"द्वन्द्वश्च प्राणि"इत्यादिप्रकरणविषयः सर्वो द्वन्द्व इत्यर्थः।"चार्थे द्वन्द्वः"इति सूत्रेण समाहारेतरयोगयोरविशेषेण द्वन्द्व विधानात् न्यायसिद्धेयम्।"तिष्यपुनर्वस्वोः"इति सूत्रस्थं बहुवचनस्येति ग्रहणमस्या ज्ञापकम्। तद्धीदम्"तिष्यपुनर्वसु"इत्यत्र तद्व्यावृत्यर्थम्। न चैवमप्यत्र"जातिरप्राणिनाम्"इति नित्यैकवद्भावेन बहुवचनाभावादिदं सूत्रं व्यर्थमिति वाच्यम्, तद्वैकल्पिकत्वस्याप्यनेन ज्ञापनात्। न चैते प्राणिन इति वाच्यम्,"आपोमयः प्राणः"इति श्रुतेरद्भिर्विना ग्लायमानप्राणानामेव प्राणित्वात। स्पष्टम् चेदम्"तिष्यपुनर्वस्वोः"इति सूत्रे भाष्ये। अत एव"द्वन्द्वश्च प्राणी"इत्यादेः प्राण्यङ्गादीनामेव समाहार इति विपरीतनियमो न ॥ सर्वे विधयश्छन्दसि विकल्प्यन्ते
"dvandvaśca prāṇi"ityādiprakaraṇaviṣayaḥ sarvo dvandva ityarthaḥ/"cārthe dvandvaḥ"iti sūtreṇa samāhāretarayogayoraviśeṣeṇa dvandva vidhānāt nyāyasiddheyam/"tiṣyapunarvasvoḥ"iti sūtrasthaṃ bahuvacanasyeti grahaṇamasyā jñāpakam/ taddhīdam"tiṣyapunarvasu"ityatra tadvyāvṛtyartham/ na caivamapyatra"jātiraprāṇinām"iti nityaikavadbhāvena bahuvacanābhāvādidaṃ sūtraṃ vyarthamiti vācyam, tadvaikalpikatvasyāpyanena jñāpanāt/ na caite prāṇina iti vācyam,"āpomayaḥ prāṇaḥ"iti śruteradbhirvinā glāyamānaprāṇānāmeva prāṇitvāta/ spaṣṭam cedam"tiṣyapunarvasvoḥ"iti sūtre bhāṣye/ ata eva"dvandvaśca prāṇī"ityādeḥ prāṇyaṅgādīnāmeva samāhāra iti viparītaniyamo na // sarve vidhayaśchandasi vikalpyante
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.