भवेत् तत्त्वजयाद् भिन्नं फलं तत्त्वं फलर्थिनाम् । इति श्रीपाञ्चरात्रे महोपनिषदि पौष्करसंहितायां तत्त्वसमाख्यानं नाम त्रयस्त्रिंऽध्यायः ॥ अथ चतुस्त्रिंशोध्यायः श्रीभगवानुवाच --- क्षेत्रे वायतने दिव्ये तीर्थोद्देशेन संकुत्ने । क्षुद्रद्माणिविमुक्ते च वने तूपवने शुभे
bhavet tattvajayād bhinnaṃ phalaṃ tattvaṃ phalarthinām / iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi pauṣkarasaṃhitāyāṃ tattvasamākhyānaṃ nāma trayastriṃ'dhyāyaḥ || atha catustriṃśodhyāyaḥ śrībhagavānuvāca --- kṣetre vāyatane divye tīrthoddeśena saṃkutne / kṣudradmāṇivimukte ca vane tūpavane śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूगृहे वा गिरेः शृङ्गे गुप्ते देवगृहान्तरे । स्वास्थ्यं मत्वैकदेशे वा गोष्ठे द्विजपरिग्रहे
bhūgṛhe vā gireḥ śṛṅge gupte devagṛhāntare / svāsthyaṃ matvaikadeśe vā goṣṭhe dvijaparigrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धरात्राद् अतिक्रान्ते काले कमत्त्रसंभव । खमन्त्रस्याग्रतस्त्वेव तत्त्वाभ्यासं समाचरेत्
ardharātrād atikrānte kāle kamattrasaṃbhava / khamantrasyāgratastveva tattvābhyāsaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्र्रमजये त्त्रब्धे दत्त्वार्ध्यं मन्त्रमूर्धनि । घण्टाशब्दसमोपेतं धूपं दत्त्वा महामते
tatra śrramajaye ttrabdhe dattvārdhyaṃ mantramūrdhani / ghaṇṭāśabdasamopetaṃ dhūpaṃ dattvā mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तुत्वा प्रदक्षिणीकृत्य शुचिस्थाने तु सास्तरे । कृष्णाजिनप्रतिच्छन्ने कुतपे कम्बले तु वा
stutvā pradakṣiṇīkṛtya śucisthāne tu sāstare / kṛṣṇājinapraticchanne kutape kambale tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निद्रां सन्त्यज्य वै ब्रह्मन् पावने शयने स्थितः । ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय पञ्चाङ्गं स्नानम् आचरेत्
nidrāṃ santyajya vai brahman pāvane śayane sthitaḥ / brāhme muhūrte cotthāya pañcāṅgaṃ snānam ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्लवने वाप्सु मध्ये वा सन्ध्यां कृत्वा यथाविधि । तस्याग्रतश्चोपविश्य निर्मलं दर्पणं द्विज
plavane vāpsu madhye vā sandhyāṃ kṛtvā yathāvidhi / tasyāgrataścopaviśya nirmalaṃ darpaṇaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शयित्वोपसंहृत्य मन्त्रं हृत्कमलोदरे । प्रतिष्ठितं नित्य मन्त्रं विना स्थल जलात्मकान्
darśayitvopasaṃhṛtya mantraṃ hṛtkamalodare / pratiṣṭhitaṃ nitya mantraṃ vinā sthala jalātmakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रान् क्रियाङ्गसंरुद्धान् संहृत्य तदनन्तरम् । शेषमर्ध्यादिकं सर्वं भुक्तपूर्वेण वै सह
mantrān kriyāṅgasaṃruddhān saṃhṛtya tadanantaram / śeṣamardhyādikaṃ sarvaṃ bhuktapūrveṇa vai saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिना तोयपूर्णेन विष्वक्सेनाय चार्प्य च । प्राग्वद् अभ्यसि निक्षिप्य समाहृत्य तदाखिलम्
