युधिष्ठिर उवाच-
पौषस्य कृष्णपक्षे तु किं नामैकादशी भवेत् ।
किं नाम को विधिस्तस्या एतद्विस्तरतो वद ।
एतदाख्याहि भो स्वामिन्को देवस्तत्र पूज्यते
yudhiṣṭhira uvāca-
pauṣasya kṛṣṇapakṣe tu kiṃ nāmaikādaśī bhavet |
kiṃ nāma ko vidhistasyā etadvistarato vada |
etadākhyāhi bho svāminko devastatra pūjyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकृष्ण उवाच-
कथयिष्यामि राजेंद्र भवतः स्नेहबंधनात् ।
तुष्टिर्मे न तथा राजन्यज्ञैर्बहुलदक्षिणैः
śrīkṛṣṇa uvāca-
kathayiṣyāmi rājeṃdra bhavataḥ snehabaṃdhanāt |
tuṣṭirme na tathā rājanyajñairbahuladakṣiṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मे तुष्टिरायाति ह्येकादशीव्रतेन वै ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्त्तव्यो हरिवासरः
yathā me tuṣṭirāyāti hyekādaśīvratena vai |
tasmātsarvaprayatnena karttavyo harivāsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यमेतन्न वै मिथ्या धर्मिष्ठानां विशारद ।
पौषस्य कृष्णपक्षे या सफला नाम नामतः
satyametanna vai mithyā dharmiṣṭhānāṃ viśārada |
pauṣasya kṛṣṇapakṣe yā saphalā nāma nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां नारायणं देवं पूजयेच्च यथाविधि ।
पूर्वेणैव विधानेन कर्त्तव्यैकादशी शुभा
tasyāṃ nārāyaṇaṃ devaṃ pūjayecca yathāvidhi |
pūrveṇaiva vidhānena karttavyaikādaśī śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागानां च यथा शेषो पक्षिणां पन्नगाशनः ।
देवानां च यथा विष्णुर्द्विपदानां यथा द्विजः
nāgānāṃ ca yathā śeṣo pakṣiṇāṃ pannagāśanaḥ |
devānāṃ ca yathā viṣṇurdvipadānāṃ yathā dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतानां च यथा राजन्श्रेष्ठा चैकादशी तिथिः ।
ते जनाश्चैव भो राजन्पूज्या वै सर्वदा मम
vratānāṃ ca yathā rājanśreṣṭhā caikādaśī tithiḥ |
te janāścaiva bho rājanpūjyā vai sarvadā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिवासरसंलीनाः कुर्वंत्येकादशीव्रतम् ।
इहैव धनसंयुक्ता मृता मोक्षं लभंति ते
harivāsarasaṃlīnāḥ kurvaṃtyekādaśīvratam |
ihaiva dhanasaṃyuktā mṛtā mokṣaṃ labhaṃti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सफलायां फलै राजन्पूजयेन्नामतो हरिम् ।
नारिकेलफलैश्चैव क्रमुकैर्बीजपूरकैः
saphalāyāṃ phalai rājanpūjayennāmato harim |
nārikelaphalaiścaiva kramukairbījapūrakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जंबीरैर्दाडिमैश्चैव तथा धात्रीफलैः शुभैः ।
लवंगैर्बदरीभिश्च तथाम्रैश्च विशेषतः
jaṃbīrairdāḍimaiścaiva tathā dhātrīphalaiḥ śubhaiḥ |
lavaṃgairbadarībhiśca tathāmraiśca viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयेद्देवदेवेशं धूपदीपैस्तथैव च ।
सफलायां विशेषेण दीपदानं तु कारयेत्
pūjayeddevadeveśaṃ dhūpadīpaistathaiva ca |
saphalāyāṃ viśeṣeṇa dīpadānaṃ tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ जागरणं चैव कर्त्तव्यं सह वैष्णवैः ।
यावन्निमेषो नेत्रस्य तावज्जागर्ति यो निशि
rātrau jāgaraṇaṃ caiva karttavyaṃ saha vaiṣṇavaiḥ |
