Pauskara-Samhita 33

स्वविशेषाच्च बहवो दशूलक्षणलक्षिताः । अक्षरस्वरवर्णाख्यघोष(षो?)रागस्वरात्मकाः

svaviśeṣācca bahavo daśūlakṣaṇalakṣitāḥ / akṣarasvaravarṇākhyaghoṣa(ṣo?)rāgasvarātmakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वनिः कूटस्तथा स्फोटविसर्गान्ता महामते । एभ्यः संकीर्णरूपाभ्यो यत्ने वाक्यतरात्मना

dhvaniḥ kūṭastathā sphoṭavisargāntā mahāmate / ebhyaḥ saṃkīrṇarūpābhyo yatne vākyatarātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमोक्षात् सर्वसिद्धीनां प्रदाता सिद्धिभाग् भवेत् । ध्याता तस्मिन् हि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति

āmokṣāt sarvasiddhīnāṃ pradātā siddhibhāg bhavet / dhyātā tasmin hi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग्वेत्ति तदाभ्यासात् स्वाराध्येनानुरञ्जनात् । विलक्षणं च तद् ध्यानं ध्यानाध्यात्मकम् अब्जज

samyagvetti tadābhyāsāt svārādhyenānurañjanāt / vilakṣaṇaṃ ca tad dhyānaṃ dhyānādhyātmakam abjaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकाशानन्दरूपे च नानाभूतं हि यद् बहिः । ते द्वे सच्छब्दनाथस्य ऊर्मिः सूक्ष्मतमा अमला

prakāśānandarūpe ca nānābhūtaṃ hi yad bahiḥ / te dve sacchabdanāthasya ūrmiḥ sūkṣmatamā amalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा सह समं याति तत्त्वज्ञस्तु अव्यये पदे । आत्मलाभम् अतः प्राप्य परस्मात् परमेश्वरात्

yathā saha samaṃ yāti tattvajñastu avyaye pade / ātmalābham ataḥ prāpya parasmāt parameśvarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानकर्मरतानां च श्रद्धासंयमसेविनाम् । आस्तिकानां जिताक्षाणां सद्भक्तानां सदा भवेत्

jñānakarmaratānāṃ ca śraddhāsaṃyamasevinām / āstikānāṃ jitākṣāṇāṃ sadbhaktānāṃ sadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न एतद् वाच्यं अभक्ताय नास्तिकाय कदाचन । न कुतर्कं अतिष्ठाय कर्मब्रह्मोज्झिताय च

na etad vācyaṃ abhaktāya nāstikāya kadācana / na kutarkaṃ atiṣṭhāya karmabrahmojjhitāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ प्रभातात् निशान्तं च व्यापारं पारमेश्वरम् । लोकातीतास्तु ये विप्राः तेषां तद् हृदयंगमम्

ā prabhātāt niśāntaṃ ca vyāpāraṃ pārameśvaram / lokātītāstu ye viprāḥ teṣāṃ tad hṛdayaṃgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौकिकव्यवहारस्था बहवो ऽन्ये च नेश्वराः । शून्यब्रह्मैकनिष्ठाय वाक्प्रपञ्चधियान्विताः

laukikavyavahārasthā bahavo 'nye ca neśvarāḥ / śūnyabrahmaikaniṣṭhāya vākprapañcadhiyānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौष्कर उवाच --- तत्त्वग्रामस्य भेदैश्च हेयोपादेयलक्षणम् । ज्ञातुम् इच्छामि विधिवत् तन् ममा चक्ष्व शाश्वत

pauṣkara uvāca --- tattvagrāmasya bhedaiśca heyopādeyalakṣaṇam / jñātum icchāmi vidhivat tan mamā cakṣva śāśvata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री भगवान् उवाच --- यथा क्षीरस्य वै स्नेहं भेदेन न तु वर्तते । एवं हि विद्धि सर्वेषां तत्त्वानां परमेश्वरः

śrī bhagavān uvāca --- yathā kṣīrasya vai snehaṃ bhedena na tu vartate / evaṃ hi viddhi sarveṣāṃ tattvānāṃ parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकत्वेन पृथक्त्वेन समाधौ प्रोक्तम् अभ्यसेत् । केवलं हि यथापूर्वम् उद्विष्टं च तदाप्तये

ekatvena pṛthaktvena samādhau proktam abhyaset / kevalaṃ hi yathāpūrvam udviṣṭaṃ ca tadāptaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्षितेः करणग्रामम् इन्द्रियाख्यगणान्वितम् । उत्तमव्यक्तपर्यन्तं प्रपञ्चं तद् अनश्वरम्

