पार्वत्युवाच-
गंगायाश्चैव माहात्म्यं पुनर्वद महामते ।
यच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे वीतरागाः पुनः पुनः
pārvatyuvāca-
gaṃgāyāścaiva māhātmyaṃ punarvada mahāmate |
yacchrutvā munayaḥ sarve vītarāgāḥ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माहात्म्यं कीदृशं चैव तस्याः सर्वेश्वर प्रभो ।
उत्पत्तिश्च श्रुता पूर्वं महिमा न श्रुतो मया ।
त्वमाद्यः सर्वभूतानां त्वं देवश्च सनातनः
māhātmyaṃ kīdṛśaṃ caiva tasyāḥ sarveśvara prabho |
utpattiśca śrutā pūrvaṃ mahimā na śruto mayā |
tvamādyaḥ sarvabhūtānāṃ tvaṃ devaśca sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महादेव उवाच-
बृहस्पतिसमं बुद्ध्या शक्रतुल्यपराक्रमम् ।
शरतल्पगतं भीष्मं ऋषयो द्रष्टुमाययुः
mahādeva uvāca-
bṛhaspatisamaṃ buddhyā śakratulyaparākramam |
śaratalpagataṃ bhīṣmaṃ ṛṣayo draṣṭumāyayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रिर्वसिष्ठश्च भृगुः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
अंगिरावगौतमोऽगस्त्यः सुमतिस्त्वापुरात्मवान्
atrirvasiṣṭhaśca bhṛguḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ |
aṃgirāvagautamo'gastyaḥ sumatistvāpurātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रः स्थूलशिराः सर्वज्ञः प्रमथाधिपः ।
रैभ्यो बृहस्पतिर्व्यासः पावनः कश्यपो ध्रुवः
viśvāmitraḥ sthūlaśirāḥ sarvajñaḥ pramathādhipaḥ |
raibhyo bṛhaspatirvyāsaḥ pāvanaḥ kaśyapo dhruvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वासा जमदग्निश्च मार्कंडेयोऽथ गालवः ।
उशनाथ भरद्वाजः क्रतुरास्तीक एव च
durvāsā jamadagniśca mārkaṃḍeyo'tha gālavaḥ |
uśanātha bharadvājaḥ kraturāstīka eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलाक्षः सर्वलोकाक्षः कण्वो मेधातिथिः कुशः ।
नारदः पर्वतश्चैव सुधन्वा च्यवनो द्विजः
sthūlākṣaḥ sarvalokākṣaḥ kaṇvo medhātithiḥ kuśaḥ |
nāradaḥ parvataścaiva sudhanvā cyavano dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मतिभूर्भुवनो धौम्यः शतानंदोकृतव्रणः ।
जामदग्न्योऽथ रामश्च ऋचीकश्चैवमादयः
matibhūrbhuvano dhaumyaḥ śatānaṃdokṛtavraṇaḥ |
jāmadagnyo'tha rāmaśca ṛcīkaścaivamādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्प्रणम्य यथान्यायं धर्मपुत्रः सहानुजः ।
पूजयामास विधिवज्जगत्पूज्यांस्तु तेजसः
tānpraṇamya yathānyāyaṃ dharmaputraḥ sahānujaḥ |
pūjayāmāsa vidhivajjagatpūjyāṃstu tejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पूजिता महात्मानः सुखासीनास्तपोधनाः ।
भीष्माश्रिताः कथाश्चक्रुर्दिव्यधर्माश्रितास्तथा
te pūjitā mahātmānaḥ sukhāsīnāstapodhanāḥ |
bhīṣmāśritāḥ kathāścakrurdivyadharmāśritāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथांते तु ततस्तेषां ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
प्रणम्य शिरसा भीष्मं पप्रच्छेदं युधिष्ठिरः
kathāṃte tu tatasteṣāṃ ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
praṇamya śirasā bhīṣmaṃ papracchedaṃ yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच-
के देशास्तु महापुण्याः के शैलाः केऽपिचाश्रमाः ।
सेव्या धर्मार्थिभिर्नित्यं तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca-
ke deśāstu mahāpuṇyāḥ ke śailāḥ ke'picāśramāḥ |
sevyā dharmārthibhirnityaṃ tanme brūhi pitāmaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीष्म उवाच-
अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं नरोत्तम ।
शिलोंछवृत्तेः संवादं सिद्धस्य च युधिष्ठिर
bhīṣma uvāca-
