Library·Nagesa: Paribhasendusekhara·83

Nagesa: Paribhasendusekhara 83

Paribh 83

"वामदेवाड्डयड्ड्यौ"इति सूत्रे ड्यड्ड्तोर्डित्वमनयोरज्ञापकम्। तद्धि"ययतोश्चातदर्थे" इत्यत्र तयोरग्रहणार्थम्। नञः परस्य ययदन्तस्योत्तरपदस्यान्त उदात्त इति तदर्थः। एवं चावामदेव्ये ऽव्यय पूर्वपदप्रकृतिस्वर एव भवति। तन्मात्रानुबन्धकग्रहणे स चान्यश्चानुबन्धो यस्य तद्ग्रहणं नेत्यन्त्यार्थः। एते च प्रत्ययाप्रत्ययसाधारणे, दिव औत्"इत्यादौ सञ्चारितत्वात्। वर्णग्पहणे चानयोरप्रवृत्तिरिति स्पष्टम्"औङ आपः"इत्यत्र भाष्ये। येनानुबन्धेन सानुबन्धकत्वं द्व्यनुबन्धकत्वादि वा तदनुच्चारणे एवैषा, धर्मिग्राहकमानात्। तेन"जश्शसोः"इत्यत्र नैषेति निरनुबन्धकत्वात् तद्धितशत एवात्र ग्रहणं स्यादिति न शङ्क्यम्। एवमन्त्यान्यतरानुबन्धोच्चारणे एव। तेन"वनो रच"इत्यादौ ङ्वनिप्क्वनिपोरग्रहणसिद्धिः। एकानुबन्धकग्रहणे सम्भवतीति त्वर्थो न भाष्यादिसम्मत इत्यन्यत्र विस्तरः॥ ननु ऽकुटीरःऽ इत्यादौ स्वार्थिकत्वात् स्वार्थिकानां प्रकृतितो लिङ्गवतनानुवृत्तेर्न्यायप्राप्तत्वात् पुंस्त्वानुपपत्तिः, ऽअप्कल्पम्ऽ इत्यत्र नपंसकैकवचनयोरनुपपत्तिश्चेत्यत आह -- क्वचित् स्वार्थिकाः प्रकृतितो लिङ्गवतनान्यतिवर्तन्ते

"vāmadevāḍḍayaḍḍyau"iti sūtre ḍyaḍḍtorḍitvamanayorajñāpakam/ taddhi"yayatoścātadarthe" ityatra tayoragrahaṇārtham/ nañaḥ parasya yayadantasyottarapadasyānta udātta iti tadarthaḥ/ evaṃ cāvāmadevye 'vyaya pūrvapadaprakṛtisvara eva bhavati/ tanmātrānubandhakagrahaṇe sa cānyaścānubandho yasya tadgrahaṇaṃ netyantyārthaḥ/ ete ca pratyayāpratyayasādhāraṇe, diva aut"ityādau sañcāritatvāt/ varṇagpahaṇe cānayorapravṛttiriti spaṣṭam"auṅa āpaḥ"ityatra bhāṣye/ yenānubandhena sānubandhakatvaṃ dvyanubandhakatvādi vā tadanuccāraṇe evaiṣā, dharmigrāhakamānāt/ tena"jaśśasoḥ"ityatra naiṣeti niranubandhakatvāt taddhitaśata evātra grahaṇaṃ syāditi na śaṅkyam/ evamantyānyatarānubandhoccāraṇe eva/ tena"vano raca"ityādau ṅvanipkvaniporagrahaṇasiddhiḥ/ ekānubandhakagrahaṇe sambhavatīti tvartho na bhāṣyādisammata ityanyatra vistaraḥ// nanu 'kuṭīraḥ' ityādau svārthikatvāt svārthikānāṃ prakṛtito liṅgavatanānuvṛtternyāyaprāptatvāt puṃstvānupapattiḥ, 'apkalpam' ityatra napaṃsakaikavacanayoranupapattiścetyata āha -- kvacit svārthikāḥ prakṛtito liṅgavatanānyativartante

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Paribh/83

Cite as: Nagesa: Paribhasendusekhara 83, in HREEM (hreem.cc/library/Paribh/83), after GRETIL, Nagesa [=Nagojibhatta]: Paribhasendusekhara Input by members of the Sansknet project….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/paribhsu.htm — Nagesa [=Nagojibhatta]: Paribhasendusekhara Input by members of the Sansknet project (www.sansknet.org) This GRETIL version has been converted from a custom Devanagari encoding. Therefore, word boundaries are usually not marked by blanks. These and other irreg

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text