शंकर उवाच-
अथ रामस्तु वैदेह्या राज्यभोगान्मनोरमान् ।
बुभुजे वर्षसाहस्रं पालयन्सर्वतोदिशः
śaṃkara uvāca-
atha rāmastu vaidehyā rājyabhogānmanoramān |
bubhuje varṣasāhasraṃ pālayansarvatodiśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंतःपुरजनास्सर्वे राक्षसस्य गृहे स्थिताम् ।
गर्हयंति स्म वैदेहीं तथा जानपदा जनाः
aṃtaḥpurajanāssarve rākṣasasya gṛhe sthitām |
garhayaṃti sma vaidehīṃ tathā jānapadā janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकापवादभीत्या च रामः शत्रुनिवारकः ।
दर्शयन्मानुषं धर्ममंतर्वत्नीं नृपात्मजाम्
lokāpavādabhītyā ca rāmaḥ śatrunivārakaḥ |
darśayanmānuṣaṃ dharmamaṃtarvatnīṃ nṛpātmajām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाल्मीकेराश्रमे पुण्ये गंगातीरे महावने ।
विससर्ज महातेजा गर्भिणीं मुनिसंसदि
vālmīkerāśrame puṇye gaṃgātīre mahāvane |
visasarja mahātejā garbhiṇīṃ munisaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा भर्तुः परतंत्रा हि उवास मुनिवेश्मनि ।
अर्चिता मुनिपत्नीभिर्वाल्मीकमुनि रक्षिता
sā bhartuḥ parataṃtrā hi uvāsa muniveśmani |
arcitā munipatnībhirvālmīkamuni rakṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैवासूत यमलौ नाम्ना कुशलवौ सुतौ ।
तौ च तत्रैव मुनिना संस्कृतौ च ववर्धतुः
tatraivāsūta yamalau nāmnā kuśalavau sutau |
tau ca tatraiva muninā saṃskṛtau ca vavardhatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामोऽपि भ्रातृभिस्सार्द्धं पालयामास मेदिनीम् ।
यमादिगुणसम्पन्नस्सर्वभोगविवर्जितः
rāmo'pi bhrātṛbhissārddhaṃ pālayāmāsa medinīm |
yamādiguṇasampannassarvabhogavivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चयन्सततं विष्णुमनादिनिधनं हरिम् ।
ब्रह्मचर्यपरो नित्यं शशास पृथिवीं नृपः
arcayansatataṃ viṣṇumanādinidhanaṃ harim |
brahmacaryaparo nityaṃ śaśāsa pṛthivīṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुघ्नो लवणं हत्वा मथुरां देवनिर्मिताम् ।
पालयामास धर्मात्मा पुत्राभ्यां सह राघवः
śatrughno lavaṇaṃ hatvā mathurāṃ devanirmitām |
pālayāmāsa dharmātmā putrābhyāṃ saha rāghavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गंधर्वान्भरतो हत्वा सिंधोरुभयपार्श्वतः ।
स्वात्मजौ स्थापयामास तस्मिन्देशे महाबलौ
gaṃdharvānbharato hatvā siṃdhorubhayapārśvataḥ |
svātmajau sthāpayāmāsa tasmindeśe mahābalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चिमे मद्रदेशे तु मद्रान्हत्वा च लक्ष्मणः ।
स्वसुतौ च महावीर्यौ अभिषिच्य महाबलः
paścime madradeśe tu madrānhatvā ca lakṣmaṇaḥ |
svasutau ca mahāvīryau abhiṣicya mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा पुनरयोध्यां तु रामपादावुपस्पृशत् ।
ब्राह्मणस्य मृतं बालं कालधर्ममुपागतम्
gatvā punarayodhyāṃ tu rāmapādāvupaspṛśat |
brāhmaṇasya mṛtaṃ bālaṃ kāladharmamupāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवयामास काकुत्स्थः शूद्रं हत्वा च तापसम् ।
ततस्तु गौतमीतीरे नैमिषे जनसंसदि
jīvayāmāsa kākutsthaḥ śūdraṃ hatvā ca tāpasam |
