युधिष्ठिर उवाच-
कथिता वै त्वया कृष्ण सफलैकादशी शुभा ।
कथयस्व प्रसादेन शुक्लपक्षस्य या भवेत्
yudhiṣṭhira uvāca-
kathitā vai tvayā kṛṣṇa saphalaikādaśī śubhā |
kathayasva prasādena śuklapakṣasya yā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्नाम को विधिस्तस्याः को देवस्तत्र पूज्यते ।
कस्मै तुष्टो हृषीकेशस्त्वमेव पुरुषोत्तमः
kinnāma ko vidhistasyāḥ ko devastatra pūjyate |
kasmai tuṣṭo hṛṣīkeśastvameva puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकृष्ण उवाच-।
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि शुक्ला पौषस्य या भवेत् ।
कथयामि महाराज लोकानां हितकाम्यया
śrīkṛṣṇa uvāca-|
śṛṇu rājanpravakṣyāmi śuklā pauṣasya yā bhavet |
kathayāmi mahārāja lokānāṃ hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वेण विधिना राजन्कर्त्तव्यैषा प्रयत्नतः ।
पुत्रदा नाम नाम्ना सा सर्वपापहरा परा
pūrveṇa vidhinā rājankarttavyaiṣā prayatnataḥ |
putradā nāma nāmnā sā sarvapāpaharā parā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणोऽधिदेवोऽस्या कामदः सिद्धिदायकः ।
नातः परतरा काचित्त्रैलोक्ये सचराचरे
nārāyaṇo'dhidevo'syā kāmadaḥ siddhidāyakaḥ |
nātaḥ paratarā kācittrailokye sacarācare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यावंतं यशस्वंतं करोति च नरं हरिः ।
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापहरां पराम्
vidyāvaṃtaṃ yaśasvaṃtaṃ karoti ca naraṃ hariḥ |
śṛṇu rājanpravakṣyāmi kathāṃ pāpaharāṃ parām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भद्रावत्यां पुरा ह्यासीत्पुर्यां राजा सुकेतुमान् ।
तस्य राज्ञस्तथाराज्ञी चंपका नाम वर्त्तते
bhadrāvatyāṃ purā hyāsītpuryāṃ rājā suketumān |
tasya rājñastathārājñī caṃpakā nāma varttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रहीनेन राज्ञा च काले नीतो मनोरथैः ।
नैवात्मजं नृपो लेभे वंशकर्त्तारमेव च
putrahīnena rājñā ca kāle nīto manorathaiḥ |
naivātmajaṃ nṛpo lebhe vaṃśakarttārameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव राज्ञा धर्मेण चिंतितं बहुकालतः ।
किं करोमि क्व गच्छामि सुतप्राप्तिः कथं भवेत्
tenaiva rājñā dharmeṇa ciṃtitaṃ bahukālataḥ |
kiṃ karomi kva gacchāmi sutaprāptiḥ kathaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न राष्ट्रे न पुरे सौख्यं लेभे राजा सुकेतुमान् ।
साध्व्य स्वकांतया सार्द्धं प्रत्यहं दुःखितोऽभवत्
na rāṣṭre na pure saukhyaṃ lebhe rājā suketumān |
sādhvya svakāṃtayā sārddhaṃ pratyahaṃ duḥkhito'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावुभौ दंपती नित्यं चिंताशोकपरायणौ ।
पितरोऽस्य जलं दत्तं कवोष्णमुपभुंजते
tāvubhau daṃpatī nityaṃ ciṃtāśokaparāyaṇau |
pitaro'sya jalaṃ dattaṃ kavoṣṇamupabhuṃjate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञः पश्चान्न पश्यामो योऽस्मान्संतर्पयिष्यति ।
इत्येवं संस्मरंतोऽस्य दुःखिताः पितरोऽभवन्
rājñaḥ paścānna paśyāmo yo'smānsaṃtarpayiṣyati |
ityevaṃ saṃsmaraṃto'sya duḥkhitāḥ pitaro'bhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बांधवा न मित्राणि नामात्याः सुहृदस्तथा ।
रोचयंत्यस्य भूपस्य न गजाश्वाः पदातयः
na bāṃdhavā na mitrāṇi nāmātyāḥ suhṛdastathā |
rocayaṃtyasya bhūpasya na gajāśvāḥ padātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैराश्यं भूपतेस्तस्य नित्यं मनसि वर्त्तते ।