yāvannimeṣo netrasya tāvajjāgarti yo niśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाग्रमनसो राजन्तस्य पुण्यं शृणुष्व हि ।
तत्समो नास्ति यज्ञो वै तीर्थं वा तत्समं नहि
ekāgramanaso rājantasya puṇyaṃ śṛṇuṣva hi |
tatsamo nāsti yajño vai tīrthaṃ vā tatsamaṃ nahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वव्रतानि राजेंद्र कलां नार्हंति षोडशीम् ।
एवं वर्षसहस्राणि तपसा नैव यत्फलम्
sarvavratāni rājeṃdra kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm |
evaṃ varṣasahasrāṇi tapasā naiva yatphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्फलं समवाप्नोति यः करोति हि जागरम् ।
श्रूयतां राजशार्दूल सफलायाः कथा शुभा
tatphalaṃ samavāpnoti yaḥ karoti hi jāgaram |
śrūyatāṃ rājaśārdūla saphalāyāḥ kathā śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चंपावतीति विख्याता पुरी माहिष्मतस्य च ।
बभूवुस्तस्य राजर्षेः पुत्राः पंच कुमारकाः
caṃpāvatīti vikhyātā purī māhiṣmatasya ca |
babhūvustasya rājarṣeḥ putrāḥ paṃca kumārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां मध्ये तु ज्येष्ठो वै महापापरतः सदा ।
परदाराभिचारी च वेश्यासक्तश्च मद्यपः
teṣāṃ madhye tu jyeṣṭho vai mahāpāparataḥ sadā |
paradārābhicārī ca veśyāsaktaśca madyapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुर्द्रव्यं तु तेनैव गमितं पापकर्मणा ।
असद्वृत्तिरतो नित्यं भूसुराणां तु निंदकः
piturdravyaṃ tu tenaiva gamitaṃ pāpakarmaṇā |
asadvṛttirato nityaṃ bhūsurāṇāṃ tu niṃdakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवानां च देवानां नित्यं निंदां करोति सः ।
ईदृशं तु ततो दृष्ट्वा पुत्रं माहिष्मतो नृपः
vaiṣṇavānāṃ ca devānāṃ nityaṃ niṃdāṃ karoti saḥ |
īdṛśaṃ tu tato dṛṣṭvā putraṃ māhiṣmato nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम्ना तु लुंपक इति राजपुत्रेषु चापठत् ।
राज्यान्निष्कासितस्तेन पित्रा चैव तु बंधुभिः
nāmnā tu luṃpaka iti rājaputreṣu cāpaṭhat |
rājyānniṣkāsitastena pitrā caiva tu baṃdhubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चैवं परिवारैस्तु त्यक्तश्च परिपंथिवत् ।
लुंपकोऽपि तथा त्यक्तश्चिंतयामास वै तदा
sa caivaṃ parivāraistu tyaktaśca paripaṃthivat |
luṃpako'pi tathā tyaktaściṃtayāmāsa vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्तोऽहं बांधवैः पित्रा राज्यान्निष्कासितः किल ।
इति संचिंत्यमानोऽसौ मतिं पापे तदाकरोत्
tyakto'haṃ bāṃdhavaiḥ pitrā rājyānniṣkāsitaḥ kila |
iti saṃciṃtyamāno'sau matiṃ pāpe tadākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया गंतव्यमेवास्तु दारुणे गहने वने ।
तस्माच्चैव पुरं सर्वं लुंपयिष्यामि वै पितुः
mayā gaṃtavyamevāstu dāruṇe gahane vane |
tasmāccaiva puraṃ sarvaṃ luṃpayiṣyāmi vai pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं स मतिं कृत्वा लुंपको दैवयोगतः ।
निर्जगाम पुरात्तस्माद्गतोऽसौ गहने वने
ityevaṃ sa matiṃ kṛtvā luṃpako daivayogataḥ |
nirjagāma purāttasmādgato'sau gahane vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवघातरतो नित्यं स्तेयद्यूतकलानिधिः ।