tatastu gautamītīre naimiṣe janasaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयाज वाजिमेधं च राघवः परवीरहा ।
कांचनीं जानकीं कृत्वा तया सार्द्धं महाबलः
iyāja vājimedhaṃ ca rāghavaḥ paravīrahā |
kāṃcanīṃ jānakīṃ kṛtvā tayā sārddhaṃ mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकार यज्ञान्बहुशो राघवः परमार्थवित् ।
अयुतान्यश्वमेधानि वाजपेयानि च प्रभुः
cakāra yajñānbahuśo rāghavaḥ paramārthavit |
ayutānyaśvamedhāni vājapeyāni ca prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निष्टोमं विश्वजितं गोमेधं च शतक्रतुम् ।
चकार विविधान्यज्ञान्परिपूर्णसदक्षिणान्
agniṣṭomaṃ viśvajitaṃ gomedhaṃ ca śatakratum |
cakāra vividhānyajñānparipūrṇasadakṣiṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नंतरे तत्र वाल्मीकिः सुमहातपाः ।
सीतामानीय काकुत्स्थमिदं वचनमब्रवीत्
etasminnaṃtare tatra vālmīkiḥ sumahātapāḥ |
sītāmānīya kākutsthamidaṃ vacanamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाल्मीकिरुवाच-
अपापां मैथिलीं राम त्यक्तुं नार्हसि सुव्रत ।
इयं तु विरजा साध्वी भास्करस्य प्रभा यथा ।
अनन्या तव काकुत्स्थ कस्मात्त्यक्ता त्वयानघ
vālmīkiruvāca-
apāpāṃ maithilīṃ rāma tyaktuṃ nārhasi suvrata |
iyaṃ tu virajā sādhvī bhāskarasya prabhā yathā |
ananyā tava kākutstha kasmāttyaktā tvayānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम उवाच-
अपापां मैथिलीं ब्रह्मन्जानामि वचनात्तव ।
रावणेन हृता साध्वी दण्डके विजने पुरा
rāma uvāca-
apāpāṃ maithilīṃ brahmanjānāmi vacanāttava |
rāvaṇena hṛtā sādhvī daṇḍake vijane purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं हत्वा समरे सीतां शुद्धामग्निमुखागताम् ।
पुनर्यातोस्म्ययोध्यायां सीतामादाय धर्मतः
taṃ hatvā samare sītāṃ śuddhāmagnimukhāgatām |
punaryātosmyayodhyāyāṃ sītāmādāya dharmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकापवादः सुमहानभूत्पौरजनेषु च ।
त्यक्ता मया शुभाचारा तद्भयात्तव सन्निधौ
lokāpavādaḥ sumahānabhūtpaurajaneṣu ca |
tyaktā mayā śubhācārā tadbhayāttava sannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माल्लोकस्य संतुष्ट्यै सीता मम परायणा ।
पार्थिवानां महर्षीणां प्रत्ययं कर्तुमर्हति
tasmāllokasya saṃtuṣṭyai sītā mama parāyaṇā |
pārthivānāṃ maharṣīṇāṃ pratyayaṃ kartumarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
एवमुक्ता तदा सीता मुनिपार्थिवसंसदि ।
चकारप्रत्ययं देवी लोकाश्चर्यकरं सती
maheśvara uvāca-
evamuktā tadā sītā munipārthivasaṃsadi |
cakārapratyayaṃ devī lokāścaryakaraṃ satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शयंस्तस्य लोकस्य रामस्यानन्यतां सती ।
अब्रवीत्प्रांजलिः सीता सर्वेषां जनसंसदि
darśayaṃstasya lokasya rāmasyānanyatāṃ satī |
abravītprāṃjaliḥ sītā sarveṣāṃ janasaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतोवाच-
यथाऽहं राघवादन्यं मनसापि न चिंतये ।
तथा मे धरणी देवी विवरन्दातुमर्हति
sītovāca-
yathā'haṃ rāghavādanyaṃ manasāpi na ciṃtaye |