pāṇinā toyapūrṇena viṣvaksenāya cārpya ca / prāgvad abhyasi nikṣipya samāhṛtya tadākhilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वदेहादुपसंहारमन्त्राणामपि चाचरेत् । मनसात्मनि विप्रेन्द्र कुर्याद् भोगार्जनं ततः
svadehādupasaṃhāramantrāṇāmapi cācaret / manasātmani viprendra kuryād bhogārjanaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवद्यागसिध्यर्थं शुद्धेन द्रविणेन च । याचयित्वा च पात्रेभ्यो वैष्णवेभ्यो हि नान्यथा
bhagavadyāgasidhyarthaṃ śuddhena draviṇena ca / yācayitvā ca pātrebhyo vaiṣṇavebhyo hi nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्कर उवाच --- अत्यर्थेन जगन्नाथ भूयोभूयः प्रशंससि । भोगेभ्यो धूपदानं च घण्टाध्वनिसमन्वितम्
pauṣkara uvāca --- atyarthena jagannātha bhūyobhūyaḥ praśaṃsasi / bhogebhyo dhūpadānaṃ ca ghaṇṭādhvanisamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महत्तां ज्ञातुमिच्छामि प्रमाणं लक्षणं तथा । यथावद् धूपघण्टाभ्यां धूपाग्नेर्धारकस्य च
mahattāṃ jñātumicchāmi pramāṇaṃ lakṣaṇaṃ tathā / yathāvad dhūpaghaṇṭābhyāṃ dhūpāgnerdhārakasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपं धूपधूमस्य लक्षणं प्रत्युदीर्यताम् । श्रीभगवानुवाच --- शब्दब्रह्मैकदेहायाः लक्षणं कमलोद्भव । प्रमाणमतिशुद्धं च सप्रमेयं निबोधतु
svarūpaṃ dhūpadhūmasya lakṣaṇaṃ pratyudīryatām / śrībhagavānuvāca --- śabdabrahmaikadehāyāḥ lakṣaṇaṃ kamalodbhava / pramāṇamatiśuddhaṃ ca saprameyaṃ nibodhatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सममर्धसमं ज्येष्ठम् आयाम(धम?)म् अथ मध्यमम् । तत्त्रिभागसमं विद्धि चतुर्थाशं तु कन्यसम्
samamardhasamaṃ jyeṣṭham āyāma(dhama?)m atha madhyamam / tattribhāgasamaṃ viddhi caturthāśaṃ tu kanyasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिभागेन तदुच्छ्रायाद् द्वा दशांशान्वितेन तु । प्रमाणेन तु विस्तारं त्रिविधं तु विधीयते
tribhāgena taducchrāyād dvā daśāṃśānvitena tu / pramāṇena tu vistāraṃ trividhaṃ tu vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा सूत्रपरिच्छिन्नं प्राक्प्रत्यग्दक्षिणोत्तरम् । चतुरश्रायतं क्षेत्रम् एवमापाद्य वै पुरा
kṛtvā sūtraparicchinnaṃ prākpratyagdakṣiṇottaram / caturaśrāyataṃ kṣetram evamāpādya vai purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यगूर्ध्वगतैस्सूत्रै भङ्क्त्वा संपूर्यते ?ततः । तत्र पञ्चोर्ध्वसूत्राणि दद्याद् एकादशानि च
tiryagūrdhvagataissūtrai bhaṅktvā saṃpūryate ?tataḥ / tatra pañcordhvasūtrāṇi dadyād ekādaśāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजाख्यानि च वै यानि विभागम् अथ मे शृणु । सार्धैस्तु पञ्चभिर्भागैः शब्दक्षेत्रं विधीयते
bhujākhyāni ca vai yāni vibhāgam atha me śṛṇu / sārdhaistu pañcabhirbhāgaiḥ śabdakṣetraṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चक्रं च कमलं सर्वदश्यं प्रकल्प्य च । शङ्खं कमलसंभूतं मुक्ताहारादिकं क्रमात्