atraivodāharaṃtīmamitihāsaṃ narottama |
śiloṃchavṛtteḥ saṃvādaṃ siddhasya ca yudhiṣṭhira
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्चित्सिद्धः परिक्रम्य समस्तां पृथिवीमिमाम् ।
उंछवृत्तेः शिबेराजन्गृहं प्राप्तो महात्मनः
kaścitsiddhaḥ parikramya samastāṃ pṛthivīmimām |
uṃchavṛtteḥ śiberājangṛhaṃ prāpto mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मविद्यासु तत्वज्ञः सर्वदा स जितेंद्रियः ।
रागद्वेषपरित्यक्तः कुशली ज्ञानकर्मसु
ātmavidyāsu tatvajñaḥ sarvadā sa jiteṃdriyaḥ |
rāgadveṣaparityaktaḥ kuśalī jñānakarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवेषु सदा श्रेष्ठो विष्णुधर्मपरायणः ।
अनिंदको वैष्णवानां सदा धर्मपरायणः
vaiṣṇaveṣu sadā śreṣṭho viṣṇudharmaparāyaṇaḥ |
aniṃdako vaiṣṇavānāṃ sadā dharmaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगाभ्यासरतो नित्यं शंखचक्रविधारकः ।
त्रिकालपूजा तत्वज्ञः श्रीकंठेऽनुरतः सदा
yogābhyāsarato nityaṃ śaṃkhacakravidhārakaḥ |
trikālapūjā tatvajñaḥ śrīkaṃṭhe'nurataḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदविद्यासु विदुषो धर्माधर्मविचारकः ।
वेदपाठव्रतो नित्यं नित्यं चातिथिपूजकः
vedavidyāsu viduṣo dharmādharmavicārakaḥ |
vedapāṭhavrato nityaṃ nityaṃ cātithipūjakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतीर्थमतियुक्तस्तु शिलोंछेषु स्थितः सदा ।
चतुर्वेदेषु यद्ध्यानं गीतं यद्यत्स्वयंभुवा
satīrthamatiyuktastu śiloṃcheṣu sthitaḥ sadā |
caturvedeṣu yaddhyānaṃ gītaṃ yadyatsvayaṃbhuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सर्वं स च जानाति द्विजो विष्णुस्वरूपधृक् ।
नानाधर्मार्थविशदो ह्यव्ययेष्टमतिः सदा
tatsarvaṃ sa ca jānāti dvijo viṣṇusvarūpadhṛk |
nānādharmārthaviśado hyavyayeṣṭamatiḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन्नेव काले तु गतोऽसौ वै शिबेर्गृहम् ।
तं दृष्ट्वा विधिवच्चैव कृत्वातिथ्यं महामनाः
ekasminneva kāle tu gato'sau vai śibergṛham |
taṃ dṛṣṭvā vidhivaccaiva kṛtvātithyaṃ mahāmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिबिः संपृच्छयामास देशानां हितकारणम्
śibiḥ saṃpṛcchayāmāsa deśānāṃ hitakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उंछवृत्तिरुवाच-
के देशाः के जनपदाः के शैलाः केऽपि चाश्रमाः ।
पुण्या द्विजवर प्रीत्या मह्यं निर्देष्टुमर्हसि
uṃchavṛttiruvāca-
ke deśāḥ ke janapadāḥ ke śailāḥ ke'pi cāśramāḥ |
puṇyā dvijavara prītyā mahyaṃ nirdeṣṭumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्ध उवाच-
ते देशास्ते जनपदास्ते शैलास्तेऽपि चाश्रमाः ।
पुण्यास्त्रिपथगा येषां मध्ये नित्यं सरिद्वरा
siddha uvāca-
te deśāste janapadāste śailāste'pi cāśramāḥ |
puṇyāstripathagā yeṣāṃ madhye nityaṃ saridvarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः ।
गतिं तां न लभेज्जंतुर्गंगां संसेव्य यां लभेत्
tapasā brahmacaryeṇa yajñaistyāgena vā punaḥ |
gatiṃ tāṃ na labhejjaṃturgaṃgāṃ saṃsevya yāṃ labhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातानां तत्र पयसि गांगेये नियतात्मनाम् ।
तुष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि
snātānāṃ tatra payasi gāṃgeye niyatātmanām |
tuṣṭirbhavati yā puṃsāṃ na sā kratuśatairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपहृत्य तमस्तीव्रं यथा भात्युदये रविः ।
तथापहृत्य पाप्मानं भाति गंगाजलाप्लुतः
apahṛtya tamastīvraṃ yathā bhātyudaye raviḥ |
tathāpahṛtya pāpmānaṃ bhāti gaṃgājalāplutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निं प्राप्य यथा विप्र तूलराशिर्विनश्यति ।