नरस्य पुत्रहीनस्य नास्ति वै जन्मनः फलम्
nairāśyaṃ bhūpatestasya nityaṃ manasi varttate |
narasya putrahīnasya nāsti vai janmanaḥ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपुत्रस्य गृहं शून्यं हृदयं दुःखितं सदा ।
पितृदेवमनुष्याणां नानृणत्वं सुतं विना
aputrasya gṛhaṃ śūnyaṃ hṛdayaṃ duḥkhitaṃ sadā |
pitṛdevamanuṣyāṇāṃ nānṛṇatvaṃ sutaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सुतमुत्पादयेन्नरः ।
इह लोके यशस्तेषां परलोके शुभा गतिः
tasmātsarvaprayatnena sutamutpādayennaraḥ |
iha loke yaśasteṣāṃ paraloke śubhā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां तु पुण्यकर्तॄणां पुत्रजन्मगृहे भवेत् ।
आयुरारोग्यसंपत्तिस्तेषां गेहे प्रवर्तते
yeṣāṃ tu puṇyakartṝṇāṃ putrajanmagṛhe bhavet |
āyurārogyasaṃpattisteṣāṃ gehe pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रजन्म गृहे येषां लोकानां पुण्यकारिणाम् ।
पुण्यं विना न च प्राप्तिर्विष्णुभक्तिं विना नृप
putrajanma gṛhe yeṣāṃ lokānāṃ puṇyakāriṇām |
puṇyaṃ vinā na ca prāptirviṣṇubhaktiṃ vinā nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्राश्च संपदो वापि निश्चयादिति मे मतिः ।
एवं विचिंत्यमानोऽसौ न शर्म लभते नृपः
putrāśca saṃpado vāpi niścayāditi me matiḥ |
evaṃ viciṃtyamāno'sau na śarma labhate nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यूषे चिंतयद्राजा निशीथे चिंतयत्ततः ।
स्वयमात्मविनाशं च चिंतयामास केतुमान्
pratyūṣe ciṃtayadrājā niśīthe ciṃtayattataḥ |
svayamātmavināśaṃ ca ciṃtayāmāsa ketumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मघाते दुर्गतिं च चिंतयित्वा तदा नृपः ।
दृष्ट्वात्मदेहं पतितमपुत्रत्वं तथैव च
ātmaghāte durgatiṃ ca ciṃtayitvā tadā nṛpaḥ |
dṛṣṭvātmadehaṃ patitamaputratvaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्विचार्यात्मबुद्ध्या आत्मनो हितकारणम् ।
अश्वारूढस्ततो राजा जगाम गहनं वनम्
punarvicāryātmabuddhyā ātmano hitakāraṇam |
aśvārūḍhastato rājā jagāma gahanaṃ vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरोहितादयः सर्वे न जानंति गतं नृपम् ।
गंभीरे विपिने राजा मृगपक्षिनिषेविते
purohitādayaḥ sarve na jānaṃti gataṃ nṛpam |
gaṃbhīre vipine rājā mṛgapakṣiniṣevite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचचार तदा राजा वनवृक्षान्विलोकयन् ।
वटानश्वत्थबिल्वांश्च खर्जूरान्पनसांस्तथा
vicacāra tadā rājā vanavṛkṣānvilokayan |
vaṭānaśvatthabilvāṃśca kharjūrānpanasāṃstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बकुलान्सप्तपर्णांश्च तिंदुकांस्तिलकानपि ।
शालांस्तालांस्तमालांश्च ददर्श सरलान्नृपः
bakulānsaptaparṇāṃśca tiṃdukāṃstilakānapi |
śālāṃstālāṃstamālāṃśca dadarśa saralānnṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंगुदी ककुभांश्चैव श्लेष्मातकनगांस्तथा ।
शल्लकान्करमर्दांश्च पाटलान्बदरानपि
iṃgudī kakubhāṃścaiva śleṣmātakanagāṃstathā |
śallakānkaramardāṃśca pāṭalānbadarānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशोकांश्च पलाशांश्च शृगालाञ्शशकानपि ।
वनमार्जारमहिषान्शल्लकांश्चमरानपि
aśokāṃśca palāśāṃśca śṛgālāñśaśakānapi |
vanamārjāramahiṣānśallakāṃścamarānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श भुजगान्राजा वल्मीकादर्द्धनिःसृतान् ।
