अथ एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः पौष्कर उवाच --- प्रमाणम् आगमानां च ससंज्ञं परमेश्वर । ज्ञातुमिच्छाम्यहं शश्वत् संबन्धं विबुधादिकम्
atha ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ pauṣkara uvāca --- pramāṇam āgamānāṃ ca sasaṃjñaṃ parameśvara / jñātumicchāmyahaṃ śaśvat saṃbandhaṃ vibudhādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच --- संक्षिप्तं त्रिप्रकारं च कनीयोमध्यमोत्तमम् । अनुष्टुप् छन्दोबन्धेन बद्धं श्लोकशतात् तु यत्
śrībhagavānuvāca --- saṃkṣiptaṃ triprakāraṃ ca kanīyomadhyamottamam / anuṣṭup chandobandhena baddhaṃ ślokaśatāt tu yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादसंज्ञं हि तच्छास्त्रं मूलाख्यं द्विगुणं च तत् । यत् सार्धं शतसंख्यं तु तदुद्धारम् इति स्मृतम्
pādasaṃjñaṃ hi tacchāstraṃ mūlākhyaṃ dviguṇaṃ ca tat / yat sārdhaṃ śatasaṃkhyaṃ tu taduddhāram iti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यूनभेदास्त्रयस्त्वेते ऊनाधिक्येन वै सह । बहुधा चापि सर्वेषां न संज्ञा चलते पुनः
nyūnabhedāstrayastvete ūnādhikyena vai saha / bahudhā cāpi sarveṣāṃ na saṃjñā calate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्धं शतद्वयं यद् वै परिज्ञेयं तदुत्तरम् । बृहदुत्तरसंज्ञं च यद् एतद् द्विगुणं भवेत्
sārdhaṃ śatadvayaṃ yad vai parijñeyaṃ taduttaram / bṛhaduttarasaṃjñaṃ ca yad etad dviguṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्धं सहस्रसंख्यं तु कल्पं तत् समुदाहृतम् । त्रयस्यास्य परिज्ञेयम् ऊनाधिक्यं पुनः शतैः
sārdhaṃ sahasrasaṃkhyaṃ tu kalpaṃ tat samudāhṛtam / trayasyāsya parijñeyam ūnādhikyaṃ punaḥ śataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संज्ञान्तरास्त्वन्ये आगमाः सन्त्यनेकशः । कल्पैकदेशास्ते सर्वे परिज्ञेयास्तथाब्जज
evaṃ saṃjñāntarāstvanye āgamāḥ santyanekaśaḥ / kalpaikadeśāste sarve parijñeyāstathābjaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ सहस्रत्रयात् सार्धात् षट्सहस्त्रं हि सोत्तरम् । द्विषट्सहस्रपर्यन्तं संहिताख्यं तदागमम्
ā sahasratrayāt sārdhāt ṣaṭsahastraṃ hi sottaram / dviṣaṭsahasraparyantaṃ saṃhitākhyaṃ tadāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चान्ये चान्तरालं वै शास्त्रार्थेनाधिकैः शतैः । सर्वेषां संहितासंज्ञा बोद्धव्या कमलोद्भव
ye cānye cāntarālaṃ vai śāstrārthenādhikaiḥ śataiḥ / sarveṣāṃ saṃhitāsaṃjñā boddhavyā kamalodbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपादलक्षपर्यन्ता ये च शास्त्राण्यतोर्ध्वतः । सहस्रशतमानेन आधिक्येन प्रकाशिताः
sapādalakṣaparyantā ye ca śāstrāṇyatordhvataḥ / sahasraśatamānena ādhikyena prakāśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पस्कन्धात् तु ते सर्वे परिज्ञेयाः क्रमेण तु । लक्षाधिकैस्तु बहुभिः सहस्रैस्तु शतान्वितैः
kalpaskandhāt tu te sarve parijñeyāḥ krameṇa tu / lakṣādhikaistu bahubhiḥ sahasraistu śatānvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्धकोटित्रयान्तं च तच्च तन्त्राख्यम् आगमम् । नवप्रकारमित्येतद् भेदमुक्तं त्रयस्य च
sārdhakoṭitrayāntaṃ ca tacca tantrākhyam āgamam / navaprakāramityetad bhedamuktaṃ trayasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रान्तरालसंख्यानाम् असंख्येयं प्रवर्तते । युगानुसारबोधेन त्रैगुण्यवलितेन च