सर्वं च नगरं तेन मुषितं पापकर्मणा
jīvaghātarato nityaṃ steyadyūtakalānidhiḥ |
sarvaṃ ca nagaraṃ tena muṣitaṃ pāpakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तेयाभिगामी नगरे गृहीतः स निशाचरैः ।
उवाच तान्सुतोऽहं वै राज्ञो माहिष्मतस्य च
steyābhigāmī nagare gṛhītaḥ sa niśācaraiḥ |
uvāca tānsuto'haṃ vai rājño māhiṣmatasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तैर्मुक्तः पापकर्मा चागतो विपिनं पुनः ।
आमिषाभिरतो नित्यं तरोर्वै फलभक्षणे
sa tairmuktaḥ pāpakarmā cāgato vipinaṃ punaḥ |
āmiṣābhirato nityaṃ tarorvai phalabhakṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रमस्तस्य दुष्टस्य वासुदेवस्य संनिधौ ।
अश्वत्थो वर्त्तते तत्र जीर्णश्च बहुवार्षिकः
āśramastasya duṣṭasya vāsudevasya saṃnidhau |
aśvattho varttate tatra jīrṇaśca bahuvārṣikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवत्वं तस्य वृक्षस्य विपिने वर्तते महत् ।
तत्रैव निवसंश्चैव लुंपकः पापबुद्धिमान्
devatvaṃ tasya vṛkṣasya vipine vartate mahat |
tatraiva nivasaṃścaiva luṃpakaḥ pāpabuddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते बहुतिथे काले कस्यचित्पुण्यसंचयात् ।
पौषस्य कृष्णपक्षे तु दशम्यां दिवसे तथा
gate bahutithe kāle kasyacitpuṇyasaṃcayāt |
pauṣasya kṛṣṇapakṣe tu daśamyāṃ divase tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलानि भुक्त्वा वृक्षाणां रात्रौ शीतेन पीडितः ।
लुंपको नाम पापिष्ठो वस्त्रहीनो गतेक्षणः
phalāni bhuktvā vṛkṣāṇāṃ rātrau śītena pīḍitaḥ |
luṃpako nāma pāpiṣṭho vastrahīno gatekṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीड्यमानोऽतिशीतेन हरिवृक्षसमीपतः ।
न निद्रा न सुखं तस्य गतप्राण इवाभवत्
pīḍyamāno'tiśītena harivṛkṣasamīpataḥ |
na nidrā na sukhaṃ tasya gataprāṇa ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आछाद्य दशनैरास्यमेवं नीता निशाखिला ।
भानूदयेऽपि पापिष्ठो न लेभे चेतनां तदा
āchādya daśanairāsyamevaṃ nītā niśākhilā |
bhānūdaye'pi pāpiṣṭho na lebhe cetanāṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुंपको गतसंज्ञस्तु सफलाया दिने तथा ।
रवौ मध्यंगते चैव संज्ञां लेभे स लुंपकः
luṃpako gatasaṃjñastu saphalāyā dine tathā |
ravau madhyaṃgate caiva saṃjñāṃ lebhe sa luṃpakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतस्ततो विलोक्याथ व्यथितश्च तदासनात् ।
स्खलत्पद्भ्यां प्रचलितः खंजन्निव मुहुर्मुहुः
itastato vilokyātha vyathitaśca tadāsanāt |
skhalatpadbhyāṃ pracalitaḥ khaṃjanniva muhurmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनमध्ये गतस्तत्र क्षुत्क्षामः पीडितोऽभवत् ।
न शक्तिर्जीवघाते तु लुंपकस्य दुरात्मनः
vanamadhye gatastatra kṣutkṣāmaḥ pīḍito'bhavat |
na śaktirjīvaghāte tu luṃpakasya durātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलानि च तदा राजन्नाजहार स लुंपकः ।
यावत्समागतस्तत्र तावदस्तं गतो रविः
phalāni ca tadā rājannājahāra sa luṃpakaḥ |