tathā me dharaṇī devī vivarandātumarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैव सत्यमुक्तं मे वेद्मि रामात्परं न च ।
तथा स्वपुत्र्यां वैदेह्यां धरणी सहसा इयात्
yathaiva satyamuktaṃ me vedmi rāmātparaṃ na ca |
tathā svaputryāṃ vaidehyāṃ dharaṇī sahasā iyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
ततो रत्नमयं पीठं पृष्ठे धृत्वा खगेश्वरः ।
रसातलात्तदा वीरो विज्ञाय जननीं तदा
maheśvara uvāca-
tato ratnamayaṃ pīṭhaṃ pṛṣṭhe dhṛtvā khageśvaraḥ |
rasātalāttadā vīro vijñāya jananīṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु धरणीदेवी हस्ताभ्यां गृह्य मैथिलीम् ।
स्वागतेनाभिनंद्यैनामासने संन्यवेशयत्
tatastu dharaṇīdevī hastābhyāṃ gṛhya maithilīm |
svāgatenābhinaṃdyaināmāsane saṃnyaveśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतां समागतां दृष्ट्वा दिवि देवगणा भृशम् ।
पुष्पवृष्टिमविच्छिन्नां दिव्यां सीतामवाकिरन्
sītāṃ samāgatāṃ dṛṣṭvā divi devagaṇā bhṛśam |
puṣpavṛṣṭimavicchinnāṃ divyāṃ sītāmavākiran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि दिव्याप्सरोभिस्तु पूज्यमाना सनातनी ।
वैनतेयं समारुह्य तस्मान्मार्गाद्दिवं ययौ
sāpi divyāpsarobhistu pūjyamānā sanātanī |
vainateyaṃ samāruhya tasmānmārgāddivaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासीगणैः पूर्वभागे संवृता जगदीश्वरी ।
संप्राप्य परमं धाम योगिगम्यं सनातनम्
dāsīgaṇaiḥ pūrvabhāge saṃvṛtā jagadīśvarī |
saṃprāpya paramaṃ dhāma yogigamyaṃ sanātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसातलप्रविष्टां तु तां दृष्ट्वा सर्वमानुषाः ।
साधुसाध्विति सीतेयमुच्चैः सर्वे प्रचुक्रुशुः
rasātalapraviṣṭāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā sarvamānuṣāḥ |
sādhusādhviti sīteyamuccaiḥ sarve pracukruśuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामः शोकसमाविष्टः संगृह्य तनयावुभौ ।
मुनिभिः पार्थिवेंद्रैश्च साकेतं प्रविवेश ह
rāmaḥ śokasamāviṣṭaḥ saṃgṛhya tanayāvubhau |
munibhiḥ pārthiveṃdraiśca sāketaṃ praviveśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कालेन महता मातरः संशितव्रताः ।
कालधर्मं समापन्ना भर्तुः स्वर्गं प्रपेदिरे
atha kālena mahatā mātaraḥ saṃśitavratāḥ |
kāladharmaṃ samāpannā bhartuḥ svargaṃ prapedire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
चकार राज्यं धर्मेण राघवः संशितव्रतः
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
cakāra rājyaṃ dharmeṇa rāghavaḥ saṃśitavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यचित्त्वथकालस्य राघवस्य निवेशनम् ।
कालस्तापसरूपेण संप्राप्तो वाक्यमब्रवीत्
kasyacittvathakālasya rāghavasya niveśanam |
kālastāpasarūpeṇa saṃprāpto vākyamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काल उवाच-
राम राम महाबाहो धात्रा संप्रेषितोऽस्म्यहम् ।
यद्ब्रवीमि रघुश्रेष्ठ तच्छृणुष्व महामते
kāla uvāca-
rāma rāma mahābāho dhātrā saṃpreṣito'smyaham |
yadbravīmi raghuśreṣṭha tacchṛṇuṣva mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वन्द्वमेव हि कार्यं स्यादावयोः परिभाषितम् ।