yatrāntarālasaṃkhyānām asaṃkhyeyaṃ pravartate / yugānusārabodhena traiguṇyavalitena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्याद्यवान्तरान्तेन संबन्धेन च भूरिणा । अप्रमेयाभिधानं च अत ऊर्ध्वं समागमः
divyādyavāntarāntena saṃbandhena ca bhūriṇā / aprameyābhidhānaṃ ca ata ūrdhvaṃ samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन सह निर्यान्तम् असंख्यं परमेश्वरात् । तद् वै विदितवेद्यानां सिद्धानां संस्थितं हृदि
kālena saha niryāntam asaṃkhyaṃ parameśvarāt / tad vai viditavedyānāṃ siddhānāṃ saṃsthitaṃ hṛdi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैः स्वबोधप्रमाणेन कोटिसंख्यं प्रकाशितम् । पादान्ता यस्य वै भेदाः क्रमशः समुदाहृताः
yaiḥ svabodhapramāṇena koṭisaṃkhyaṃ prakāśitam / pādāntā yasya vai bhedāḥ kramaśaḥ samudāhṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र यत्रेच्छया जातं मतभेदेन वै सह । क्रियान्तराश्च बहवः शुद्धा राजस-तामसाः
yatra yatrecchayā jātaṃ matabhedena vai saha / kriyāntarāśca bahavaḥ śuddhā rājasa-tāmasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यं सर्वागमानां च पारमेश्वरम् आगमम् । प्रमाणपरिशुद्धं च हितम् अब्जज सात्वतम्
ādyaṃ sarvāgamānāṃ ca pārameśvaram āgamam / pramāṇapariśuddhaṃ ca hitam abjaja sātvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धान्ते भगवत् तत्त्ववेदिनः परमार्थतः । क्रमागतश्च तैः प्राप्तं मुक्तये भविनां तु वै
siddhānte bhagavat tattvavedinaḥ paramārthataḥ / kramāgataśca taiḥ prāptaṃ muktaye bhavināṃ tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्कर उवाच --- विभोः सर्वेश्वराद्येन स्वीकृतं पारमेश्वरम् । अप्रमेयं महत् शास्त्रम् अनन्तं गगनोपमम्
pauṣkara uvāca --- vibhoḥ sarveśvarādyena svīkṛtaṃ pārameśvaram / aprameyaṃ mahat śāstram anantaṃ gaganopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच --- सर्वेश्वरस्य च विभोर् अव्ययस्याच्युतस्य च । वाच्यस्य वासुदेवस्य अप्रमेयाख्यम् आगमम्
śrībhagavānuvāca --- sarveśvarasya ca vibhor avyayasyācyutasya ca / vācyasya vāsudevasya aprameyākhyam āgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपृथग्लक्षणं विद्धि स्वस्य शब्दं यथा द्विज । ज्ञानात्मसंज्ञम् आत्मानं नीतं वै स्वेच्छया द्विज
apṛthaglakṣaṇaṃ viddhi svasya śabdaṃ yathā dvija / jñānātmasaṃjñam ātmānaṃ nītaṃ vai svecchayā dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावमाप्तकामस्य तस्यैतत् स्ववशस्य च । ज्ञानांशेनाभिमानाख्यं गुणशक्तिमयं महत्
svabhāvamāptakāmasya tasyaitat svavaśasya ca / jñānāṃśenābhimānākhyaṃ guṇaśaktimayaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीतस्वयम् आत्मानम् अतीन्द्रियम् अनश्वरम् । शब्दमूर्तिः स भगवान् स्वेच्छया स्वयमेत्य च
gṛhītasvayam ātmānam atīndriyam anaśvaram / śabdamūrtiḥ sa bhagavān svecchayā svayametya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रान्तं ज्ञानमूर्तौ तु स च संकर्षणो विभुः । स्वयं वीर्यम् अनन्तं च मूर्छितं ज्ञानमूर्तिना
viśrāntaṃ jñānamūrtau tu sa ca saṃkarṣaṇo vibhuḥ / svayaṃ vīryam anantaṃ ca mūrchitaṃ jñānamūrtinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणं शक्तिमयं यस्य प्रकाशाख्यं तु विग्रहम् । आभिमानिकम् अक्षोभ्यं प्रद्युम्नाख्यं तु शाश्वतम्
