युधिष्ठिर उवाच-
इंद्रादिभिस्तदा देवैः किं कृतं द्विजसत्तम ।
जालंधरेण विजितैः स्वर्गराज्ये हृते सति
yudhiṣṭhira uvāca-
iṃdrādibhistadā devaiḥ kiṃ kṛtaṃ dvijasattama |
jālaṃdhareṇa vijitaiḥ svargarājye hṛte sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच-।
अथ त्यक्त्वा दिवं देवाः प्रापुस्ते दुर्दशां चिरम् ।
न पीयूषं नैव यज्ञाः ययुः स्थानं स्वयंभुवः
nārada uvāca-|
atha tyaktvā divaṃ devāḥ prāpuste durdaśāṃ ciram |
na pīyūṣaṃ naiva yajñāḥ yayuḥ sthānaṃ svayaṃbhuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशुर्ब्राह्मभुवने ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
प्राणायामेन युंजानं मनः स्वं परमात्मनि
dadṛśurbrāhmabhuvane brahmāṇaṃ parameṣṭhinam |
prāṇāyāmena yuṃjānaṃ manaḥ svaṃ paramātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तुष्टुवुः सुराः सर्वे वाग्भिस्तथ्याभिरादृताः ।
ततः प्रसन्नो भगवान्किंकरोमीति चाब्रवीत्
te tuṣṭuvuḥ surāḥ sarve vāgbhistathyābhirādṛtāḥ |
tataḥ prasanno bhagavānkiṃkaromīti cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निवेदयांचक्रुः ब्रह्मणे विबुधाः पुनः ।
जालंधरस्य सकलं तथा निजपराभवम्
tato nivedayāṃcakruḥ brahmaṇe vibudhāḥ punaḥ |
jālaṃdharasya sakalaṃ tathā nijaparābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणं ध्यात्वा ययौ ब्रह्मा कैलासं त्रिदशैः सह ।
तस्य शैलस्य पार्श्वे ते वैचित्र्येण समाकुलाः ।
स्थिताः संतुष्टुवुर्देवा ब्रह्मशक्रपुरोगमाः
kṣaṇaṃ dhyātvā yayau brahmā kailāsaṃ tridaśaiḥ saha |
tasya śailasya pārśve te vaicitryeṇa samākulāḥ |
sthitāḥ saṃtuṣṭuvurdevā brahmaśakrapurogamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो भवाय शर्वाय नीलग्रीवाय ते नमः ।
नमः स्थूलाय सूक्ष्माय बहुरूपाय ते नमः
namo bhavāya śarvāya nīlagrīvāya te namaḥ |
namaḥ sthūlāya sūkṣmāya bahurūpāya te namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सर्वमुखो भूत्वा वाणीमाकर्ण्य शंकरः ।
प्रोवाच नंदिनं देवा नानयस्वेति सत्वरम्
iti sarvamukho bhūtvā vāṇīmākarṇya śaṃkaraḥ |
provāca naṃdinaṃ devā nānayasveti satvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा शंभोर्वचो देवा आहूता नंदिना द्रुतम् ।
प्रविश्यांतःपुरे देवा ददृशुर्विस्मितेक्षणाः
śrutvā śaṃbhorvaco devā āhūtā naṃdinā drutam |
praviśyāṃtaḥpure devā dadṛśurvismitekṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासने समासीनं शंकरं लोकशंकरम् ।
गणैः कोटिसहस्रैस्तु सेवितं भक्तिशालिभिः
tatrāsane samāsīnaṃ śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram |
gaṇaiḥ koṭisahasraistu sevitaṃ bhaktiśālibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नग्नैर्विरूपैः कुटिलैर्जटिलैर्धूलिधूसरैः ।
प्रणिपत्याग्रतः प्राह सह देवैः पितामहः
nagnairvirūpaiḥ kuṭilairjaṭilairdhūlidhūsaraiḥ |
praṇipatyāgrataḥ prāha saha devaiḥ pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखरोगो यथा स्यासीच्छक्रः सोऽयं वृथागतः ।
कृपां कुरु महादेव शरणागतवत्सल
sukharogo yathā syāsīcchakraḥ so'yaṃ vṛthāgataḥ |
kṛpāṃ kuru mahādeva śaraṇāgatavatsala
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत उच्चैर्विभोर्हास्यं श्रुत्वा ब्रह्मा पिनाकिनः ।