tatra cakraṃ ca kamalaṃ sarvadaśyaṃ prakalpya ca / śaṅkhaṃ kamalasaṃbhūtaṃ muktāhārādikaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वलयत्रितयान्तस्थं मुक्ताहारं सुवर्तुलम् । भागार्धेनाग्रतः कुर्यात् त्यक्त्वार्धार् धं तदूर्ध्वतः
valayatritayāntasthaṃ muktāhāraṃ suvartulam / bhāgārdhenāgrataḥ kuryāt tyaktvārdhār dhaṃ tadūrdhvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्टेनांशेन महता भागार्धेन तदूर्ध्वतः । नाभिक्षेत्रान्वितं चक्रं द्वादशारं विधीयते
śiṣṭenāṃśena mahatā bhāgārdhena tadūrdhvataḥ / nābhikṣetrānvitaṃ cakraṃ dvādaśāraṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं कर्तरीभिर्वा मिश्रं क्ष्मामिश्रितैर्वशात् । षोडशारं तु वा विप्र शतशृङ्गं मनोहरम्
kevalaṃ kartarībhirvā miśraṃ kṣmāmiśritairvaśāt / ṣoḍaśāraṃ tu vā vipra śataśṛṅgaṃ manoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांशेनाथोर्ध्वभागेन कर्णिकाकेसरान्वितम् । चतुर्विंशद्दलं पद्मम् आपाद्य कमलोद्भव
sāṃśenāthordhvabhāgena karṇikākesarānvitam / caturviṃśaddalaṃ padmam āpādya kamalodbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रनाभेर्दलाग्राणां वर्जयित्वान्तरं धिया । यथाभिमतमानं च सुश्लक्ष्णरचनोज्झितम्
cakranābherdalāgrāṇāṃ varjayitvāntaraṃ dhiyā / yathābhimatamānaṃ ca suślakṣṇaracanojjhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दलमध्यनिविष्टं व किञ्जल्कनिचयं शुभम् । कुर्याद् वा कर्णिकालग्नम् उच्छ्रितं च सुसंहतम्
dalamadhyaniviṣṭaṃ va kiñjalkanicayaṃ śubham / kuryād vā karṇikālagnam ucchritaṃ ca susaṃhatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वे मार्गद्वयेनाथ भागेन शुभलक्षणम् । कर्णिकावनिविश्रान्तम् अर्धद्वश्यं च शङ्खराट्
ūrdhve mārgadvayenātha bhāgena śubhalakṣaṇam / karṇikāvaniviśrāntam ardhadvaśyaṃ ca śaṅkharāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुवनावत्त्रियोगेन वलीभूतेन भूषितम् । ओङ्कारावर्तरूपेण कुम्भं तस्यांशसंमितम्
bhuvanāvattriyogena valībhūtena bhūṣitam / oṅkārāvartarūpeṇa kumbhaṃ tasyāṃśasaṃmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भोपर्यथ चार्धेन भागेन तु शनैः शनैः । कलशं कु (कु)शतां ?नीत्वा च्छिद्रदेशावधेः क्रमात्
kumbhoparyatha cārdhena bhāgena tu śanaiḥ śanaiḥ / kalaśaṃ ku (ku)śatāṃ ?nītvā cchidradeśāvadheḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खकुम्भावधेर्विप्र शातनीयं च दिग्द्वयात् । मत्स्यवल्लाञ्छनं चैव अर्धम् अर्धं पदद्वयात्
śaṅkhakumbhāvadhervipra śātanīyaṃ ca digdvayāt / matsyavallāñchanaṃ caiva ardham ardhaṃ padadvayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरंशार्धविस्तीर्णा प्रथमा भुवनावली । द्वितीया विरता चान्या तृतीया भागसंमिता