ākṣiteḥ karaṇagrāmam indriyākhyagaṇānvitam / uttamavyaktaparyantaṃ prapañcaṃ tad anaśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानामूर्तिसमाख्यं च भोगक्षेत्रं हि कर्मिणाम् । सुखदुःखगुणोपेतं मोहमायामयं दृढम्

nānāmūrtisamākhyaṃ ca bhogakṣetraṃ hi karmiṇām / sukhaduḥkhaguṇopetaṃ mohamāyāmayaṃ dṛḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानं तु तदासक्तेर्वर्धने तु क्षणात् क्षणम् । ज्ञानाद् विलयम् आयाति तस्मात् नित्यं हि तद् द्विज

ajñānaṃ tu tadāsaktervardhane tu kṣaṇāt kṣaṇam / jñānād vilayam āyāti tasmāt nityaṃ hi tad dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेयभावनया चिन्त्यम् उपायं यद्यपि स्फुटम् । सिद्धीनाम् आत्मलाभे तु तत्राप्यस्थिरम् एव तत्

heyabhāvanayā cintyam upāyaṃ yadyapi sphuṭam / siddhīnām ātmalābhe tu tatrāpyasthiram eva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारम् आदाय वै तस्मात्साधनं योगसिद्धये । मनोबुद्धिरहङ्कारः सत्त्वं सत्त्ववतां वर

sāram ādāya vai tasmātsādhanaṃ yogasiddhaye / manobuddhirahaṅkāraḥ sattvaṃ sattvavatāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्कम् उदं अव्यक्तं ब्रह्मप्राप्त्या निवर्तते । अथोपकरणं दिव्यं पञ्चशक्त्योपलक्षितम्

catuṣkam udaṃ avyaktaṃ brahmaprāptyā nivartate / athopakaraṇaṃ divyaṃ pañcaśaktyopalakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालज्ञानक्रियाख्येच्छाप्राणसंज्ञं महामते । अहेयम् अपरं नित्यं कर्मण्यानां च सिद्धिकृत्

kālajñānakriyākhyecchāprāṇasaṃjñaṃ mahāmate / aheyam aparaṃ nityaṃ karmaṇyānāṃ ca siddhikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्ववृन्दस्य विजये गुणषट्कोपलब्धये । चातुरात्म्यपरिज्ञाने शब्दब्रह्माप्तये तु वै

tattvavṛndasya vijaye guṇaṣaṭkopalabdhaye / cāturātmyaparijñāne śabdabrahmāptaye tu vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकाशानन्दलाभे तु निर्विकल्पपदाप्तये । नवप्रकारेणानेन प्राक्प्राप्तेन गुरोर्मुखात्

prakāśānandalābhe tu nirvikalpapadāptaye / navaprakāreṇānena prākprāptena gurormukhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकृतेनाच्युतीयेन साध्यसाधनवस्तुना । तद् नास्ति यद् न च आप्नोति साक्षात्कारात्तु साधकः

prākṛtenācyutīyena sādhyasādhanavastunā / tad nāsti yad na ca āpnoti sākṣātkārāttu sādhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धध्यान जयात् स्वं स्वं फलं यच्छति वै सदा । एतस्मात् कारणात् साध्यं साध्यस्यान्यस्य साधनम्

siddhadhyāna jayāt svaṃ svaṃ phalaṃ yacchati vai sadā / etasmāt kāraṇāt sādhyaṃ sādhyasyānyasya sādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्च ज्ञानादिकं षट्कं ब्रह्मतत्त्वविलक्षणम् । अणिमाद्यष्टकं चैवम् अतो ऽन्यं रोचते हि यत्

tacca jñānādikaṃ ṣaṭkaṃ brahmatattvavilakṣaṇam / aṇimādyaṣṭakaṃ caivam ato 'nyaṃ rocate hi yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभवः प्रलयश्वैव ऐश्वर्यं सर्वतोमुखम् । आध्यात्मम् आधिदैवत्यम् आधिभूतात्मना द्विज

prabhavaḥ pralayaśvaiva aiśvaryaṃ sarvatomukham / ādhyātmam ādhidaivatyam ādhibhūtātmanā dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वाभ्याससमाधौ तु ज्ञातव्यं तत्त्वचिन्तकैः । शब्दब्रह्मपदाद् एव क्षित्यन्ते तत्त्वसंग्रहे