तदंतरे प्रविष्टोयस्स वद्ध्यो हि भविष्यति
dvandvameva hi kāryaṃ syādāvayoḥ paribhāṣitam |
tadaṃtare praviṣṭoyassa vaddhyo hi bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
तथेति च प्रतिश्रुत्य रामो राजीवलोचनः ।
द्वास्थं कृत्वा तु सौमित्रिं कालो वाक्यमभाषत ।
वैवस्वतोऽब्रवीद्वाक्यं रामं दशरथात्मजम्
maheśvara uvāca-
tatheti ca pratiśrutya rāmo rājīvalocanaḥ |
dvāsthaṃ kṛtvā tu saumitriṃ kālo vākyamabhāṣata |
vaivasvato'bravīdvākyaṃ rāmaṃ daśarathātmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काल उवाच-
शृणु राम यथावृत्तं समागमनकारणात् ।
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च
kāla uvāca-
śṛṇu rāma yathāvṛttaṃ samāgamanakāraṇāt |
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसामि मानुषे लोके हत्वा राक्षसपुंगवौ ।
एवमुक्तः सुरगणैरवतीर्णोसि भूतले
vasāmi mānuṣe loke hatvā rākṣasapuṃgavau |
evamuktaḥ suragaṇairavatīrṇosi bhūtale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदयं समयः प्राप्तः स्वर्लोकं गमितुं त्वया ।
सनाथा हि सुरास्सर्वे भवंत्वद्य त्वयानघ
tadayaṃ samayaḥ prāptaḥ svarlokaṃ gamituṃ tvayā |
sanāthā hi surāssarve bhavaṃtvadya tvayānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
एवमस्त्विति काकुत्स्थो रामः प्राह महामुनिम् ।
एतस्मिन्नंतरे तत्र दुर्वासास्तु महातपाः
maheśvara uvāca-
evamastviti kākutstho rāmaḥ prāha mahāmunim |
etasminnaṃtare tatra durvāsāstu mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजद्वारमुपागम्य लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् ।
दुर्वासा उवाच-
मां निवेदय काकुत्स्थं शीघ्रं गत्वा नृपात्मज
rājadvāramupāgamya lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt |
durvāsā uvāca-
māṃ nivedaya kākutsthaṃ śīghraṃ gatvā nṛpātmaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
तमब्रवील्लक्ष्मणस्तु असांनिध्यमिति द्विज ।
ततः क्रोधसमाविष्टः प्राह तं मुनिसत्तमः
maheśvara uvāca-
tamabravīllakṣmaṇastu asāṃnidhyamiti dvija |
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ prāha taṃ munisattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वासा उवाच-
शापं दास्यामि काकुत्स्थं रामं न यदि दर्शये ।
महेश्वर उवाच-
तस्माच्छापभयाद्विप्रं राघवाय न्यवेदयत् ।
तत्रैवांतर्दधे कालः सर्वभूतभयावहः
durvāsā uvāca-
śāpaṃ dāsyāmi kākutsthaṃ rāmaṃ na yadi darśaye |
maheśvara uvāca-
tasmācchāpabhayādvipraṃ rāghavāya nyavedayat |
tatraivāṃtardadhe kālaḥ sarvabhūtabhayāvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयामास तं प्राप्तमृषिं दुर्वाससं नृपः ।
अग्रजस्य प्रतिज्ञा तं विज्ञाय रघुसत्तमः
pūjayāmāsa taṃ prāptamṛṣiṃ durvāsasaṃ nṛpaḥ |
agrajasya pratijñā taṃ vijñāya raghusattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्याज मानुषं रूपं लक्ष्मणः सरयूजले ।
विसृज्य मानुषं रूपं प्रविवेश स्वकां तनुम्
tatyāja mānuṣaṃ rūpaṃ lakṣmaṇaḥ sarayūjale |