caturaṃśārdhavistīrṇā prathamā bhuvanāvalī / dvitīyā viratā cānyā tṛtīyā bhāgasaṃmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ अग्रात् स्वधिया त्वीषदूर्ध्वान्तं कमलोद्भव । अनुपातवशान्मध्यं क्षामं क्षेत्रं विधीयते
ā agrāt svadhiyā tvīṣadūrdhvāntaṃ kamalodbhava / anupātavaśānmadhyaṃ kṣāmaṃ kṣetraṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खोपरि यथा कार्यं तथा तदवधारय । सार्धभागचतुष्केण तदुच्छ्राय महामते
śaṅkhopari yathā kāryaṃ tathā tadavadhāraya / sārdhabhāgacatuṣkeṇa taducchrāya mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्तारं सार्धभागेन गदायां विहितं तु वै । मुष्टिसंज्ञं तु यत्पीठं कुर्याद् भागोन्नतं द्विज
vistāraṃ sārdhabhāgena gadāyāṃ vihitaṃ tu vai / muṣṭisaṃjñaṃ tu yatpīṭhaṃ kuryād bhāgonnataṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरश्रं तु वा श्लक्षणं चित्रकर्मविभूषितम् । वृत्तायां चतुरश्रं तु तुर्याश्रं वर्तुले स्मृतम्
caturaśraṃ tu vā ślakṣaṇaṃ citrakarmavibhūṣitam / vṛttāyāṃ caturaśraṃ tu turyāśraṃ vartule smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यरूपं हि वा ब्रह्मन् करग्राहं च तत्र यत् । तत्त्वष्टाग्रं (श्रं)तु वा वृत्तं सामान्यं सर्वतः स्मृतम्
tulyarūpaṃ hi vā brahman karagrāhaṃ ca tatra yat / tattvaṣṭāgraṃ (śraṃ)tu vā vṛttaṃ sāmānyaṃ sarvataḥ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुष्टेरूर्ध्वगतं कुर्याद् गदास्तम्भं च पूर्ववत् । विद्धि तं सप्तपर्वं तु ग्रन्थिका शुक्तिभिर्युतम्
muṣṭerūrdhvagataṃ kuryād gadāstambhaṃ ca pūrvavat / viddhi taṃ saptaparvaṃ tu granthikā śuktibhiryutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तावलिगणोपेतं तीक्ष्णाश्रं(ग्रं)चतुरश्रकम् । वलयाकृतिरूपेण युक्तं तारागणेन च
muktāvaligaṇopetaṃ tīkṣṇāśraṃ(graṃ)caturaśrakam / valayākṛtirūpeṇa yuktaṃ tārāgaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्तिवृन्दसमेतेन वर्तुलं वा समाप्य च । रचनारहितं श्लक्ष्णं केवलं चतुरश्रकम्
śuktivṛndasametena vartulaṃ vā samāpya ca / racanārahitaṃ ślakṣṇaṃ kevalaṃ caturaśrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाश्रं च सुवृत्तं वा स्वप्रमाणेन लक्षितम् । कुर्याद् एवं गदास्तम्भम् अथ तन्मस्तकोपरि
aṣṭāśraṃ ca suvṛttaṃ vā svapramāṇena lakṣitam / kuryād evaṃ gadāstambham atha tanmastakopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागद्वयोन्नतं कुर्याद् द्विभुजं वा चतुर्भुजम् । प्रागुक्तं प्रविभक्ताङ्गं पक्षमण्डलमण्डितम्
bhāgadvayonnataṃ kuryād dvibhujaṃ vā caturbhujam / prāguktaṃ pravibhaktāṅgaṃ pakṣamaṇḍalamaṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पक्षविस्तृतं कुर्याच्चतुर्भागसमं द्विज । त्रिभागविततं चाथ पुच्छपक्षद्वयं हि तत्
tatpakṣavistṛtaṃ kuryāccaturbhāgasamaṃ dvija / tribhāgavitataṃ cātha pucchapakṣadvayaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्समं विततं चैव मुख्यपाणियुगं तु वै । विधेयं कमत्त्रोद्भूत तस्य संपुटवद्यथा
