अथ तेन वृद्ध-वानरेण कुत्रचित् पिपासाकुलेन भ्रमता पद्मिनी-खण्ड-मण्डितं सरः समासादितम् । तद् यावत् सूक्ष्मेक्षिकयावलोकयति तावद् वनचर-मनुष्याणां पद-पङ्क्ति-प्रदेशो ऽस्ति न निष्क्रमणम् । ततश् चिन्तितम्-नूनम् अत्र आक्रान्ते दुष्ट-ग्राहेण भाव्यम् । तत्-पद्मिनी-नालम् आदाय दूरस्थो ऽपि जलं पिबामि । तथानुष्ठिते तन्-मध्याद् राक्षसो निष्क्रम्य रत्न-माला-विभूषित-कण्ठस् तम् उवाच-भोः ! अत्र यः सलिले प्रवेशं करोति स मे भक्ष्यः इति । तन् नास्ति धूर्ततरस् त्वत्-समो ऽन्यो यः पानीयम् अनेन विधिना पिबति । ततस् तुष्टो ऽहं, प्रार्थयस्व हृदय-वाञ्छितम् । कपिर् आह-भोः ! कियती मे भक्षण-शक्तिः ? स आह-शत-सहस्रायुत-लक्षाण्य् अपि जल-प्रविष्टानि भक्षयामि । बाह्यतः शृगालो ऽपि मां धर्षयति । वानर आह-अस्ति मे केनचिद् भूपतिना सहात्यन्तं वैरम् । यद्य् एनां रत्न-मालां मे प्रयच्छसि, तत् परिवारम् अपि तं भूपतिं वाक्य-प्रपञ्चेन लोभयित्वात्र सरसि प्रवेशयामि । सो ऽपि श्रद्धेयं वचस् तस्य श्रुत्वा रत्न-मालां दत्त्वा प्राह-भो मित्र ! यत् समुचितं भवति तत् कर्तव्यम् इति । वानरो ऽपि रत्न-माला-विभूषित-कण्ठो वृक्ष-प्रासादेषु परिभ्रमन् जनैर् दृष्टः । पृष्टश् च-भो यूथप ! भवान् इयन्तं कालं कुत्र स्थितः ? भवता ईदृग् रत्न-माला कुत्र लब्धा ? दीप्त्या सूर्यम् अपि तिरस्करोति । वानरः प्राह-अस्ति कुत्रचिद् अरण्ये गुप्ततरं महत् सरो धनद-निर्मितम् । तत्र सूर्येऽर्धोदिते रवि-वारे यः कश्चिन् निमज्जति, स धनद-प्रसादाद् ईदृग्-रत्न-माला-विभूषित-कण्ठो निःसरति । अथ भूभुजा तद् आकर्ण्य, स वानरः समाहूतः । पृष्टश् च-भो यूथाधिप ! किं सत्यम् एतत् ? रत्न-माला-सनाथं सरो ऽस्ति क्वापि ? कपिर् आह-स्वामिन् ! एष प्रत्यक्षतया मत्-कण्ठ-स्थितया रत्न-मालया प्रत्ययस् ते । तद् यदि रत्न-मालया प्रयोजनं तन् मया सह कम् अपि प्रेषय, येन दर्शयामि । तच् छ्रुत्वा नृपतिर् आह-यद्य् एवं तद् अहं स-परिजनः स्वयम् एष्यामि, येन प्रभूता रत्न-माला उत्पद्यते । वानर आह-एवं क्रियताम् । तथानुष्ठिते भूपतिना सह रत्न-माला-लोभेन सर्वे कलत्र-भृत्याः प्रस्थिताः । वानरो ऽपि राज्ञा दोलाधिरूढेन स्वोत्सङ्गे आरोपितः सुखेन प्रीति-पूर्वम् आनीयते । अथवा साध्व् इदम् उच्यते- तृष्णे देवि नमस् तुभ्यं यया वित्तान्विता अपि । अकृत्येषु नियोज्यन्ते भ्रामन्ते दुर्गमेष्व् अपि
atha tena vṛddha-vānareṇa kutracit pipāsākulena bhramatā padminī-khaṇḍa-maṇḍitaṃ saraḥ samāsāditam | tad yāvat sūkṣmekṣikayāvalokayati tāvad vanacara-manuṣyāṇāṃ pada-paṅkti-pradeśo 'sti na niṣkramaṇam | tataś cintitam-nūnam atra ākrānte duṣṭa-grāheṇa bhāvyam | tat-padminī-nālam ādāya dūrastho 'pi jalaṃ pibāmi | tathānuṣṭhite tan-madhyād rākṣaso niṣkramya ratna-mālā-vibhūṣita-kaṇṭhas tam uvāca-bhoḥ ! atra yaḥ salile praveśaṃ karoti sa me bhakṣyaḥ iti | tan nāsti dhūrtataras tvat-samo 'nyo yaḥ pānīyam anena vidhinā pibati | tatas tuṣṭo 'haṃ, prārthayasva hṛdaya-vāñchitam | kapir āha-bhoḥ ! kiyatī me bhakṣaṇa-śaktiḥ ? sa āha-śata-sahasrāyuta-lakṣāṇy api jala-praviṣṭāni bhakṣayāmi | bāhyataḥ śṛgālo 'pi māṃ dharṣayati | vānara āha-asti me kenacid bhūpatinā sahātyantaṃ vairam | yady enāṃ ratna-mālāṃ me prayacchasi, tat parivāram api taṃ bhūpatiṃ vākya-prapañcena lobhayitvātra sarasi praveśayāmi | so 'pi śraddheyaṃ vacas tasya śrutvā ratna-mālāṃ dattvā prāha-bho mitra ! yat samucitaṃ bhavati tat kartavyam iti | vānaro 'pi ratna-mālā-vibhūṣita-kaṇṭho vṛkṣa-prāsādeṣu paribhraman janair dṛṣṭaḥ | pṛṣṭaś ca-bho yūthapa ! bhavān iyantaṃ kālaṃ kutra sthitaḥ ? bhavatā īdṛg ratna-mālā kutra labdhā ? dīptyā sūryam api tiraskaroti | vānaraḥ prāha-asti kutracid araṇye guptataraṃ mahat saro dhanada-nirmitam | tatra sūrye'rdhodite ravi-vāre yaḥ kaścin nimajjati, sa dhanada-prasādād īdṛg-ratna-mālā-vibhūṣita-kaṇṭho niḥsarati | atha bhūbhujā tad ākarṇya, sa vānaraḥ samāhūtaḥ | pṛṣṭaś ca-bho yūthādhipa ! kiṃ satyam etat ? ratna-mālā-sanāthaṃ saro 'sti kvāpi ? kapir āha-svāmin ! eṣa pratyakṣatayā mat-kaṇṭha-sthitayā ratna-mālayā pratyayas te | tad yadi ratna-mālayā prayojanaṃ tan mayā saha kam api preṣaya, yena darśayāmi | tac chrutvā nṛpatir āha-yady evaṃ tad ahaṃ sa-parijanaḥ svayam eṣyāmi, yena prabhūtā ratna-mālā utpadyate | vānara āha-evaṃ kriyatām | tathānuṣṭhite bhūpatinā saha ratna-mālā-lobhena sarve kalatra-bhṛtyāḥ prasthitāḥ | vānaro 'pi rājñā dolādhirūḍhena svotsaṅge āropitaḥ sukhena prīti-pūrvam ānīyate | athavā sādhv idam ucyate- tṛṣṇe devi namas tubhyaṃ yayā vittānvitā api | akṛtyeṣu niyojyante bhrāmante durgameṣv api
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.