महीं द्विज

provāca taṃ punarvipraṃ prahṛṣṭenāṃtarātmanā | baliruvāca- dhanyosmi kṛtakṛtyosmi tava datvā mahīṃ dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथेष्टा तव विप्रेंद्र तद्गृहाण महीमिमाम् । श्रीशंकर उवाच- तमुवाच नृपं विष्णू राजंस्तव समीपतः

yatheṣṭā tava vipreṃdra tadgṛhāṇa mahīmimām | śrīśaṃkara uvāca- tamuvāca nṛpaṃ viṣṇū rājaṃstava samīpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मापयामि पदेनाद्य पृथिवीं तव पश्यतः । इत्युक्त्वा खर्वरूपं तद्विहाय परमेश्वरः

māpayāmi padenādya pṛthivīṃ tava paśyataḥ | ityuktvā kharvarūpaṃ tadvihāya parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिविक्रमवपुर्भूत्वा जग्राह पृथिवीमिमाम् । पंचाशत्कोटिविस्तीर्ण ससमुद्र महीधराम्

trivikramavapurbhūtvā jagrāha pṛthivīmimām | paṃcāśatkoṭivistīrṇa sasamudra mahīdharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससागरां च सद्वीपां सदेवासुरमानुषाम् । पादेनैकेन वपुषो व्यक्रांत मधुसूदनः

sasāgarāṃ ca sadvīpāṃ sadevāsuramānuṣām | pādenaikena vapuṣo vyakrāṃta madhusūdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच दैत्यराजेंद्र किं करोमीति शाश्वतः । तद्वै त्रिविक्रमं रूपमीश्वरस्य महौजसम्

uvāca daityarājeṃdra kiṃ karomīti śāśvataḥ | tadvai trivikramaṃ rūpamīśvarasya mahaujasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितार्थमपि देवानामृषीणां च महात्मनाम् । न दृष्टमपि शक्यं स्याद्ब्रह्मणः शंकरस्य च

hitārthamapi devānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām | na dṛṣṭamapi śakyaṃ syādbrahmaṇaḥ śaṃkarasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पदं पृथिवीं सर्वामाक्रम्य गिरिजे शुभे । अतिरिक्तं समभवच्छतयोजनमायतम्

tatpadaṃ pṛthivīṃ sarvāmākramya girije śubhe | atiriktaṃ samabhavacchatayojanamāyatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यचक्षुर्ददौ तस्मै दैत्यराज्ञे सनातनः । तस्मै संदर्शयामास स्वकं रूपं जनार्दनम्

divyacakṣurdadau tasmai daityarājñe sanātanaḥ | tasmai saṃdarśayāmāsa svakaṃ rūpaṃ janārdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विश्वरूपं देवस्य दृष्ट्वा दैत्येश्वरो बलि । प्रहर्षमतुलं लेभे सानंदाश्रु परिप्लुतः

tadviśvarūpaṃ devasya dṛṣṭvā daityeśvaro bali | praharṣamatulaṃ lebhe sānaṃdāśru pariplutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा देवं नमस्कृत्य स्तुत्वा स्तुतिभिरेव च । प्राह गद्गदया वाचा प्रहृष्टेनांतरात्मना

dṛṣṭvā devaṃ namaskṛtya stutvā stutibhireva ca | prāha gadgadayā vācā prahṛṣṭenāṃtarātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिरुवाच- धन्योस्मि कृतकृत्योस्मि त्वां दृष्ट्वा परमेश्वरम् । लोकत्रयं त्वमेवैतद्गृहाण परमेश्वर

baliruvāca- dhanyosmi kṛtakṛtyosmi tvāṃ dṛṣṭvā parameśvaram | lokatrayaṃ tvamevaitadgṛhāṇa parameśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीशंकर उवाच- अथ सर्वेश्वरो विष्णुर्द्वितीयं पदमव्ययम् । ऊर्ध्वं प्रसारयामास ब्रह्मलोकांतमच्युतः

śrīśaṃkara uvāca- atha sarveśvaro viṣṇurdvitīyaṃ padamavyayam | ūrdhvaṃ prasārayāmāsa brahmalokāṃtamacyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनक्षत्रग्रहोपेतं सर्वदेवसमावृतम् । पदेन परिपूर्णोऽभूदच्युतस्य शुभानने

sanakṣatragrahopetaṃ sarvadevasamāvṛtam | padena paripūrṇo'bhūdacyutasya śubhānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पितामहो ब्रह्मचक्रपद्मादिचिह्नितम् । पादं तद्देवदेवस्य हर्षसंकुलचेतसा

tataḥ pitāmaho brahmacakrapadmādicihnitam | pādaṃ taddevadevasya harṣasaṃkulacetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्योस्मीति वदन्ब्रह्मा गृहीत्वा स्वकमंडलुम् । भक्त्या प्रक्षालयामास तत्रसंस्थित वारिणा

dhanyosmīti vadanbrahmā gṛhītvā svakamaṃḍalum | bhaktyā prakṣālayāmāsa tatrasaṃsthita vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षय्यमभवत्तोयं तस्य विष्णोः प्रभावतः । तत्तीर्थं मेरुशिखरे पपात विमलं जलम्