tatsamaṃ vitataṃ caiva mukhyapāṇiyugaṃ tu vai / vidheyaṃ kamattrodbhūta tasya saṃpuṭavadyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षवत्प्रसृतं स्वस्थं वेदाध्ययनचिह्नितम् । मन्त्रजातरतं चैव विधेयं वा सविस्तरम्
pakṣavatprasṛtaṃ svasthaṃ vedādhyayanacihnitam / mantrajātarataṃ caiva vidheyaṃ vā savistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्तार्यं विधिनानेन स्वयं क्षितितत्त्रे ततः । शिल्पिनश्चैव द्रष्टव्यं प्रमाणेनाकृतैः (?तेः)सह
prastāryaṃ vidhinānena svayaṃ kṣititattre tataḥ / śilpinaścaiva draṣṭavyaṃ pramāṇenākṛtaiḥ (?teḥ)saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यूनत्वम् अतिरिक्तं वा अतो हेतोस्तदग्रतः । पूरयेद्घृदयेनैव स्वधिया कर्मणा स्वयम्
nyūnatvam atiriktaṃ vā ato hetostadagrataḥ / pūrayedghṛdayenaiva svadhiyā karmaṇā svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलन्तं गर्भमानेन तीक्ष्णलोहेन निर्मितम् । भागार्धेनाधिकं क्षेत्रात् शब्दव्यञ्जकमब्जज
calantaṃ garbhamānena tīkṣṇalohena nirmitam / bhāgārdhenādhikaṃ kṣetrāt śabdavyañjakamabjaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावद् आद्यं विहितं निर्माणं तैजसं महत् । व्यक्तं यत्राश्रितं कात्त्रं नाभिस्थं कमलोद्भव
etāvad ādyaṃ vihitaṃ nirmāṇaṃ taijasaṃ mahat / vyaktaṃ yatrāśritaṃ kāttraṃ nābhisthaṃ kamalodbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चाक्रमरावृन्दं स्वकं द्वादशकं स्मृतम् । तदेव षोडशारं च वर्णैः सह नपुंसकैः
tatra cākramarāvṛndaṃ svakaṃ dvādaśakaṃ smṛtam / tadeva ṣoḍaśāraṃ ca varṇaiḥ saha napuṃsakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णानां त्रिविधं रूपं सर्वेषां कमलोद्भव । संस्थितं वैखरीनिष्ठं पश्यन्ती पूर्वमब्जज
varṇānāṃ trividhaṃ rūpaṃ sarveṣāṃ kamalodbhava / saṃsthitaṃ vaikharīniṣṭhaṃ paśyantī pūrvamabjaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराश्रितद्विषट्कारे वाक्स्वरूपं परं हि यत् । तत्रैव षोडशारे च तत्रेवाकर्तरीषु च
arāśritadviṣaṭkāre vāksvarūpaṃ paraṃ hi yat / tatraiva ṣoḍaśāre ca tatrevākartarīṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमाख्यस्वरूपेण नित्यमेव हि वर्तते । अत ऊर्ध्वं चतुर्विंशत्संख्यं वर्णगुणं हि यत्
madhyamākhyasvarūpeṇa nityameva hi vartate / ata ūrdhvaṃ caturviṃśatsaṃkhyaṃ varṇaguṇaṃ hi yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दलजालं हि यत्पद्मं परिज्ञेयं महामते । मकारसंज्ञं यद्वर्णं विद्धि सा पद्मकर्णिका
dalajālaṃ hi yatpadmaṃ parijñeyaṃ mahāmate / makārasaṃjñaṃ yadvarṇaṃ viddhi sā padmakarṇikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खं यकारवर्णं समुष्टीके गदाग्रहे । रादयःसप्त ये वर्णा हान्ताः पर्वगदात्मकाः