तथा गंगावगाहश्च सर्वं पापं व्यपोहति
agniṃ prāpya yathā vipra tūlarāśirvinaśyati |
tathā gaṃgāvagāhaśca sarvaṃ pāpaṃ vyapohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु सूर्यांशुसंतप्तं गांगेयं सलिलं पिबेत् ।
स गोनीहारनिर्मुक्तः पावकाद्धि विशिष्यते
yastu sūryāṃśusaṃtaptaṃ gāṃgeyaṃ salilaṃ pibet |
sa gonīhāranirmuktaḥ pāvakāddhi viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चांद्रायणसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् ।
संप्लुतश्चापि गंगायां यो नरः स विशिष्यते
cāṃdrāyaṇasahasraṃ tu pādenaikena yaḥ pumān |
saṃplutaścāpi gaṃgāyāṃ yo naraḥ sa viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लंबेदधःशिरा यस्तु वर्षाणामयुतं नरः ।
मासमेकं तु गंगांभः सेवते यो नरोत्तमः
laṃbedadhaḥśirā yastu varṣāṇāmayutaṃ naraḥ |
māsamekaṃ tu gaṃgāṃbhaḥ sevate yo narottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्महत्याविनिर्मुक्तो याति विष्णोरनामयम् ।
इयं वेणीसमा पुण्या पवित्रा पापनाशिनी
brahmahatyāvinirmukto yāti viṣṇoranāmayam |
iyaṃ veṇīsamā puṇyā pavitrā pāpanāśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याः स्मरणमात्रेण बालहा मुच्यते क्षणात् ।
स प्रयागस्तीर्थराजो वैष्णवानां हि दुर्ल्लभः
yasyāḥ smaraṇamātreṇa bālahā mucyate kṣaṇāt |
sa prayāgastīrtharājo vaiṣṇavānāṃ hi durllabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा यत्र नरश्रेष्ठ वैकुंठे सत्वरं व्रजेत् ।
प्रियाप्रिये न जानाति धर्माधर्मौ न विंदति
snātvā yatra naraśreṣṭha vaikuṃṭhe satvaraṃ vrajet |
priyāpriye na jānāti dharmādharmau na viṃdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा चैव तु गंगायां महापापात्प्रमुच्यते
snātvā caiva tu gaṃgāyāṃ mahāpāpātpramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्महा चैव गोघ्नो वा सुरापी बालघातकः ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो दिवं याति च सत्वरम्
brahmahā caiva goghno vā surāpī bālaghātakaḥ |
mucyate sarvapāpebhyo divaṃ yāti ca satvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनं माधवस्याथ वरस्य दर्शनं तथा ।
वेण्यां स्नानं प्रकुर्वाणो वैकुंठं प्रति गच्छति
darśanaṃ mādhavasyātha varasya darśanaṃ tathā |
veṇyāṃ snānaṃ prakurvāṇo vaikuṃṭhaṃ prati gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदिते च यथा सूर्ये विलयं याति वै तमः ।
तथैव तस्यां पापानि नश्यंति स्नानमात्रतः
udite ca yathā sūrye vilayaṃ yāti vai tamaḥ |
tathaiva tasyāṃ pāpāni naśyaṃti snānamātrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गंगाद्वारे कुशावर्ते गल्लिके(बिल्वके?) नीलपर्वते ।
स्नात्वा कनखले तीर्थे पुनर्जन्म न विद्यते
gaṃgādvāre kuśāvarte gallike(bilvake?) nīlaparvate |
snātvā kanakhale tīrthe punarjanma na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ज्ञात्वा नरश्रेष्ठो गंगास्नायी पुनःपुनः ।
स्नानमात्रेण भो राजन्मुच्यते किल्बिषादतः
evaṃ jñātvā naraśreṣṭho gaṃgāsnāyī punaḥpunaḥ |
snānamātreṇa bho rājanmucyate kilbiṣādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानां प्रवरो विष्णुर्यज्ञानां चाश्वमेधकः ।
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां नदी भागीरथी सदा
devānāṃ pravaro viṣṇuryajñānāṃ cāśvamedhakaḥ |
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ nadī bhāgīrathī sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.