तथा वनगजान् मत्तान् कलभैः सह संगतान्
dadarśa bhujagānrājā valmīkādarddhaniḥsṛtān |
tathā vanagajān mattān kalabhaiḥ saha saṃgatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूथपांश्च चतुर्दंतान्करिणीयूथमध्यगान् ।
तान्दृष्ट्वा चिंतयामास आत्मनः स गजान्नृपः
yūthapāṃśca caturdaṃtānkariṇīyūthamadhyagān |
tāndṛṣṭvā ciṃtayāmāsa ātmanaḥ sa gajānnṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां स विचरन्मध्ये राजा शोभामवाप ह ।
महदाश्चर्यसंयुक्तं ददृशे विपिनं नृपः
teṣāṃ sa vicaranmadhye rājā śobhāmavāpa ha |
mahadāścaryasaṃyuktaṃ dadṛśe vipinaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गे शिवारुतान्शृण्वन्नुलूकविरुतं तथा ।
तांस्तानृक्षमृगान्पश्यन्बभ्राम वनमध्यतः
mārge śivārutānśṛṇvannulūkavirutaṃ tathā |
tāṃstānṛkṣamṛgānpaśyanbabhrāma vanamadhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ददर्श गहनं नृपो मध्यगते रवौ ।
क्षुत्तृड्भ्यां पीडितो राजा इतश्चेतश्च धावति
evaṃ dadarśa gahanaṃ nṛpo madhyagate ravau |
kṣuttṛḍbhyāṃ pīḍito rājā itaścetaśca dhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपतिश्चिंतयामास संशुष्कगलकंधरः ।
मया तु किं कृतं कर्म प्राप्तं दुःखं यदीदृशम्
nṛpatiściṃtayāmāsa saṃśuṣkagalakaṃdharaḥ |
mayā tu kiṃ kṛtaṃ karma prāptaṃ duḥkhaṃ yadīdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया वै तोषिता देवा यज्ञैः पूजाभिरेव च ।
तथैव ब्राह्मणा दानैस्तोषिता मिष्टभोजनैः
mayā vai toṣitā devā yajñaiḥ pūjābhireva ca |
tathaiva brāhmaṇā dānaistoṣitā miṣṭabhojanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजाश्चैव सदा कालं पुत्रवत्पालिता भृशम् ।
कस्माद्दुःखं मया प्राप्तमीदृशं दारुणं महत्
prajāścaiva sadā kālaṃ putravatpālitā bhṛśam |
kasmādduḥkhaṃ mayā prāptamīdṛśaṃ dāruṇaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चिंतापरो राजा जगामैवाग्रतो वनम् ।
सुकृतस्य प्रभावेन सरो दृष्टमनुत्तमम्
iti ciṃtāparo rājā jagāmaivāgrato vanam |
sukṛtasya prabhāvena saro dṛṣṭamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मीनसंस्पर्शमानं च पद्मैश्चापरशोभितम् ।
कारंडैश्चक्रवाकैश्च राजहंसैश्च शोभितम्
mīnasaṃsparśamānaṃ ca padmaiścāparaśobhitam |
kāraṃḍaiścakravākaiśca rājahaṃsaiśca śobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मकरैर्बहुभिर्मत्स्यैरन्यैर्जलचरैर्युतम् ।
समीपे सरसस्तस्य मुनीनामाश्रमान्बहून्
makarairbahubhirmatsyairanyairjalacarairyutam |
samīpe sarasastasya munīnāmāśramānbahūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श राजा लक्ष्मीवान्शकुनैः शुभशंसिभिः ।
दक्षिणं प्रास्फुरन्नेत्रमथ सव्येतरः करः
dadarśa rājā lakṣmīvānśakunaiḥ śubhaśaṃsibhiḥ |
dakṣiṇaṃ prāsphurannetramatha savyetaraḥ karaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रास्फुरन्नृपतेस्तस्य कथयञ्शोभनं फलम् ।
तस्य तीरे मुनीन्दृष्ट्वा कुर्वाणन्नैगमं जपम्
prāsphurannṛpatestasya kathayañśobhanaṃ phalam |
tasya tīre munīndṛṣṭvā kurvāṇannaigamaṃ japam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षेण महताविष्टो बभूव नृपनंदनः ।
अवतीर्य हयात्तस्मान्मुनीनामग्रतः स्थितः
harṣeṇa mahatāviṣṭo babhūva nṛpanaṃdanaḥ |