śaṅkhaṃ yakāravarṇaṃ samuṣṭīke gadāgrahe / rādayaḥsapta ye varṇā hāntāḥ parvagadātmakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षान्तं पतत्रिराङ्विद्धि एवं कमलसंभव । शब्दब्रह्मस्वरूपं च घण्टाविग्रहलक्षणा
kṣāntaṃ patatrirāṅviddhi evaṃ kamalasaṃbhava / śabdabrahmasvarūpaṃ ca ghaṇṭāvigrahalakṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञेया भगवच्छक्तिः षाङ्गुण्यान्तर्गता हि सा । तेजोगणसमोपेता तेजस्तद् द्रव्यरूपधृक्
vijñeyā bhagavacchaktiḥ ṣāṅguṇyāntargatā hi sā / tejogaṇasamopetā tejastad dravyarūpadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घण्टाख्यमेत द्वै विद्धि अध्यक्षीयं गुणद्वयम् । शब्दब्रह्मत्वहेयं यद् हृदयाकाशमध्यगम्
ghaṇṭākhyameta dvai viddhi adhyakṣīyaṃ guṇadvayam / śabdabrahmatvaheyaṃ yad hṛdayākāśamadhyagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्योदितमनौपम्यं मनसा (स्या)दगोचरम् । उपदेष्टुम् अतो ऽन्येषाम् अभक्तानां न युज्यते
nityoditamanaupamyaṃ manasā (syā)dagocaram / upadeṣṭum ato 'nyeṣām abhaktānāṃ na yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्वरूपमन्त्राणाम् एतल्लक्षणम् अब्जज । दशप्रकारे यच्छब्दे विसर्गान्ते ऽ क्षरादिके
parasvarūpamantrāṇām etallakṣaṇam abjaja / daśaprakāre yacchabde visargānte ' kṣarādike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानामन्त्रस्वरूपे च वर्तते वर्णविग्रहे । भोगमोक्षप्रदे मन्त्रे य आप्तः सद्गुरोर्मुखात्
nānāmantrasvarūpe ca vartate varṇavigrahe / bhogamokṣaprade mantre ya āptaḥ sadgurormukhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चस्थानगतं ज्ञेयं भक्तैर्दिव्यक्रियापरैः । बहिस्थं प्रतिमादौ तु जिह्वाग्रे हृत्कुशेशये
pañcasthānagataṃ jñeyaṃ bhaktairdivyakriyāparaiḥ / bahisthaṃ pratimādau tu jihvāgre hṛtkuśeśaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूपधूमशिखायां च घण्टाशब्दे सुलक्षणे । स्वरूपं ज्योतिरेषां तत् भासयत्संस्थितं हृदि
dhūpadhūmaśikhāyāṃ ca ghaṇṭāśabde sulakṣaṇe / svarūpaṃ jyotireṣāṃ tat bhāsayatsaṃsthitaṃ hṛdi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमेन स्वरूपेण अभ्युच्छिन्नं महामते । धूपधूमाश्रितं विद्धि वैखरीविग्रहं पुनः
madhyamena svarūpeṇa abhyucchinnaṃ mahāmate / dhūpadhūmāśritaṃ viddhi vaikharīvigrahaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घण्टायां चाल्यमानायाम् अच्छिन्नम् अनुभूतये(यते) । अस्याम् आश्रित्य ये संस्था ज्ञातव्यास्तु सदैव हि
ghaṇṭāyāṃ cālyamānāyām acchinnam anubhūtaye(yate) / asyām āśritya ye saṃsthā jñātavyāstu sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यम् अर्चनकाले तु साधकैः सिद्धिलालसैः । कालवैखानरोपेतम् अनन्तं शब्दचोदके
nityam arcanakāle tu sādhakaiḥ siddhilālasaiḥ / kālavaikhānaropetam anantaṃ śabdacodake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताहाराश्रितं शङ्खं घण्टाया वदने स्थितम् । संस्थितं च महाबुद्धे तदूर्ध्वे गगनाश्रितम्