उवाच देवदेवेशं पश्यावस्थां दिवौकसाम्
tata uccairvibhorhāsyaṃ śrutvā brahmā pinākinaḥ |
uvāca devadeveśaṃ paśyāvasthāṃ divaukasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वेश्वरो ज्ञात्वा ब्रह्मणो मनसेप्सितम् ।
शक्रस्य मानभंगं च देवार्थे परमेश्वरः
tataḥ sarveśvaro jñātvā brahmaṇo manasepsitam |
śakrasya mānabhaṃgaṃ ca devārthe parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेम्णा भवान्या विज्ञप्तो नृप प्राह वचो हरः ।
विष्णुना न हतो योऽरि स कथं हन्यते मया
premṇā bhavānyā vijñapto nṛpa prāha vaco haraḥ |
viṣṇunā na hato yo'ri sa kathaṃ hanyate mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वसृष्टान्यायुधानि वज्रादीनि पितामह ।
तैः शस्त्रैर्नैव वध्योऽसौ बली जालंधरोऽसुरः
pūrvasṛṣṭānyāyudhāni vajrādīni pitāmaha |
taiḥ śastrairnaiva vadhyo'sau balī jālaṃdharo'suraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतिभिः पूर्वसंसृष्टैः समयापि न हन्यते ।
देवाः कुर्वंतु शस्त्रं हि मम प्राणसहं दृढम्
hetibhiḥ pūrvasaṃsṛṣṭaiḥ samayāpi na hanyate |
devāḥ kurvaṃtu śastraṃ hi mama prāṇasahaṃ dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंभोरित्युत्तरं श्रुत्वा ब्रह्मोवाचाथ शंकरम् ।
स्वयं कुरु महाशस्त्रं त्वं वेत्थ स्वात्मनो बलम्
śaṃbhorityuttaraṃ śrutvā brahmovācātha śaṃkaram |
svayaṃ kuru mahāśastraṃ tvaṃ vettha svātmano balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच महेश्वरः ।
ब्रह्मन्विमुंच तेजस्त्वं क्रोधयुक्तं सुरैः सह
iti tasya vacaḥ śrutvā pratyuvāca maheśvaraḥ |
brahmanvimuṃca tejastvaṃ krodhayuktaṃ suraiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेजो मुमोचाथ ब्रह्मा ब्रह्मास्त्रसूचकः ।
रुद्रस्त्रिनेत्रजं तेजस्ततो निर्मुक्तवान्स्वयम्
tatastejo mumocātha brahmā brahmāstrasūcakaḥ |
rudrastrinetrajaṃ tejastato nirmuktavānsvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाश्च मुमुचुः सर्वे सक्रोधं तेजसां चयम् ।
अत्रांतरे स्मृतः प्राप्तो हरेण मधुसूदनः
devāśca mumucuḥ sarve sakrodhaṃ tejasāṃ cayam |
atrāṃtare smṛtaḥ prāpto hareṇa madhusūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं करोमीति तेनोक्तः शिवः प्राह जनार्दनम् ।
विष्णो जालंधरः कस्मान्न हतः संगरे त्वया
kiṃ karomīti tenoktaḥ śivaḥ prāha janārdanam |
viṣṇo jālaṃdharaḥ kasmānna hataḥ saṃgare tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं सुरान्परित्यज्य क्षीराब्धिं शयितुं गतः
kathaṃ surānparityajya kṣīrābdhiṃ śayituṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीविष्णुरुवाच-।
यदि तं हन्मि देवेश श्रीः कथं मम वल्लभा ।
तस्मात्त्वं पार्वतीकांत जहि जालंधरं रणे
śrīviṣṇuruvāca-|
yadi taṃ hanmi deveśa śrīḥ kathaṃ mama vallabhā |
tasmāttvaṃ pārvatīkāṃta jahi jālaṃdharaṃ raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजस्त्वं क्रोधजं मुंचेत्युक्तः शर्वेण केशवः ।
मुमोच वैष्णवं तेजः तत्सर्वं समवर्द्धत ।
तेजः प्रवृद्धं तद्दृष्ट्वा व्यापकं प्राह केशवम्
tejastvaṃ krodhajaṃ muṃcetyuktaḥ śarveṇa keśavaḥ |
mumoca vaiṣṇavaṃ tejaḥ tatsarvaṃ samavarddhata |
tejaḥ pravṛddhaṃ taddṛṣṭvā vyāpakaṃ prāha keśavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंकर उवाच-।
