इहौशास्त्रे। ऽसङ्ख्यायाः अतिशदन्तायाःऽ इति निषेधो ऽस्या ज्ञापकः। न हि कृत्रिमा सङ्ख्या त्यन्ता शदन्ता वास्ति, तेन ऽकर्तरि कर्तरिकर्मव्यतिहारेऽ ऽकण्वमेघेभ्यः करणेऽ ऽविप्रतिषिद्धं चानधिकरणेऽ इत्यादौ लौकिकक्रियाद्रव्याद्यवगतिः। तत्र क्वोभय गतिः, क्वाकृत्रिमस्यैव, क्व कृत्रिमस्यैवेत्यत्र लक्ष्यानुसारि व्याख्यानमेव शरणम्। अत एव आम्रेडित शब्देन कृत्रिमस्यैव ग्रहणं न तु द्विस्त्रिर्घुष्टमात्रस्य। स्पष्टञ्चेदं सङ्ख्या संज्ञा सूत्रे भाष्ये। यत्तु - संज्ञाशास्त्राणां मच्छास्त्रे ऽनेन शब्देनैत एवेति नियमार्थत्वं कृत्रिमाकृत्रिम न्यायबीजमिति। तन्न ; तेषामगृहीतशक्तिग्राहकत्वेन विधित्वे सम्भवति, नियमत्वायोगात्। ऽसर्वे सर्वार्थ वाचकाःऽ इत्यभ्युपगमो ऽपि योगिदृष्ट्या, नत्वस्मद्दृष्ट्या, विशिष्य सर्वशब्दार्थज्ञनस्याशक्यत्वात्। सामाम्यज्ञानं तुभोधोपयोगीत्यन्यत्र निरूपितम्॥ ननु ऽअध्येताऽ ऽशयिताऽ इत्यादाविङ्शीङोर्ङित्वाद् गुणनिषेधः स्यादत आह - कार्यमनुभवन्हि कार्यी निमित्ततया नाश्रीयते
ihauśāstre/ 'saṅkhyāyāḥ atiśadantāyāḥ' iti niṣedho 'syā jñāpakaḥ/ na hi kṛtrimā saṅkhyā tyantā śadantā vāsti, tena 'kartari kartarikarmavyatihāre' 'kaṇvameghebhyaḥ karaṇe' 'vipratiṣiddhaṃ cānadhikaraṇe' ityādau laukikakriyādravyādyavagatiḥ/ tatra kvobhaya gatiḥ, kvākṛtrimasyaiva, kva kṛtrimasyaivetyatra lakṣyānusāri vyākhyānameva śaraṇam/ ata eva āmreḍita śabdena kṛtrimasyaiva grahaṇaṃ na tu dvistrirghuṣṭamātrasya/ spaṣṭañcedaṃ saṅkhyā saṃjñā sūtre bhāṣye/ yattu - saṃjñāśāstrāṇāṃ macchāstre 'nena śabdenaita eveti niyamārthatvaṃ kṛtrimākṛtrima nyāyabījamiti/ tanna ; teṣāmagṛhītaśaktigrāhakatvena vidhitve sambhavati, niyamatvāyogāt/ 'sarve sarvārtha vācakāḥ' ityabhyupagamo 'pi yogidṛṣṭyā, natvasmaddṛṣṭyā, viśiṣya sarvaśabdārthajñanasyāśakyatvāt/ sāmāmyajñānaṃ tubhodhopayogītyanyatra nirūpitam// nanu 'adhyetā' 'śayitā' ityādāviṅśīṅorṅitvād guṇaniṣedhaḥ syādata āha - kāryamanubhavanhi kāryī nimittatayā nāśrīyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.