yāvatsamāgatastatra tāvadastaṃ gato raviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं भविष्यति तातेति स विलापं चकार ह ।
फलानि तत्र भूरीणि वृक्षमूले न्यवेशयत्
kiṃ bhaviṣyati tāteti sa vilāpaṃ cakāra ha |
phalāni tatra bhūrīṇi vṛkṣamūle nyaveśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युवाच फलैरेभिः श्रीपतिस्तुष्यतां हरिः ।
इत्युक्त्वा लुंपकश्चैव निद्रां लेभे न वै निशि
ityuvāca phalairebhiḥ śrīpatistuṣyatāṃ hariḥ |
ityuktvā luṃpakaścaiva nidrāṃ lebhe na vai niśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ जागरणं मेने विष्णुस्तस्य दुरात्मनः ।
फलैस्तु पूजनं मेने सफलायास्तथानघ
rātrau jāgaraṇaṃ mene viṣṇustasya durātmanaḥ |
phalaistu pūjanaṃ mene saphalāyāstathānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्माद्व्रतमेवैतत्कृतवान्वै स लुंपकः ।
तेन पुण्यप्रभावेन प्राप्तं राज्यमकंटकम्
akasmādvratamevaitatkṛtavānvai sa luṃpakaḥ |
tena puṇyaprabhāvena prāptaṃ rājyamakaṃṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यस्योदयनं यावत्तावद्विष्णुर्जगाम ह ।
दिवि तत्कालमुत्पन्ना वागुवाचाशरीरिणी
sūryasyodayanaṃ yāvattāvadviṣṇurjagāma ha |
divi tatkālamutpannā vāguvācāśarīriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्यं प्राप्स्यसि पुत्रत्वं सफलायाः प्रसादतः।
तथेत्युक्ते तु वचसि दिव्यरूपधरोऽभवत्
rājyaṃ prāpsyasi putratvaṃ saphalāyāḥ prasādataḥ|
tathetyukte tu vacasi divyarūpadharo'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मतिरासीत्ततस्तस्य परमा वैष्णवी नृप ।
दिव्याभरणशोभाढ्यो लेभे राज्यमकंटकम्
matirāsīttatastasya paramā vaiṣṇavī nṛpa |
divyābharaṇaśobhāḍhyo lebhe rājyamakaṃṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतं राज्यं तु तेनैवं वर्षाणि दशपंच च ।
मनोदास्तस्यपुत्रास्तु दाराः कृष्णप्रसादतः
kṛtaṃ rājyaṃ tu tenaivaṃ varṣāṇi daśapaṃca ca |
manodāstasyaputrāstu dārāḥ kṛṣṇaprasādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशु राज्यं परित्यज्य पुत्रे चैव समर्प्य च ।
गतः कृष्णस्य सांनिध्यं यत्र गत्वा न शोचति
āśu rājyaṃ parityajya putre caiva samarpya ca |
gataḥ kṛṣṇasya sāṃnidhyaṃ yatra gatvā na śocati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं यः कुरुते राजन्सफलाव्रतमुत्तमम् ।
इहलोके सुखं प्राप्य मृतो मोक्षमवाप्नुयात्
evaṃ yaḥ kurute rājansaphalāvratamuttamam |
ihaloke sukhaṃ prāpya mṛto mokṣamavāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यास्ते मानवा लोके सफलायां च ये रताः ।
तेषां च सफलं जन्म नात्र कार्या विचारणा
dhanyāste mānavā loke saphalāyāṃ ca ye ratāḥ |
teṣāṃ ca saphalaṃ janma nātra kāryā vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पठनाच्छ्रवणाच्चैव करणाच्च विशांपते ।
राजसूयस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः
paṭhanācchravaṇāccaiva karaṇācca viśāṃpate |
rājasūyasya yajñasya phalamāpnoti mānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.