एतेन तेजसा शीघ्रं ममास्त्रं कर्तुमर्हथ ।
विश्वकर्मादयस्तच्च श्रुत्वा शंकरभाषितम्
śaṃkara uvāca-|
etena tejasā śīghraṃ mamāstraṃ kartumarhatha |
viśvakarmādayastacca śrutvā śaṃkarabhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरीक्ष्य च तदाऽन्योऽन्यं किं कुर्म इति शंकिताः ।
दृष्ट्वा तूष्णीं स्थितांस्तांश्च ज्ञात्वा तन्मनसि स्थितम्
nirīkṣya ca tadā'nyo'nyaṃ kiṃ kurma iti śaṃkitāḥ |
dṛṣṭvā tūṣṇīṃ sthitāṃstāṃśca jñātvā tanmanasi sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाह भगवान्ब्रह्मा अनालोक्यं हि दैवतैः ।
सोढुं न शक्तास्ते तेजो धर्तुं केन च शक्यते
tadāha bhagavānbrahmā anālokyaṃ hi daivataiḥ |
soḍhuṃ na śaktāste tejo dhartuṃ kena ca śakyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रहस्य भगवानुत्पत्योपरि तेजसः ।
वामांघ्रिपार्ष्णिना शंभुर्ननर्त भ्रमरीचयम्
tataḥ prahasya bhagavānutpatyopari tejasaḥ |
vāmāṃghripārṣṇinā śaṃbhurnanarta bhramarīcayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवा महेंद्राद्यास्तेजसोपरि शंकरम् ।
नृत्यमानं तदा दृष्ट्वा मुदा वाद्यान्यवादयन्
tato devā maheṃdrādyāstejasopari śaṃkaram |
nṛtyamānaṃ tadā dṛṣṭvā mudā vādyānyavādayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाप्रभृति नृत्येषु भ्राम्यते भ्रमरीचयम् ।
अथ चक्रं समुत्पन्नं शंभोर्नर्तनमर्दनात्
tadāprabhṛti nṛtyeṣu bhrāmyate bhramarīcayam |
atha cakraṃ samutpannaṃ śaṃbhornartanamardanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरलक्षत्रयोपेतं अस्थिकोटिसमाकुलम् ।
शर्वांघ्रिकषणात्तस्य तेजसो निसृताः कणाः
āralakṣatrayopetaṃ asthikoṭisamākulam |
śarvāṃghrikaṣaṇāttasya tejaso nisṛtāḥ kaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वकर्मा च तेनास्त्रं विमानानि च निर्ममे ।
ततस्ते निर्ज्जरा भीत्या दृष्ट्वा चक्रं सुदर्शनम्
viśvakarmā ca tenāstraṃ vimānāni ca nirmame |
tataste nirjjarā bhītyā dṛṣṭvā cakraṃ sudarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्राहित्राहीति देवेशं प्रत्यूचुस्ते सुरान्नृप ।
पृथ्वीकाठिन्यमादाय लोहानामपि तेजसाम्
trāhitrāhīti deveśaṃ pratyūcuste surānnṛpa |
pṛthvīkāṭhinyamādāya lohānāmapi tejasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्विश्वकर्मणा कोशं कृतं भस्मीकृतं च तत् ।
सृष्टेन तेन चक्रेण दग्धः कालोऽपतत्क्षितौ
yadviśvakarmaṇā kośaṃ kṛtaṃ bhasmīkṛtaṃ ca tat |
sṛṣṭena tena cakreṇa dagdhaḥ kālo'patatkṣitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तद्ब्रह्मणो हस्ते ददौ चक्रं स धूर्जटिः ।
चक्रार्चिर्निचयैः कूर्चं दृष्ट्वा दग्धमुमापतिः
tatastadbrahmaṇo haste dadau cakraṃ sa dhūrjaṭiḥ |
cakrārcirnicayaiḥ kūrcaṃ dṛṣṭvā dagdhamumāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हसित्वा ब्रह्मणो हस्ताद्गृहीत्वा सत्वरं शिवः ।
दधौ कक्षापुटे चक्रं निधानं निर्धनो यथा
hasitvā brahmaṇo hastādgṛhītvā satvaraṃ śivaḥ |
dadhau kakṣāpuṭe cakraṃ nidhānaṃ nirdhano yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो न दृश्यते चक्रं शिवकक्षापुटेस्थितम् ।
महामूर्खस्य यद्दत्तं दानं तस्य फलं यथा
tato na dṛśyate cakraṃ śivakakṣāpuṭesthitam |
mahāmūrkhasya yaddattaṃ dānaṃ tasya phalaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.