tattvābhyāsasamādhau tu jñātavyaṃ tattvacintakaiḥ / śabdabrahmapadād eva kṣityante tattvasaṃgrahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यात्मं परमं ब्रह्म सामान्यं विद्धि सर्वदा । ज्ञातव्यम् अधिदैवं च सेश्वरं प्रणवं तथा

adhyātmaṃ paramaṃ brahma sāmānyaṃ viddhi sarvadā / jñātavyam adhidaivaṃ ca seśvaraṃ praṇavaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वं स्वं स्वभावं सर्वस्य स्थूलसूक्ष्मपरात्मकम् । विज्ञेयम् अधिभूतत्वं साक्षात्कमललोचन

svaṃ svaṃ svabhāvaṃ sarvasya sthūlasūkṣmaparātmakam / vijñeyam adhibhūtatvaṃ sākṣātkamalalocana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यम् एतत् सर्वत्र ध्येयम् अध्यात्मपूर्वकम् । सविशेषम् अयो वक्ष्ये श्रुणुष्वैकाग्रमानसः

sāmānyam etat sarvatra dhyeyam adhyātmapūrvakam / saviśeṣam ayo vakṣye śruṇuṣvaikāgramānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्तरङ्गं परं ब्रह्म शब्दब्रह्मणि अकृत्रिमे । अध्यात्मं द्विज बोद्धव्यं मन्त्रकोट्या ह्यनेकशः

nistaraṅgaṃ paraṃ brahma śabdabrahmaṇi akṛtrime / adhyātmaṃ dvija boddhavyaṃ mantrakoṭyā hyanekaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिदैवत्यभावेन तस्मिन्नेव सदा स्थिताः । अधिभूतं तु बोद्धव्यं तद् वाक्त्त्त्वचयं तु यत्

adhidaivatyabhāvena tasminneva sadā sthitāḥ / adhibhūtaṃ tu boddhavyaṃ tad vāktttvacayaṃ tu yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यात्मगुणषट्काख्यं शब्दब्रह्म यथोदितम् । चातुरात्म्यं परिज्ञेयम् अधिदैवम् अनाकृति

adhyātmaguṇaṣaṭkākhyaṃ śabdabrahma yathoditam / cāturātmyaṃ parijñeyam adhidaivam anākṛti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिव्यूहम् असंख्यं यद् गुणेभ्यः प्रवदन्ति तु । तद्विशेषस्वरूपं च आधिभूतं तु विद्धि तत्

śaktivyūham asaṃkhyaṃ yad guṇebhyaḥ pravadanti tu / tadviśeṣasvarūpaṃ ca ādhibhūtaṃ tu viddhi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणशक्तेस्तु चाध्यात्मं षाड्गुण्यम् अखिलं हि यत् । अधिदैवतम् अब्जाक्षो वासुदेवः सनातनः

prāṇaśaktestu cādhyātmaṃ ṣāḍguṇyam akhilaṃ hi yat / adhidaivatam abjākṣo vāsudevaḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिभूतम् अपानाद्या वायवो विश्वधारकाः । इच्छाशक्तेः परत्वेन स्थितं ज्ञानबलद्वयम्

adhibhūtam apānādyā vāyavo viśvadhārakāḥ / icchāśakteḥ paratvena sthitaṃ jñānabaladvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेयं तद् अधिदैवं च परः संकर्षणः प्रभुः । सामर्थ्यम् अधिभूतं च सर्वतत्त्वाश्रितं हि यत्

jñeyaṃ tad adhidaivaṃ ca paraḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ / sāmarthyam adhibhūtaṃ ca sarvatattvāśritaṃ hi yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयम् ऐश्वर्यवीर्याख्यम् अध्यात्मं विद्धि पौष्कर । क्रियाशक्तेस्तु दैवत्यं प्रद्युम्नः परमेश्वरः

dvayam aiśvaryavīryākhyam adhyātmaṃ viddhi pauṣkara / kriyāśaktestu daivatyaṃ pradyumnaḥ parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्प्रकाशप्रसरम् अधिभूतं सदोदितम् । तेजः शक्तिर्द्विजाध्यात्मम् अव्यक्तम् अमलेक्षण

mahatprakāśaprasaram adhibhūtaṃ sadoditam / tejaḥ śaktirdvijādhyātmam avyaktam amalekṣaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्केन्दुवह्नित्रितयं दैवतं परिकीर्तितम् । गुणत्रयम् असङ्कीर्णम् अधिभूतं महामते

arkenduvahnitritayaṃ daivataṃ parikīrtitam / guṇatrayam asaṅkīrṇam adhibhūtaṃ mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणत्रयस्य चाध्यात्मं सङ्घातकरणं स्वकम् । सत्त्वस्य दैवतं वह्नी रजसः त्वं अमृतात्प(?स्प)दम्