muktāhārāśritaṃ śaṅkhaṃ ghaṇṭāyā vadane sthitam / saṃsthitaṃ ca mahābuddhe tadūrdhve gaganāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रं यस्मिन्नरोद्देशे द्वादशात्मा स्थितो रविः । मासात्मना पुनः सैव कर्तरीष्ववतिष्ठति (?ते )
cakraṃ yasminnaroddeśe dvādaśātmā sthito raviḥ / māsātmanā punaḥ saiva kartarīṣvavatiṣṭhati (?te )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशात्मकलात्मा वै कलादेहस्तु चन्द्रमाः । सर्वेषु वृत्तक्षेत्रेषु वरुणः स्वयमेव हि
ṣoḍaśātmakalātmā vai kalādehastu candramāḥ / sarveṣu vṛttakṣetreṣu varuṇaḥ svayameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वसंवलिताव्यक्तपद्मपत्राश्रितस्तु वै । जीवः कमलकिञ्जल्के कर्णिकाश्रित ईश्वरः
tattvasaṃvalitāvyaktapadmapatrāśritastu vai / jīvaḥ kamalakiñjalke karṇikāśrita īśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खाहितश्च प्रणवो विद्यां विद्धि गदाश्रितम् । प्राणाधिदैवं गरुडम् इत्येवं देवतागणम्
śaṅkhāhitaśca praṇavo vidyāṃ viddhi gadāśritam / prāṇādhidaivaṃ garuḍam ityevaṃ devatāgaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यात्वाभ्यर्च्य पुरार्ध्यायैः धूपयित्वा यथाविधि । पीठप्रतिष्ठितां कृत्वा कालेषु कमलोद्भव
dhyātvābhyarcya purārdhyāyaiḥ dhūpayitvā yathāvidhi / pīṭhapratiṣṭhitāṃ kṛtvā kāleṣu kamalodbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संचालनीया वैधेषु तानि मे गदतः गृणु । गणेशपीठमध्यस्थदेवानाम् अर्चने ततः
saṃcālanīyā vaidheṣu tāni me gadataḥ gṛṇu / gaṇeśapīṭhamadhyasthadevānām arcane tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहुतीकालमन्त्राणां धूपदाने विशेषतः । जपस्तुत्यवसानाभ्यां प्रवृत्ते चाग्नितर्पणे
āhutīkālamantrāṇāṃ dhūpadāne viśeṣataḥ / japastutyavasānābhyāṃ pravṛtte cāgnitarpaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णाहुतिप्रदाने च मन्त्राणां च विसर्जने । विष्वकसेनार्चनाकाले तत्पूजाप्रतिपादने
pūrṇāhutipradāne ca mantrāṇāṃ ca visarjane / viṣvakasenārcanākāle tatpūjāpratipādane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातो ऽन्यथा स्यात् विहितं चालनं सिद्धिमिच्छता । प्रमाणं लक्षणोपेतं सप्रमेयं सदैवतम्
nāto 'nyathā syāt vihitaṃ cālanaṃ siddhimicchatā / pramāṇaṃ lakṣaṇopetaṃ saprameyaṃ sadaivatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावद् अरविन्दोत्थ मुख्यम् इत्युदिनं स्फुटम् । मुख्याभासानि चान्यानि रूपाण्यस्य निबोधमे
yathāvad aravindottha mukhyam ityudinaṃ sphuṭam / mukhyābhāsāni cānyāni rūpāṇyasya nibodhame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोक्तं त्रिविधं मानं विस्तारायाम् असंज्ञितम् । चक्रादिगरूडान्तेन पञ्चसंख्योदितेनतु