akṣayyamabhavattoyaṃ tasya viṣṇoḥ prabhāvataḥ | tattīrthaṃ meruśikhare papāta vimalaṃ jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगतः पावनार्थं वै चतुर्दिक्षु प्रवाहितम् । सिता चालकनन्दा च चक्षुर्भद्रा यथाक्रमम्

jagataḥ pāvanārthaṃ vai caturdikṣu pravāhitam | sitā cālakanandā ca cakṣurbhadrā yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्चालकनन्दा च मेरोर्दक्षिणतः स्मृता । त्रिधा नाम्ना त्रिपथगा त्रिस्रोता लोकपावनी

tataścālakanandā ca merordakṣiṇataḥ smṛtā | tridhā nāmnā tripathagā trisrotā lokapāvanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्गे मंदाकिनी प्रोक्ता त्वधो भोगवती तथा । मध्ये वेगवती गंगा पावनार्थं नृणां शिवा

svarge maṃdākinī proktā tvadho bhogavatī tathā | madhye vegavatī gaṃgā pāvanārthaṃ nṛṇāṃ śivā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा मेरुमध्ये तु प्रस्रवंतीं शुभानने । आत्मनः पावनार्थाय शिरसाहमधारयम्

tāṃ dṛṣṭvā merumadhye tu prasravaṃtīṃ śubhānane | ātmanaḥ pāvanārthāya śirasāhamadhārayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यं वर्षसहस्रं तु धृत्वा गंगाजलं शुभम् । शिवत्वमगमं देवि सर्वलोकेषु पूजितः

divyaṃ varṣasahasraṃ tu dhṛtvā gaṃgājalaṃ śubham | śivatvamagamaṃ devi sarvalokeṣu pūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो वहेच्छिरसा गंगातोयं विष्णुपदोद्भवम् । प्राशयेद्वा जगत्पूज्यो भविष्यति न संशयः

yo vahecchirasā gaṃgātoyaṃ viṣṇupadodbhavam | prāśayedvā jagatpūjyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भगीरथो राजा गौतमश्च महातपाः । तपसा पूजयित्वा मां गंगार्थं समयाचत

tato bhagīratho rājā gautamaśca mahātapāḥ | tapasā pūjayitvā māṃ gaṃgārthaṃ samayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वलोकहितार्थाय तां गंगां वैष्णवीं शिवाम् । तयोरहं तामददां प्रीत्या देवि सरिद्वराम्

sarvalokahitārthāya tāṃ gaṃgāṃ vaiṣṇavīṃ śivām | tayorahaṃ tāmadadāṃ prītyā devi saridvarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौतमेन समानीता गौतमी तेन कीर्त्तिता । भागीरथीति विख्याता तेन राज्ञा वृता यतः

gautamena samānītā gautamī tena kīrttitā | bhāgīrathīti vikhyātā tena rājñā vṛtā yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसंगात्ते समाख्यातं गंगाजन्मात्यनुत्तमम् । ततो नारायणः श्रीमान्बलिं दैत्यपतिं प्रभुः

prasaṃgātte samākhyātaṃ gaṃgājanmātyanuttamam | tato nārāyaṇaḥ śrīmānbaliṃ daityapatiṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसातलं शुभं लोकं प्रददौ भक्तवत्सलः । सर्वेषां दानवानां तु नागानां यादसामपि

rasātalaṃ śubhaṃ lokaṃ pradadau bhaktavatsalaḥ | sarveṣāṃ dānavānāṃ tu nāgānāṃ yādasāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजानं तु बलिं चक्रे यावदाभूतसंप्लवम् । प्रतिगृह्य बलेर्लोकान्बटुवेषेण दैत्यहा

rājānaṃ tu baliṃ cakre yāvadābhūtasaṃplavam | pratigṛhya balerlokānbaṭuveṣeṇa daityahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेंद्राय ददौ प्रीत्या काश्यपो विष्णुरव्ययः । ततो देवाः सगंधर्वा ऋषयश्च महौजसः

maheṃdrāya dadau prītyā kāśyapo viṣṇuravyayaḥ | tato devāḥ sagaṃdharvā ṛṣayaśca mahaujasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुष्टुवुः स्तुतिभिर्द्दिव्यैः पूजयामासुरच्युतम् । संक्षिप्य तन्महद्रूपं तेषां संदर्शनाय वै

tuṣṭuvuḥ stutibhirddivyaiḥ pūjayāmāsuracyutam | saṃkṣipya tanmahadrūpaṃ teṣāṃ saṃdarśanāya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपूज्यमानास्त्रिदशैरंतर्द्धानं ययौ हरिः । इत्थं सुरक्षितः शक्रो विष्णुना प्रभविष्णुना

saṃpūjyamānāstridaśairaṃtarddhānaṃ yayau hariḥ | itthaṃ surakṣitaḥ śakro viṣṇunā prabhaviṣṇunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैलोक्यं महदैश्वर्य्यमवाप त्रिदिवेश्वरः । एतत्ते सर्वमाख्यातं वामनं वैभवं शुभम् । शेषं यद्वैभवं देवि तद्वक्ष्यामि यथाक्रमात्

trailokyaṃ mahadaiśvaryyamavāpa tridiveśvaraḥ | etatte sarvamākhyātaṃ vāmanaṃ vaibhavaṃ śubham | śeṣaṃ yadvaibhavaṃ devi tadvakṣyāmi yathākramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.