avatīrya hayāttasmānmunīnāmagrataḥ sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथक्पृथग्ववंदेऽसौ मुनींस्तान्शंसितव्रतान् ।
कृतांजलिपुटो भूत्वा दंडवच्च पुनः पुनः
pṛthakpṛthagvavaṃde'sau munīṃstānśaṃsitavratān |
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā daṃḍavacca punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यूचुस्तेऽपि मुनयः प्रसन्ना नृपते वयम् ।
राजोवाच-
के भवंतोऽत्र कथ्यंतां का चाख्या भवतामपि ।
किमर्थं संगता यूयं सत्यं वदत मेऽग्रतः
pratyūcuste'pi munayaḥ prasannā nṛpate vayam |
rājovāca-
ke bhavaṃto'tra kathyaṃtāṃ kā cākhyā bhavatāmapi |
kimarthaṃ saṃgatā yūyaṃ satyaṃ vadata me'grataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनय ऊचुः-
विश्वेदेवा वयं राजन्स्नानार्थमिह चागताः ।
माघो निकटमायात एतस्मात्पंचमेऽहनि
munaya ūcuḥ-
viśvedevā vayaṃ rājansnānārthamiha cāgatāḥ |
māgho nikaṭamāyāta etasmātpaṃcame'hani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य चैकादशी राजन्पुत्रदा नाम नामतः ।
पुत्रं ददात्यसौ विष्णुः पुत्रदा कारिणां नृणाम्
adya caikādaśī rājanputradā nāma nāmataḥ |
putraṃ dadātyasau viṣṇuḥ putradā kāriṇāṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच-
एष वै संशयो मह्यं पुत्रस्योत्पादने महान् ।
यदि तुष्टा भवंतो वै पुत्रं मे दीयतां तदा
rājovāca-
eṣa vai saṃśayo mahyaṃ putrasyotpādane mahān |
yadi tuṣṭā bhavaṃto vai putraṃ me dīyatāṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिरुवाच-
अद्यैव दिवसे राजन्पुत्रदा नाम वर्तते ।
एकादशीति विख्यातं क्रियतां व्रतमुत्तमम्
muniruvāca-
adyaiva divase rājanputradā nāma vartate |
ekādaśīti vikhyātaṃ kriyatāṃ vratamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिषेकात्ततोऽस्माकं केशवस्य प्रसादतः ।
अवश्यं तव राजेंद्र पुत्रप्राप्तिर्भविष्यति
abhiṣekāttato'smākaṃ keśavasya prasādataḥ |
avaśyaṃ tava rājeṃdra putraprāptirbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं वचनात्तेषां कृतं राज्ञा व्रतोत्तमम् ।
मुनीनामुपदेशेन पुत्रदा या विधानतः
ityevaṃ vacanātteṣāṃ kṛtaṃ rājñā vratottamam |
munīnāmupadeśena putradā yā vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादश्यां पारणं कृत्वा मुनीन्नत्वा पुनः पुनः ।
आजगाम गृहं राजा राज्ञी गर्भमथादधौ 6.41.५०।
पुत्रो जातः सूतिकाले तेजस्वी पुण्यकर्मणा ।
पितरं तोषयामास प्रजापालो बभूव सः
dvādaśyāṃ pāraṇaṃ kṛtvā munīnnatvā punaḥ punaḥ |
ājagāma gṛhaṃ rājā rājñī garbhamathādadhau 6.41.50|
putro jātaḥ sūtikāle tejasvī puṇyakarmaṇā |
pitaraṃ toṣayāmāsa prajāpālo babhūva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्राजन्प्रकर्त्तव्यं पुत्रदा व्रतमुत्तमम् ।
लोकानां तु हितार्थाय तवाग्रे कथितं मया
tasmādrājanprakarttavyaṃ putradā vratamuttamam |
lokānāṃ tu hitārthāya tavāgre kathitaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकचित्तास्तु ये मर्त्याः कुर्वंति पुत्रदा व्रतम् ।
पुत्रान्प्राप्येह लोके तु मृतास्ते स्वर्गगामिनः ।
पठनाच्छ्रवणाद्राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्
ekacittāstu ye martyāḥ kurvaṃti putradā vratam |
putrānprāpyeha loke tu mṛtāste svargagāminaḥ |
paṭhanācchravaṇādrājannagniṣṭomaphalaṃ labhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.