visṛjya mānuṣaṃ rūpaṃ praviveśa svakāṃ tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फणासहस्रसंयुक्तः कोटींदुसमवर्चसः ।
दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः
phaṇāsahasrasaṃyuktaḥ koṭīṃdusamavarcasaḥ |
divyamālyāṃbaradharo divyagaṃdhānulepanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागकन्यासहस्रैस्तु संवृतः समलंकृतः ।
विमानं दिव्यमारुह्य प्रययौ वैष्णवं पदम् ५० 6.244.50।
लक्ष्मणस्य गतिं सर्वां विदित्वा रघुसत्तमः ।
स्वयमप्यथ काकुत्स्थः स्वर्गं गंतुमभीप्सितः
nāgakanyāsahasraistu saṃvṛtaḥ samalaṃkṛtaḥ |
vimānaṃ divyamāruhya prayayau vaiṣṇavaṃ padam 50 6.244.50|
lakṣmaṇasya gatiṃ sarvāṃ viditvā raghusattamaḥ |
svayamapyatha kākutsthaḥ svargaṃ gaṃtumabhīpsitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिषिच्याथ काकुत्स्थः स्वात्मजौ च कुशीलवौ ।
विभज्य रथनागाश्वं सधनं प्रददौ तयोः
abhiṣicyātha kākutsthaḥ svātmajau ca kuśīlavau |
vibhajya rathanāgāśvaṃ sadhanaṃ pradadau tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशवत्यां कुशं तं च शरवत्यां लवं तथा ।
स्थापयामास धर्मेण राज्ये स्वे रघुसत्तमः
kuśavatyāṃ kuśaṃ taṃ ca śaravatyāṃ lavaṃ tathā |
sthāpayāmāsa dharmeṇa rājye sve raghusattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिप्रायं तु विज्ञाय रामस्य विदितात्मनः ।
आजग्मुर्वानराः सर्वे राक्षसाः सुमहाबलाः
abhiprāyaṃ tu vijñāya rāmasya viditātmanaḥ |
ājagmurvānarāḥ sarve rākṣasāḥ sumahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभीषणोऽथ सुग्रीवो जाम्बवान्मारुतात्मजः ।
नीलो नलः सुषेणश्च निषादाधिपतिर्गुहः
vibhīṣaṇo'tha sugrīvo jāmbavānmārutātmajaḥ |
nīlo nalaḥ suṣeṇaśca niṣādādhipatirguhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिषिच्य सुतौ वीरौ शत्रुघ्नश्च महामनाः ।
सर्व एते समाजग्मुरयोध्यां रामपालिताम्
abhiṣicya sutau vīrau śatrughnaśca mahāmanāḥ |
sarva ete samājagmurayodhyāṃ rāmapālitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते प्रणम्य महात्मानमूचुः प्रांजलयस्तथा ।
वानरप्रभृतय ऊचुः -
स्वर्लोकं गंतुमुद्युक्तं ज्ञात्वा त्वां रघुसत्तम
te praṇamya mahātmānamūcuḥ prāṃjalayastathā |
vānaraprabhṛtaya ūcuḥ -
svarlokaṃ gaṃtumudyuktaṃ jñātvā tvāṃ raghusattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगताः स्म वयं सर्वे तवानुगमनं प्रति ।
न शक्ताः स्म क्षणं राम जीवितुं त्वां विना प्रभो ।
तस्मात्त्वया विशालाक्ष गच्छामस्त्रिदशालयम्
āgatāḥ sma vayaṃ sarve tavānugamanaṃ prati |
na śaktāḥ sma kṣaṇaṃ rāma jīvituṃ tvāṃ vinā prabho |
tasmāttvayā viśālākṣa gacchāmastridaśālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
तैरेवमुक्तः काकुत्स्थो बाढमित्यब्रवीत्ततः ।
अथोवाच महातेजा राक्षसेंद्रं विभीषणम्
maheśvara uvāca-
tairevamuktaḥ kākutstho bāḍhamityabravīttataḥ |
athovāca mahātejā rākṣaseṃdraṃ vibhīṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम उवाच-
राज्यं प्रशास धर्मेण मा प्रतिज्ञां वृथा कृथाः ।
यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी ।
तावद्रमस्व सुप्रीतो काले मम पदं व्रज
rāma uvāca-
rājyaṃ praśāsa dharmeṇa mā pratijñāṃ vṛthā kṛthāḥ |
yāvaccaṃdraśca sūryaśca yāvattiṣṭhati medinī |
tāvadramasva suprīto kāle mama padaṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-।
इत्युक्त्वाथ स काकुत्स्थः स्वाड्गं विष्णुं सनातनम् ।
श्रीरंगशायिनं सौम्यमिक्ष्वाकुकुलदैवतम्
maheśvara uvāca-|
ityuktvātha sa kākutsthaḥ svāḍgaṃ viṣṇuṃ sanātanam |
śrīraṃgaśāyinaṃ saumyamikṣvākukuladaivatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रीत्या प्रददौ तस्मै रामो राजीवलोचनः ।
हनुमंतमथोवाच राघवः शत्रुसूदनः
saṃprītyā pradadau tasmai rāmo rājīvalocanaḥ |
hanumaṃtamathovāca rāghavaḥ śatrusūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम उवाच-
मत्कथाः प्रचरिष्यंति यावल्लोके हरीश्वर ।
तावत्त्वमास मेदिन्यां काले मां व्रज सुव्रत
rāma uvāca-
matkathāḥ pracariṣyaṃti yāvalloke harīśvara |
tāvattvamāsa medinyāṃ kāle māṃ vraja suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
तमेवमुक्त्वा काकुत्स्थो जांबवंतमथाब्रवीत् ।
राम उवाच-
द्वापरे समनुप्राप्ते यदूनामन्वये पुनः
maheśvara uvāca-
tamevamuktvā kākutstho jāṃbavaṃtamathābravīt |
rāma uvāca-
dvāpare samanuprāpte yadūnāmanvaye punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूभारस्य विनाशाय समुत्पत्स्याम्यहं भुवि ।
करिष्ये तत्र संग्रामं स्वयं भल्लूकसत्तम
bhūbhārasya vināśāya samutpatsyāmyahaṃ bhuvi |
kariṣye tatra saṃgrāmaṃ svayaṃ bhallūkasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
तमेवमुक्त्वा काकुत्स्थः सर्वांस्तानृक्षवानरान् ।
उवाच वाचा गच्छध्वमिति रामो महाबलः
maheśvara uvāca-
tamevamuktvā kākutsthaḥ sarvāṃstānṛkṣavānarān |
uvāca vācā gacchadhvamiti rāmo mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मंत्रिणो नैगमाश्चैव भरतः कैकयीसुतः ।
राघवस्यानुगमने निश्चितास्ते समाययुः
maṃtriṇo naigamāścaiva bharataḥ kaikayīsutaḥ |
rāghavasyānugamane niścitāste samāyayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शुक्लांबरधरो ब्रह्मचारी ययौ परम् ।
कुशान्गृहीत्वा पाणिभ्यां संसक्तः प्रययौ परम्
tataḥ śuklāṃbaradharo brahmacārī yayau param |
kuśāngṛhītvā pāṇibhyāṃ saṃsaktaḥ prayayau param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामस्य दक्षिणे पार्श्वे पद्महस्ता रमा गता ।
तथैव धरणीदेवी दक्षिणेतरगा तथा
rāmasya dakṣiṇe pārśve padmahastā ramā gatā |
tathaiva dharaṇīdevī dakṣiṇetaragā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदाः सांगाः पुराणानि सेतिहासानि सर्वतः ।
ॐकारोऽथ वषट्कारः सावित्री लोकपावनी
vedāḥ sāṃgāḥ purāṇāni setihāsāni sarvataḥ |
oṃkāro'tha vaṣaṭkāraḥ sāvitrī lokapāvanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रशस्त्राणि च तदा धनुराद्यानि पार्वति ।
अनुजग्मुस्तथा रामं सर्वे पुरुषविग्रहाः
astraśastrāṇi ca tadā dhanurādyāni pārvati |
anujagmustathā rāmaṃ sarve puruṣavigrahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरतश्चैव शत्रुघ्नः सर्वे पुरनिवासिनः ।