guṇatrayasya cādhyātmaṃ saṅghātakaraṇaṃ svakam / sattvasya daivataṃ vahnī rajasaḥ tvaṃ amṛtātpa(?spa)dam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमसस्तपनो विष्णुः सत्व (?त्वे )[ज्ञाना]धिभूतता । रजस्यरागो विज्ञेयम् अधिभूतं महामते

tamasastapano viṣṇuḥ satva (?tve )[jñānā]dhibhūtatā / rajasyarāgo vijñeyam adhibhūtaṃ mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामोहं हि तमसस्त्वधिभूतं प्रकीर्तितम् । अध्यात्मं चेतनो बुद्धेर्धर्मं सदधिदेवता

mahāmohaṃ hi tamasastvadhibhūtaṃ prakīrtitam / adhyātmaṃ cetano buddherdharmaṃ sadadhidevatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै रागं ?द्विजैश्वर्यम् अधिभूतं तदात्मकम् । अहङ्काराख्यतत्त्वस्य बुद्धिः अध्यात्मम् अब्जज

sa vai rāgaṃ ?dvijaiśvaryam adhibhūtaṃ tadātmakam / ahaṅkārākhyatattvasya buddhiḥ adhyātmam abjaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिदैवं परिज्ञेयं कालवैश्वानरो महान् । महत्त्वम् अधिभूतं च मनसो ऽथ निरुच्यते

adhidaivaṃ parijñeyaṃ kālavaiśvānaro mahān / mahattvam adhibhūtaṃ ca manaso 'tha nirucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यात्मं तु अहङ्कारो नृवराहः प्रजापतिः । विज्ञेयम् अधिदैवं च संकल्पंम् अधिभूतता

adhyātmaṃ tu ahaṅkāro nṛvarāhaḥ prajāpatiḥ / vijñeyam adhidaivaṃ ca saṃkalpaṃm adhibhūtatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चानाम् इन्द्रियाणां तु अध्यात्मं च मनः स्मृतम् । कालात्मदैवतं विद्धि अधिभूतं सुखादिकम्

pañcānām indriyāṇāṃ tu adhyātmaṃ ca manaḥ smṛtam / kālātmadaivataṃ viddhi adhibhūtaṃ sukhādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वागादीनां द्विजाध्यात्मं व्यूहंम् इन्द्रियकं तु यत् । अधिदैवं तु बोद्धव्यं विश्वरूपाख्यम् अच्युतम्

vāgādīnāṃ dvijādhyātmaṃ vyūhaṃm indriyakaṃ tu yat / adhidaivaṃ tu boddhavyaṃ viśvarūpākhyam acyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापारम् अधिभूतं च अष्टयोन्यात्मकं हि यत् । तन्मात्राणां सभूतानांम् अध्यात्मम् अमलेक्षण

vyāpāram adhibhūtaṃ ca aṣṭayonyātmakaṃ hi yat / tanmātrāṇāṃ sabhūtānāṃm adhyātmam amalekṣaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूसूक्ष्मं करणव्यूहम् अधिदैवं निबोधतु । वैभवं भगवद्व्यूहं विचित्रं विद्धि पद्मज

sūsūkṣmaṃ karaṇavyūham adhidaivaṃ nibodhatu / vaibhavaṃ bhagavadvyūhaṃ vicitraṃ viddhi padmaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोद्धव्यंम् अधिभूतं च तत्त्वभूमिजयैषिणाम् । उक्तम् अध्यात्मपूर्वं यत् त्रितयं योगसिद्धये

boddhavyaṃm adhibhūtaṃ ca tattvabhūmijayaiṣiṇām / uktam adhyātmapūrvaṃ yat tritayaṃ yogasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभावेन क्रमेणैव तत्पुनः चतुरानन । आप्ययेन क्रमेणैव अभ्यस्तैः सर्वयोगिनाम्

prabhāvena krameṇaiva tatpunaḥ caturānana / āpyayena krameṇaiva abhyastaiḥ sarvayoginām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ (क्षितेः?)सर्वशक्त्यात्मा पदपर्यन्तं आच्युतम् । तत्त्वबुद्धनिरासार्थं योगाभ्यासंम् इदं स्मृतम्

ā (kṣiteḥ?)sarvaśaktyātmā padaparyantaṃ ācyutam / tattvabuddhanirāsārthaṃ yogābhyāsaṃm idaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.