yathoktaṃ trividhaṃ mānaṃ vistārāyām asaṃjñitam / cakrādigarūḍāntena pañcasaṃkhyoditenatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संचाल्याभिमतेनैव योग्यस्थानाश्रितेन च । पादनीरचनां विप्र सर्वासां च विधीयते
saṃcālyābhimatenaiva yogyasthānāśritena ca / pādanīracanāṃ vipra sarvāsāṃ ca vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मं कुर्यात् तदूर्ध्वे तु प्रफुल्लं चोर्ध्वकर्णिकम् । विततं दीर्घपत्रं तु किञ्जल्कनिचयान्वितम्
padmaṃ kuryāt tadūrdhve tu praphullaṃ cordhvakarṇikam / vitataṃ dīrghapatraṃ tu kiñjalkanicayānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कर्णिकाश्रितं कुर्यात् शङ्खाद्यं त्रितयं हि यत् । वक्त्रसूत्रसमीपे तु चक्रं वा केवलं द्विज
tatkarṇikāśritaṃ kuryāt śaṅkhādyaṃ tritayaṃ hi yat / vaktrasūtrasamīpe tu cakraṃ vā kevalaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा पद्मान्वितं पश्चात् शखं पूर्वं हि तत् त्रयम् । यथोदितं च संपाद्य सर्वं गरुडपश्चिमम्
kṛtvā padmānvitaṃ paścāt śakhaṃ pūrvaṃ hi tat trayam / yathoditaṃ ca saṃpādya sarvaṃ garuḍapaścimam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुक्तचक्रपद्मस्य क्षेत्रस्योपरि पद्मज । शङ्खं गदां खगेन्द्रं च संपाद्य चतुरानन
vimuktacakrapadmasya kṣetrasyopari padmaja / śaṅkhaṃ gadāṃ khagendraṃ ca saṃpādya caturānana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कवाटोपरि पद्मं तु दीर्घच्छदम् अधोमुखम् । शङ्खचिह्न विनिर्मुक्तं गदनालखगान्वितम्
kavāṭopari padmaṃ tu dīrghacchadam adhomukham / śaṅkhacihna vinirmuktaṃ gadanālakhagānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानेन सभूमेर्वै शङ्खं कृत्वा यथोदितम् । गदा कार्या तदूर्ध्वे तु पन्नागारिसमन्विता
samānena sabhūmervai śaṅkhaṃ kṛtvā yathoditam / gadā kāryā tadūrdhve tu pannāgārisamanvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याद् वा गरुडोद्देशे ऊर्ध्ववक्त्रं च हेतिकम् । कमलं वा खवक्त्रं तु तदुद्देशे विधीयते
kuryād vā garuḍoddeśe ūrdhvavaktraṃ ca hetikam / kamalaṃ vā khavaktraṃ tu taduddeśe vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खं च दक्षिणावर्तं वलित्रितयभूषितम् । एकैकम् एवम् आपाद्य शङ्खचक्राम्बुजोज्झिते
śaṅkhaṃ ca dakṣiṇāvartaṃ valitritayabhūṣitam / ekaikam evam āpādya śaṅkhacakrāmbujojjhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुश्लक्ष्णवर्तुले क्षेत्रे मुक्तातारगणानने । निर्मुक्तलाञ्छना घण्टा विघ्नानाम् आश्रया भवेत्
suślakṣṇavartule kṣetre muktātāragaṇānane / nirmuktalāñchanā ghaṇṭā vighnānām āśrayā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाञ्छितेनान्विता विप्र विघ्नविद्राविणी हि सा । अतः सलाञ्छना कार्या नूनं भर्तृफलाप्तये
lāñchitenānvitā vipra vighnavidrāviṇī hi sā / ataḥ salāñchanā kāryā nūnaṃ bhartṛphalāptaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.