सपुत्रदाराः काकुत्स्थमनुजग्मुः सहानुगाः
bharataścaiva śatrughnaḥ sarve puranivāsinaḥ |
saputradārāḥ kākutsthamanujagmuḥ sahānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मंत्रिणो भृत्यवर्गाश्च किंकरा नैगमास्तथा ।
वानराश्चैव ऋक्षाश्च सुग्रीवसहितास्तदा
maṃtriṇo bhṛtyavargāśca kiṃkarā naigamāstathā |
vānarāścaiva ṛkṣāśca sugrīvasahitāstadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपुत्रदाराः काकुत्स्थमन्वगच्छन्महामतिम् ।
पशवः पक्षिणश्चैव सर्वे स्थावरजंगमाः
saputradārāḥ kākutsthamanvagacchanmahāmatim |
paśavaḥ pakṣiṇaścaiva sarve sthāvarajaṃgamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुजग्मुर्महात्मानं समीपस्था नरोत्तमाः ।
ये च पश्यंति काकुत्स्थं स्वपथांतर्गतं प्रभुम्
anujagmurmahātmānaṃ samīpasthā narottamāḥ |
ye ca paśyaṃti kākutsthaṃ svapathāṃtargataṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तथानुगता रामं निवर्त्तंते न केचन ।
अथ त्रियोजनं गत्वा नदीं पश्चान्मुखीं स्थिताम्
te tathānugatā rāmaṃ nivarttaṃte na kecana |
atha triyojanaṃ gatvā nadīṃ paścānmukhīṃ sthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरयूं पुण्यसलिलां प्रविवेश सहानुगः ।
ततः पितामहो ब्रह्मा सर्वदेवगणावृतः
sarayūṃ puṇyasalilāṃ praviveśa sahānugaḥ |
tataḥ pitāmaho brahmā sarvadevagaṇāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टाव रघुशार्दूलमृषिभिः सार्द्धमक्षरैः ।
अब्रवीत्तत्र काकुत्स्थं प्रविष्टं सरयूजले
tuṣṭāva raghuśārdūlamṛṣibhiḥ sārddhamakṣaraiḥ |
abravīttatra kākutsthaṃ praviṣṭaṃ sarayūjale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच-
आगच्छ विष्णो भद्रं ते दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मानद ।
भ्रातृभिस्सहदेवाभैः प्रविशस्व निजां तनुम्
brahmovāca-
āgaccha viṣṇo bhadraṃ te diṣṭyā prāpto'si mānada |
bhrātṛbhissahadevābhaiḥ praviśasva nijāṃ tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवीं तां महातेजां देवाकारां सनातनीम् ।
त्वं हि लोकगतिर्देव न त्वां केचित्तु जानते
vaiṣṇavīṃ tāṃ mahātejāṃ devākārāṃ sanātanīm |
tvaṃ hi lokagatirdeva na tvāṃ kecittu jānate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वामचिंत्यं महात्मानमक्षरं सर्वसंग्रहम् ।
यमिच्छसि महातेजस्तां तनुं प्रविशस्व भोः
tvāmaciṃtyaṃ mahātmānamakṣaraṃ sarvasaṃgraham |
yamicchasi mahātejastāṃ tanuṃ praviśasva bhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर उवाच-
तस्मिन्सूर्यकराकीर्णे पुष्पवृष्टिनिपातिते ।
उत्सृज्य मानुषं रूपं स्वां तनुं प्रविवेश ह
maheśvara uvāca-
tasminsūryakarākīrṇe puṣpavṛṣṭinipātite |
utsṛjya mānuṣaṃ rūpaṃ svāṃ tanuṃ praviveśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशाभ्यां शंखचक्राभ्यां शत्रुघ्नभरतावुभौ ।
तदा तेन महात्मानौ दिव्यतेजस्समन्वितौ
aṃśābhyāṃ śaṃkhacakrābhyāṃ śatrughnabharatāvubhau |
tadā tena mahātmānau divyatejassamanvitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंखचक्रगदाशार्ङ्गपद्महस्तश्चतुर्भुजः ।