guṇaṃ śaktimayaṃ yasya prakāśākhyaṃ tu vigraham / ābhimānikam akṣobhyaṃ pradyumnākhyaṃ tu śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महता तेन भूतेन शास्त्रं विद्युत्प्रभोज्वलम् । श्वसितं वीर्यमूर्तिस्तु प्रविष्टः स्वयमेव हि
mahatā tena bhūtena śāstraṃ vidyutprabhojvalam / śvasitaṃ vīryamūrtistu praviṣṭaḥ svayameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वीर्यात्मना विप्र प्रसरं तैजसं महत् । जनितं चानिरुद्धेति धत्ते यो ऽनश्वरं वपुः
atha vīryātmanā vipra prasaraṃ taijasaṃ mahat / janitaṃ cāniruddheti dhatte yo 'naśvaraṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणशक्तिगुणोपेतम् अपराजितम् अक्षयम् । त्यक्तम् उद्गारवत् शास्त्रं प्रद्युम्नेन महात्मना
guṇaśaktiguṇopetam aparājitam akṣayam / tyaktam udgāravat śāstraṃ pradyumnena mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदाय विधृतं तद् वै अनिरुद्धात्मना हृदि । गुणव्यक्तिमयं देवं वागीशम् असृजत् प्रभुः
ādāya vidhṛtaṃ tad vai aniruddhātmanā hṛdi / guṇavyaktimayaṃ devaṃ vāgīśam asṛjat prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिरुद्धो ऽव्ययात्मा च अर्थयुग्मं तदागमम् । अनुद्धृतम् असन्दिग्धं गतं चाव्ययतां ततः
aniruddho 'vyayātmā ca arthayugmaṃ tadāgamam / anuddhṛtam asandigdhaṃ gataṃ cāvyayatāṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदंशाद् विदितं तद् वै ज्ञानमूर्ते स्वविग्रहे । अव्ययीकृतमाद्ये तु स्वरूपं ज्ञानमूर्तिना
yadaṃśād viditaṃ tad vai jñānamūrte svavigrahe / avyayīkṛtamādye tu svarūpaṃ jñānamūrtinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीतं समरसत्वं च प्रतिशास्त्रे प्रकाशिते । वागीश्वराच्च सिद्धानां तैरुद्धृत्य यथोदितम्
nītaṃ samarasatvaṃ ca pratiśāstre prakāśite / vāgīśvarācca siddhānāṃ tairuddhṛtya yathoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यक् समुच्चयीकृत्य नवनीतं यथो(?था)दधेः । विभोर्विद्याधिदेवस्य ब्रह्मणो ऽस्य प्रकाशितम्
samyak samuccayīkṛtya navanītaṃ yatho(?thā)dadheḥ / vibhorvidyādhidevasya brahmaṇo 'sya prakāśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रादित्येन्द्रपूर्वाणां देवानां चोदितैर्द्विज । स्वांशोत्थानां च रुद्राद्यैः स्वांशोत्थैरर्थिनामपि
rudrādityendrapūrvāṇāṃ devānāṃ coditairdvija / svāṃśotthānāṃ ca rudrādyaiḥ svāṃśotthairarthināmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणा नारदादीनां स्वसुतानां प्रकाशितम् । तेभ्यो लोकत्रयान्तस्थऋषीणां भावितात्मनाम्
brahmaṇā nāradādīnāṃ svasutānāṃ prakāśitam / tebhyo lokatrayāntasthaṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाभिप्रायवशेनैव नानाकालवशाद् अपि । नानादेशवशाच्चैव नानाजातिवशाद् अपि
svābhiprāyavaśenaiva nānākālavaśād api / nānādeśavaśāccaiva nānājātivaśād api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतत् शास्त्रसंबन्धं कथितं ते यथास्थितम् । सरहस्यं महाबुद्धे बोद्धव्यं हि यथार्थतः
ityetat śāstrasaṃbandhaṃ kathitaṃ te yathāsthitam / sarahasyaṃ mahābuddhe boddhavyaṃ hi yathārthataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.