दिव्याभरणसम्पन्नो दिव्यगंधानुलेपनः
śaṃkhacakragadāśārṅgapadmahastaścaturbhujaḥ |
divyābharaṇasampanno divyagaṃdhānulepanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यपीतांबरधरः पद्मपत्रनिभेक्षणः ।
युवा कुमारः सौम्यांगः कोमलावयवोज्ज्वलः
divyapītāṃbaradharaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ |
yuvā kumāraḥ saumyāṃgaḥ komalāvayavojjvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुस्निग्धनीलकुटिलकुंतलः शुभलक्षणः ।
नवदूर्वांकुरः श्यामः पूर्णचंद्र निभाननः
susnigdhanīlakuṭilakuṃtalaḥ śubhalakṣaṇaḥ |
navadūrvāṃkuraḥ śyāmaḥ pūrṇacaṃdra nibhānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीभ्यां सहितः श्रीमान्विमानमधिरुह्य च ।
तस्मिन्सिंहासने दिव्ये मूले कल्पतरोः प्रभुः
devībhyāṃ sahitaḥ śrīmānvimānamadhiruhya ca |
tasminsiṃhāsane divye mūle kalpataroḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषसाद महातेजाः सर्वदेवैरभिष्टुतः ।
राघवानुगता ये च ऋक्षवानरमानुषाः
niṣasāda mahātejāḥ sarvadevairabhiṣṭutaḥ |
rāghavānugatā ye ca ṛkṣavānaramānuṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पृष्ट्वैव सरयूतोयं सुखेन त्यक्तजीविताः ।
रामप्रसादात्ते सर्वे दिव्यरूपधराः शुभाः
spṛṣṭvaiva sarayūtoyaṃ sukhena tyaktajīvitāḥ |
rāmaprasādātte sarve divyarūpadharāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यमाल्यांबरधरा दिव्यमंगलवर्चसः ।
आरुरोह विमानं तदसंख्यास्तत्र देहिनः
divyamālyāṃbaradharā divyamaṃgalavarcasaḥ |
āruroha vimānaṃ tadasaṃkhyāstatra dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वैः परिवृतः श्रीमान्रामो राजीवलोचनः ।
पूजितः सुरसिद्धौघैर्मुनिभिस्तु महात्मभिः
sarvaiḥ parivṛtaḥ śrīmānrāmo rājīvalocanaḥ |
pūjitaḥ surasiddhaughairmunibhistu mahātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आययौ शाश्वतं दिव्यमक्षरं स्वपदं विभुः ।
यः पठेद्रामचरितं श्लोकं श्लोकार्धमेव वा
āyayau śāśvataṃ divyamakṣaraṃ svapadaṃ vibhuḥ |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ ślokaṃ ślokārdhameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणुयाद्वा तथा भक्त्या स्मरेद्वा शुभदर्शने ।
कोटिजन्मार्जितात्पापाज्ज्ञानतोऽज्ञानतः कृतात्
śṛṇuyādvā tathā bhaktyā smaredvā śubhadarśane |
koṭijanmārjitātpāpājjñānato'jñānataḥ kṛtāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुक्तो वैष्णवं लोकं पुत्रदारसबांधवैः ।
समाप्नुयाद्योगगम्यमनायासेन वै नरः
vimukto vaiṣṇavaṃ lokaṃ putradārasabāṃdhavaiḥ |
samāpnuyādyogagamyamanāyāsena vai naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्ते कथितं देवि रामस्य चरितं महत् ।
धन्योऽस्म्यहं त्वया देवि रामचंद्रस्य कीर्त्तनात् ।
किमन्यच्छ्रोतुकामासि तद्ब्रवीमि वरानने
etatte kathitaṃ devi rāmasya caritaṃ mahat |
dhanyo'smyahaṃ tvayā devi rāmacaṃdrasya kīrttanāt |
kimanyacchrotukāmāsi tadbravīmi varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.